#دیدگاه ⭕️ اصفهان هنوز سقوط نکرده بود، اما دربار صفوی انگار پیش از رسیدن محمود افغان، از درون تسلیم شده بود. دشمن پشت دروازه‌ها بود، سپاه به فرماندهی واحد نیاز داشت، خزانه و دستگاه اداری از کار افتاده بود و میان امیران اختلاف می‌جوشید؛ اما در کاخ شاه سلطان حسین، بخشی از وقت و انرژی حکومت صرف این می‌شد که ستارگان چه می‌گویند، کدام روز سعد است و چه دعایی می‌تواند ورق جنگ را برگرداند.یکی از روایت‌های مشهور به ماه‌های پیش از حمله نهایی بازمی‌گردد. خورشید برای مدتی سرخ و خون‌آلود دیده شد. دربار منجمان را فراخواند تا معنای آن را بگویند. پاسخ آنان روشن بود: خون‌ریزی بزرگی در راه است. برای حکومتی نیرومند، چنین پیشگویی‌ای شاید چیزی بیش از یک داستان نمی‌بود؛ اما دربار صفوی آن روزها دیگر توان جداکردن نشانه‌های آسمانی از واقعیت زمینی را نداشت. پیشگویی به‌جای آنکه شاه را به بسیج سپاه وادارد، بر هراس و انفعال افزود. گویی فاجعه نه نتیجه تصمیم‌های بد، بلکه تقدیری بود که پیشاپیش در آسمان نوشته شده بود.در آستانه نبرد گلون‌آباد نیز همین ذهنیت خود را نشان داد. فرماندهان درباره زمان حمله و شیوه رویارویی اختلاف داشتند. عده‌ای می‌خواستند راه تدارکات افغان‌ها قطع شود و سپاه در موضعی محکم منتظر نیروهای کمکی بماند. اما در نهایت، منجمان هم وارد تصمیم‌گیری شدند. روز نبرد باید با حرکت ستارگان هماهنگ می‌شد. حمله‌ای که می‌بایست بر اساس موقعیت دشمن، آمادگی نیروها و شرایط میدان طراحی شود، به سعد و نحس روزها گره خورد.عجیب‌ترین روایت اما ماجرای خوراکی است که قرار بود سربازان صفوی را از چشم دشمن پنهان کند. گفته‌اند در دربار غذایی با آداب و دعاهای مخصوص پختند و میان سپاهیان تقسیم کردند، به این امید که افغان‌ها آنان را نبینند. در روایت‌های بعدی، برای این خوراک حتی دستور دقیقی ساخته شده است: پاچه بز، شمار معینی نخود و آبی که صدها بار بر آن شهادتین خوانده باشند. ممکن است جزئیات این داستان در طول زمان پررنگ‌تر و افسانه‌ای‌تر شده باشد، اما اصل روایت بی‌دلیل ماندگار نشده است. این داستان تصویری فشرده از حال‌وهوای حکومتی است که در واپسین روزهای خود، میان دعا، طلسم، نجوم و تصمیم نظامی مرزی روشن نمی‌دید.البته صفویان به‌خاطر یک کاسه آش یا یک پیشگویی نجومی سقوط نکردند. دولت پیش از آن فرسوده شده بود. ارتش انسجام نداشت، فرماندهان با یکدیگر رقابت می‌کردند، حکومت از ایالات دور افتاده بود، خزانه توان تأمین جنگ را نداشت و شاه در برابر بحران‌های پیاپی قدرت تصمیم‌گیری نداشت. محمود افغان نیز با لشکری افسانه‌ای وارد ایران نشد؛ او با نیرویی به‌مراتب کوچک‌تر از ظرفیت واقعی دولت صفوی پیش آمد. مشکل این بود که آن ظرفیت دیگر قابل بسیج نبود.خرافات در این میان بیش از آنکه علت اصلی سقوط باشند، نشانه بیماری حکومت بودند. هنگامی که یک دولت از حل مسئله عاجز می‌شود، شکست را به ستاره‌ها، روز نحس، چشم‌زخم و تقدیر نسبت می‌دهد. این کار آرامش موقتی می‌آورد، اما مسئولیت را هم از دوش حاکمان برمی‌دارد. دیگر کسی نمی‌پرسد چرا ارتش آماده نبود، چرا فرماندهان متحد نشدند و چرا دشمن تا نزدیکی پایتخت پیش آمد. پاسخ ساده‌تر است: ستارگان مساعد نبودند.فاجعه صفوی نیز از همین‌جا آغاز شد. اصفهان نخست در ذهن درباریان شکست خورد و بعد در میدان جنگ. وقتی محمود افغان به پشت دروازه‌های پایتخت رسید، حکومتی در برابر او ایستاده بود که هنوز کاخ، سپاه و نام امپراتوری داشت، اما اعتمادبه‌نفس، عقلانیت و قدرت تصمیم‌گیری‌اش را از دست داده بود. در چنین وضعی، حتی آشِ نامرئی‌کننده هم دیگر چندان عجیب به نظر نمی‌رسید.طبیعتا من فقط درباره سقوط اصفهان حرف نمی زنم!🀄️حسین قتیب#twitter @antioligarchie