جریان شناسی اندیشه چپبخش سوم (3) از راست افراطی تا ووکیسم : هندسه تعارض در سیاست معاصرآیدین آرتادر ا

جریان شناسی اندیشه چپبخش سوم (3) از راست افراطی تا ووکیسم : هندسه تعارض در سیاست معاصرآیدین آرتادر این بخش، می‌کوشم نشان دهم که «راست» نیز، همانند «چپ»، یک پیکرهٔ یکدست و ساده نیست؛ بلکه طیفی گسترده از محافظه‌کاری (conservatism) کلاسیک تا راستِ افراطی، ناسیونالیسم، پوپولیسم، و صورت‌های اقتدارگرای دینی و سیاسی را در بر می‌گیرد. آنچه این طیف را به هم پیوند می‌دهد، بیش از هر چیز یک تکانهٔ عمودی است: حساسیت به نظم، تداوم، هویت، اقتدار، و ساختار. اما بحثِ من فقط توصیفِ راست نیست. در اینجا می‌خواهم بر یک نکتهٔ بنیادی تأکید کنم: مسئلهٔ سیاست، حذفِ کاملِ سلسله‌مراتب اجتماعی (hierarchy) نیست، بلکه تمایز گذاشتن میانِ سلسله‌مراتب اجتماعیِ مشروع و پاسخ‌گو و سلطهٔ انحصاری و سرکوبگر است. همان‌گونه که افق‌گرایی می‌تواند به بدگمانیِ افراطی بلغزد، عمودی گرایی نیز می‌تواند به عمودی گراییِ دفاعی (defensive verticalism)، یعنی اقتدارگراییِ تدافعی و هراس‌زده که می تواند منجر به فاشیسم شود، فروبکاهد. نکتهٔ مهمِ دیگر این است که بخشی از خطای تاریخیِ چپ از ناتوانی در فهمِ اصلِ پارتو (Pareto principle) ناشی می‌شود؛ یعنی این واقعیتِ تکرارشونده که در بسیاری از حوزه‌های زندگیِ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، و فکری، سهمِ بزرگی از دستاوردها، نفوذ، یا توجه، معمولاً در اختیارِ اقلیتی کوچک قرار می‌گیرد. این الگو لزوماً فقط محصولِ ظلم یا توطئه نیست، بلکه می‌تواند از تفاوتِ استعدادها، انضباط، شانس، زمان‌بندی، شبکه‌ها، و انباشتِ تدریجیِ موفقیت پدید آید. خطای چپ آنجاست که گاه هر سلسله‌مراتب اجتماعی (hierarchy) را به‌طور پیشینی نشانهٔ بی‌عدالتی می‌فهمد، حال آن‌که مسئلهٔ اصلیِ سیاست نه حذفِ کاملِ نابرابری و عمودیت، بلکه ساختنِ سلسله‌مراتب اجتماعیِ مشروع، مهارشده، و پاسخ‌گو است؛ سلسله‌مراتبی که در خدمتِ حقیقت، شایستگی، و مسئولیت باشد، نه در خدمتِ سلطه و انحصار.از اینجا، دامنهٔ بحث به نیروهای متأخرترِ سیاستِ معاصر کشیده می‌شود: کمپیسم/ اردوگاه گرایی (campism)، لیبرالیسمِ ترقی‌خواه (progressive liberalism)، ووکیسم (wokeism)، و در نهایت نسبتِ این‌ها با پست‌مدرنیسم (postmodernism) و پساساختارگرایی (post-structuralism). هدف این بخش آن است که نشان دهد بسیاری از تعارض‌های امروز را دیگر نمی‌توان با دوگانه‌های ساده و کهنه فهمید؛ ما با میدانِ پیچیده‌تری از نیروها، حساسیت‌ها، و صورت‌های اخلاقی-سیاسی روبه‌رو هستیم. پس این بخش، در اصل، تلاشی است برای ترسیمِ هندسهٔ تعارض در سیاستِ معاصر: از راستِ افراطی تا ووکیسم، از عمودی گراییِ دفاعی (فاشیسم) تا افقی گراییِ بدگمان (کمپیسم)، و از نظمِ مشروع تا کوریِ ایدئولوژیک. اینجا دیگر پرسش فقط این نیست که چه کسی «چپ» است و چه کسی «راست»؛ پرسش این است که هر جریان، جهان را با چه حساسیتِ اخلاقی و با چه صورت‌بندی‌ای از قدرت، حقیقت، و نظم می‌بیند.لینک دسترسی یوتیوب:https://youtu.be/pR2uFRvsKT4@AydinAreta