نگاهی به تاریخ قدیم قوچان؛ از درگیری‌های مرزی تا جدایی آخالقسمت 1نبرد ابوالحسنخان قوچانی با سردار عو

نگاهی به تاریخ قدیم قوچان؛ از درگیری‌های مرزی تا جدایی آخالقسمت 1نبرد ابوالحسنخان قوچانی با سردار عوضجنگ‌های مرزی سرداران قوچان با ترکمن‌های آخال و سرانجام انعقاد قرارداد آخال و جدا شدن این سرزمین از حوزه تاریخی قوچان، از جمله فصل‌های مهم و در عین حال تلخ تاریخ منطقه است.آخال از دیرباز یکی از مراتع مورد استفاده عشایر قوچان بود. اما در سده نوزدهم میلادی، با افزایش رقابت‌های سیاسی و نظامی روسیه و انگلیس در منطقه، شرایط تغییر کرد. اختلافات میان طوایف ترکمن، درگیری‌های مرزی و سرانجام پیشروی روس‌ها، زمینه را برای دگرگونی وضعیت سیاسی و جغرافیایی این سرزمین فراهم کرد.در این میان، نام سردارانی همچون جنیدخان، قوشیدخان، سردار عوض‌خان صفی‌خان و آقاکیشی در گزارش‌های تاریخی این دوره دیده می‌شود. برخی از این سرداران در درگیری‌های مرزی با نیروهای قوچانی روبه‌رو شدند.نخستین درگیری سردار عوض‌خان با قوچانی‌هاسردار عوض‌خان مراد تخمه‌ای ــ که در میان ترکمن‌ها با نام «دیقمه» و در برخی گزارش‌های روسی به صورت «دیکمه» ثبت شده است ــ از چهره‌های شناخته‌شده این دوره بود. او بعدها در جریان مقاومت ترکمن‌ها در برابر نیروهای روس به فرماندهی اسکوبلف در نبرد گوگ‌تپه کشته شد. فرزندش، آراز محمد، نیز بعدها در تحولات سیاسی ترکمنستان نقش یافت.یکی از گزارش‌های قابل توجه درباره درگیری‌های مرزی، در روزنامه ایران منتشر شده است. این روزنامه که در آن دوره در کلکته چاپ می‌شد، در شماره مورخ ۲۴ ژانویه ۱۸۷۲ میلادی گزارشی از حمله سواران قوچانی به نواحی آخال منتشر کرد.بر اساس این گزارش، ابوالحسن‌خان، سرکرده قوچانی، با گروهی از سواران از شیروان حرکت کرد و در منطقه گرماب، در نزدیکی کوه آخال و مرزهای آن روز قوچان، نیروهای خود را به چند دسته تقسیم کرد. یک گروه برای حمله به قلعه قراخان اعزام شد و گروه دیگر در پشت سر آنان قرار گرفت.سواران قوچانی در نزدیکی قلعه با اهالی که برای درو محصول در صحرا بودند، روبه‌رو شدند و پس از درگیری، شماری از آنان به قلعه پناه بردند. گروهی از پیاده‌نظام نیز در برج‌هایی که در صحرا ساخته شده بود، موضع گرفتند. یکی از این برج‌ها که حدود بیست نفر در آن پناه گرفته بودند، به محاصره قوچانی‌ها درآمد و بنا بر گزارش روزنامه، یازده نفر از مدافعان آن کشته و برج تصرف شد.ورود سردار عوض‌خان به نبرددر همین زمان، حادثه‌ای سرنوشت‌ساز رخ داد. آقاکیشی، از بزرگان آخال، همان روز در قلعه قراخان درگذشته بود و سردار عوض‌خان برای مراسم فاتحه و تعزیت در قلعه حضور داشت. هنگامی که خبر حمله قوچانی‌ها به او رسید، به همراه سواران خود از قلعه خارج شد و به نیروهای قوچانی حمله کرد.سواران قوچانی ابتدا عقب‌نشینی تاکتیکی کردند و خود را به نیروهای پشتیبان رساندند. سپس دو گروه قوچانی به یکدیگر پیوستند و نبرد سختی میان آنان و نیروهای عوض‌خان و سواران قراخانی درگرفت.با اطلاع ابوالحسن‌خان از شدت گرفتن درگیری، وی خود را از آب انجیرآباد به محل نبرد رساند. در پی این اقدام، سردار عوض‌خان و سوارانش به سوی کوه عقب نشستند.با وجود این، ابوالحسن‌خان و سواران قوچانی مسیر خود را ادامه دادند و پس از عبور از کنار قلعجات، اموال و دام‌هایی به دست آوردند و از مسیر دره یائیتی و دریانحق به سوی کرماب بازگشتند.بر اساس گزارش روزنامه ایران، حاصل این یورش برای سواران قوچانی ۲۵ رأس دام و ۱۱ اسیر بود و سر کشته‌شدگان نیز به «ارض اقدس» فرستاده شد.این گزارش، یکی از اسناد قابل توجه درباره مناسبات و درگیری‌های مرزی قوچان و آخال در نیمه دوم قرن نوزدهم است؛ دوره‌ای که تحولات آن در نهایت به اشغال آخال توسط روس‌ها و تغییر مرزهای تاریخی منطقه انجامید.ادامه دارد...#نشریه_اترک_قوچانhttps://eitaa.com/AtrakQuchan@AtrakQuchanNewspaper