چندی پیش در یکی از کانال های زرد و سطحی ، بیتی دیدم ذخیره کرده بودم برای مثالی مناسب در یک مقاله که اتفاقی چشمم امروز بهش خورد مناسب دیدم نکته ای را با شما عزیزان شریک شوم بیت : گوش خر کوتاه کردی اسب شد آیا مگر؟!جان من! ذاتی ست بعضی ویژگی های بشر (نام شاعر هم قید نشده بود )با کوتاه کردن گوش خر ، هرگز خر اسب نمی شود این امری بدیهی است ادبیات سرشار از چنین مغلطه های نتیجه گیری با مقدمه نادرست است عموما کسانی از این مغلطه بهره می برند که در حال چسباندن یک ویژگی یا برجسته کردن یک مورد برای تعمیم به کل را دارند چرا که بله برخی ویژگی های بشر ذاتی است و این امری بدیهی است و زمانی که امری مثبت را بخواهیم تعمیم دهیم این مصراع حتی کاربردی هم می تواند باشد اما این "بعضی " را بخواهیم به کلیت نسبت دهیم یک باگ بوجود می آید آنهم اگر کسی بخواهد از ادبیات سو استفاده کند پس ابتدا یک یک مقدمه نادرست با ظاهری معقول می چسبانند و سپس حرف خود را می گوبند اگر مخاطب به سواد رسانه آگاهی کافی داشته باشد خود بخود چنین ابیاتی نیز از گردونه تاریخ غربال می شوند در مقابل اساتید بزرگی داریم که در سبک صائب تبریزی ابتدا یک مقدمه ساده و درست و همه فهم بدون نتیجه گیری در مقدمه بیان می کنند سپس حرف شعر را بیان میدارند که هم پاسخی به مصرع ساده و هم مخاطب با توجه به جهان زیست خود برداشت می کند و این برداشت برای هر کس می تواند متفاوت باشد هر کس از دید خود نگاه می کند آنچه مهم است تشخیص زاویه درست برای نگاه کردن است خود سازی پیران بود افزون ز جوانان تعمیر ضرورست بناهای کهن را (صائب)اگر بخواهم خود این بیت از صائب را نیز به تجربه زیسته خود ربط دهم یک مثال خیلی شفاف دارم ، دوستی دارم که شاعری توانمند و چیره دست است از نظر سنی من جای فرزند او هستم و احترام خاصی به این دوست و شعرش دارم ادبیات کهن عموما مرد سالار بوده و این به فراخور زمان و مکان بوده است امروزه این نگاه به معنی "بالا بردن مقام مرد با کاستن از ارزش زن " در مقام انسان دیگه وجود نداره مثلا استاد شهریار در شعری میگه " چرا مردی کند دعوی کسی کو کمتر است از زن "نمونه های زیادی وجود دارد اینجا منتقد امروزی به شهریار خرده نمی گیرد یعنی خرده گرفتن زمانی میتواند مسیر درست را بپیماید که از ظرف زمان و مکان خالی شود و اگر این زمان و مکان را در نظر نگیریم که اصلا نقدمان از بیخ اشتباه می شود پس نباید به شهریار خرده گرفت اما اگر شاعری امروزه مثلا بنویسد " برای زنان مشورت را قدغن کرده اند " این در ظرف زمان و مکانی ما یک امر ناواقع است که حاصل همان دوگانه سازی تاریخی بوده که فراخور شرایط زمانی و مکانی بوده و یک سویه نگری عده ای باعث شده مردسالاری تاریخ را که یک بر آورده زیستی بوده به اشتباه به منزلت پایین زن نسبت دهند یک منتقد باید این اشتباه را بین واقعیت و حقیقت ببیند و تعریف درست بر مبنای شرایط زمانی مکانی ارائه دهد که این اتفاق هم می افتد خوشبختانه ، اما در مثال بنده اگر احترامی ویژه به این دوست داشته باشم که حرمت پدری دارد چطور می توانم هم بیانم را داشته باشم هم حفظ حرمت شود ؟ عین مامور راهنمایی رانندگی که بعد از نگه داشتن خودرو متوجه می شود راننده پدرش بوده ، مرزی است باریک بین اخلاق و قانون مامور جریمه را می نویسد و کلی هم عذر خواهی می کند از پدرش که هم قانون را رعایت کرده باشد هم اخلاق را حفظ کرده باشد شاید پدرش ناراحت شود اما کاری دیگر هم مامور می تواند بکند خودش جریمه ای که برای پدرش نوشته را بپردازد و اینجاست که از مغلطه حاصل از شعر صائب هم در حد توان جلوگیری کرده ، ( در شعر صائب گفته میشه خود سازی پیران بود افزون ز جوانان ، فکر یک سویه نگر ، یا ناظری که صرفا بخش جریمه نوشتن را دیده می تواند دچار این مغلطه شود که پس خود سازی جوانان مهم نیست !!! مدرک هم شعر صایب را بیان کند یعنی برعکس بخواند از آخر به اول )روز خوشحالی منتقد زمانی خواهد بود که ببیند آن مصرع بدرستی با مصرع دیگری عوض شده و اینجا پرداخت جریمه شاعر توسط منتقد اخلاقی ترین کار ممکن است