گردآفرید و گردیه با الگوی رفتاری مشترکبسیاری از ایرانیان فرهنگ‌دوست، گردآفرید را می‌شناسند؛ پهلوانی دلاور که در وصفش آمده است:«زنی بود برسان گُردی سوار  همیشه به جنگ‌اندرون نامدارکجا نام او بود گُردآفریدکه چون او نیامد ز مادر پدید!» (۲۶۸)او از شکست و اسارت هجیر، پهلوان ایرانی، به دست سهراب فرماندهٔ لشکر تورانیان چنان ننگش آمد که لباس رزم بر تن کرد و به میدان رفت تا سربلندی ایران را بازگرداند:«چنان ننگش آمد ز کار هجیر که شد لاله‌برگش بکردار قیر» (۲۶۸)گردآفرید در میدان نبرد به جان کوشید و در نهایت شکست خورد، اما سهراب دلباختهٔ او شد. گردآفرید هم برای رهایی از چنگال او، با زیرکی او را فریفت و گریخت. آنچه در این داستان چشم‌گیر است، جملهٔ طلایی او به سهراب است پس از رهایی:«بخندید و او را به افسوس گفت که ترکان ز ایران نیابند جفت!» (۲۷۰)می‌توان در این جمله، به‌جای «ترکان»، واژهٔ «دشمنان» را قرار داد و این سخن را مرام‌نامهٔ زنان ایرانی‌تبار در شاهنامه دانست. همین الگوی رفتاری را در «گردیه»، خواهر بهرام چوبین نیز می‌بینیم. گردیه به خواستگاری خاقان چین پاسخ منفی می‌دهد و آمادهٔ بازگشت به ایران می‌شود. خاقان که تاب شنیدن «نه» را ندارد، لشکری را در پی او روانه می‌کند. گردیه هم لشکر می‌آراید و لباس رزم برادرش بهرام را بر تن می‌کند:«سلیح برادر بپوشید زن نشست از برِ بارهٔ گامزن» (۹۹۰)او پس از نبردی جانانه، پیروز و سربلند به ایران بازمی‌گردد و دلیل این سرکشی را چنین بیان می‌کند:«ولیکن چو با ترک از ایرانیان بکوشد که خویشی بود در میانز پیوند و از بند آن روزگار غم و رنج بیند به فرجام کار» (۹۸۸)و در جایی دیگر می‌گوید:«بدو گفت شویی کز ایران بود ازو تخمهٔ ما نه ویران بود» (۹۹۴)خلاصه آن که او نپذیرفت همسر شاه چین شود، چرا که میلش تنها به آزادگان و ایرانیان بود:«ز خاقان کرانه گزیدی، سزید  که رای تو آزادگان را گزید» (۹۹۴)در شاهنامه، هرگاه زنی ایرانی با دشمنان ایران ازدواج کرده، این وصلت بدون اختیار و انتخاب او بوده است؛ مانند «ارنواز و شهرناز» که به تصاحب ضحاک درآمدند، یا «نوشه» (عمهٔ شاپور ذوالاکتاف) که توسط حاکمی عرب به نام طائر ربوده شد. در واقع، تمامی زنان ایرانی‌تبار شاهنامه از یک الگوی رفتاری پیروی کرده‌اند. در این میان، مقایسهٔ این زنان با شخصیت‌های غیر ایرانی‌تبار که با دیدن هر مرد ایرانی دل بر کف نهاده و غش کرده‌اند، تأمل‌برانگیز و جالب توجه است.منبع: شاهنامه، چاپ خالقی، دوجلدی.پیش‌ترها در همین کانال، یادداشتی در این باب نوشته بودم. (اینجا)@atefeh_tayyeh