حاصل اینکه: شبهه مانعی است که به سبب ابهام و ناپیدایی مرزهای یک موضوع، سد راه حقیقت‌جویی می‌شود و تش

حاصل اینکه: شبهه مانعی است که به سبب ابهام و ناپیدایی مرزهای یک موضوع، سد راه حقیقت‌جویی می‌شود و تشخیصی مرز حق و باطل را ناممکن می‌سازد. از این رو، وقتی موضوعی مبهم باشد، داوری درباره آن نیز آلوده به ابهام خواهد بود؛ به همین دلیل، شبهات از ریشه‌های اصلی فتنه در دین و اخلاق به شمار می‌روند. در آیات قرآن کریم، واژه‌هایی چون «شک»، «ریب» و «مریه» بارها در قالب‌های مختلف به کار رفته‌اند، اما حتی در یک مورد هم در مقام ستایش ذکر نشده‌اند؛ بلکه همگی برای نکوهش و سرزنش تردید به کار رفته‌اند. چنان‌که می‌فرماید: «قَالَت رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ» [ابراهیم:۱۰] «پیامبرانشان گفتند: آیا در [یگانگی] الله شکی هست؟!»، «وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٌّ مَرِيبٌ» [سبأ:۵۴] «و میان آنان و آنچه به آن تمایل داشتند جدایی افتاد؛ همان‌گونه که پیش از این با هم‌کیشانشان چنین شد، چرا که آنان در شکی تردیدافکن بودند» آنچه در منطق قرآن ارزش و مایۀ رستگاری است، «یقین و ایمان» است؛ چنان‌که می‌فرماید: «ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ» [بقره:۲] «این کتابی است که هیچ شکی در آن نیست؛ مایۀ هدایت متقیان است»، «اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَيَحْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ وَمَنْ أَصْدَقَ مِنَ اللَّهِ حَدِيثًا» [نساء: ۸۷] «الله که هیچ معبود به‌حقی] جز او نیست؛ قطعاً شما را در روز قیامت که هیچ شکی در آن نیست گرد می‌آورد، و چه کسی در سخن از الله راستگوتر است؟»در این میان، توجه به یک نکتۀ اساسی ضرورت دارد: مبهم بودن و اختلاطی که در شبهات پیش می‌آید، پدیده‌ای نسبی و متناسب با ظرفیت افراد است؛ یعنی موضوعی که برای یک فرد شبهه‌ای بزرگ شمرده می‌شود، لزوماً برای دیگری شبهه نیست. خط‌کش و معیار اصلی در اینجا، میزان علم و آگاهی است؛ هر اندازه شناخت انسان در باب شبهات اعتقادی از پروردگار و دینش عمیق‌تر باشد، غبار بیشتر شبهات از ذهنش فرو می‌نشیند. بنابراین، جنس و تعداد شبهات مستقیماً با میزان علم یا جهل فرد گره خورده است.مقاله کامل: درباب شبهات اعتقادی