🔸حکم مجلس خصوصی لعن/ دیدگاه‌های متفاوت نسبت به لعن ✍ مهدی مسائلی وقتی موضوع لعن مطرح می‌شود، معمو

🔸حکم مجلس خصوصی لعن/ دیدگاه‌های متفاوت نسبت به لعن ✍ مهدی مسائلی وقتی موضوع لعن مطرح می‌شود، معمولاً بحث تفاوت میان «لعن در مجلس خصوصی» و «لعن عمومی» (یا لعن علنی) نیز داغ می‌شود. در این‌جا سه نگاه میان شیعیان وجود دارد: اول؛ برخی بدون هیچ قید و محدودیتی طرفدار لعن‌اند و آن را مساوی با تبری می‌دانند. دوم؛ برخی با لعن آشکار و عمومی مخالف‌اند، اما لعن در مجلس خصوصی را جایز می‌دانند. سوم؛ برخی نیز میان لعن عمومی و خصوصی تفاوتی نمی‌گذارند و اساساً لعن را نفی می‌کنند. در جبهه‌بندی درون‌مذهبی، گروه اول – طرفداران لعن بدون محدودیت - «برائتی» نامیده می‌شوند و گروه دوم و سوم «وحدت‌گرا» شناخته می‌شوند. برائتی‌ها با هر دو گروه وحدت‌گرا مخالف‌اند و آنها را متهم به کوتاهی در تشیع، یا حتی خروج از آن، می‌کنند. البته هجمه‌ها علیه گروه سوم (مخالفان مطلق لعن) بسیار بیشتر است؛ تا آن‌جا که گروه دوم (محدودکنندگان لعن) نیز گاهی آنان را متهم به کوتاهی در تشیع می‌کنند. با این مقدمه، بارها از من پرسیده شده که آیا لعن در جمع خصوصی جایز است یا نه؟ پاسخ به این سؤال، مقدماتی می‌طلبد که به‌تفصیل در کتاب لعن‌های نامقدس به آن پرداخته‌ام؛ اما به‌صورت خلاصه می‌گویم: به‌طور کلی، چیزی به نام «لعن خصوصی» وجود ندارد؛ لعن یا فردی است یا عمومی. مصادیقی از لعن که با عنوان «لعن خصوصی» درباره‌شان بحث می‌شود، در واقع همان لعن‌های عمومی‌اند که علاوه بر ناسازگاری با اخلاق اسلامی، با تبلیغ معارف تشیع و دستورات صریح ائمه(ع) نیز هم‌خوانی ندارند. برای روشن‌شدن این بحث، چند نکته را بیان می‌کنم: ۱. لعن نوعی دعاست؛ البته از نوع نفرین و دعا علیه افراد. در دعا، مخاطب ما خداوند است و باید تنها با او سخن بگوییم. بر اساس روایات، مؤمن می‌تواند در مقام دعا و مناجات الهی، هر کسی را که مستحق نفرین الهی می‌داند لعن کند؛ به شرط آن‌که لعن‌شده واقعاً استحقاق چنین نفرینی را داشته باشد. اما اگر کسی دیگری را بدون دلیل، یا از سرِ عناد شخصی، لعن کند، آثار این نفرین به خود او بازمی‌گردد. بر همین اساس، فرد حتی می‌تواند پیامبران الهی را نیز لعن کند، هرچند مطمئناً آثار این لعن به خودش برمی‌گردد. این حکم، تنها ناظر به مقام مناجات است؛ یعنی جایی که شنوندهٔ لعن فقط خداوند باشد. اما به‌محض این‌که فردی دیگر - غیر از خدا - شنوندهٔ این لعن شود، آن لعن از حالت فردی خارج می‌شود و صورت عمومی پیدا می‌کند؛ خواه شنونده یک نفر باشد، خواه صد نفر. برای نمونه، اگر کسی به‌صورت فردی امام علی(ع) را لعن کند، این عمل حکم اجتماعی خاصی ندارد؛ چون مخاطب او تنها خداست و از منظر اجتماعی، توهینی محقق نمی‌شود. اما اگر همین لعن در جمع یک یا دو نفر بیان شود، در صورت اقامهٔ شواهد، حکومت اسلامی می‌تواند او را محاکمه کند و در دادگاه، به دشنام‌گویی به ائمه(ع) متهم شود؛ حتی اگر خودش مدعی باشد که امام علی(ع) را مستحق لعن می‌دانسته و از نظر خود کار خلافی مرتکب نشده است. همین حکم درباره شخصیت‌های مورد احترام اهل‌سنت نیز جاری است. کسی که آنها را در جمع دیگران لعن کند، مرتکب توهین مذهبی شده است؛ هرچند این کار را با استحقاق آنان برای لعن توجیه کند. در این‌جا نیز تفاوتی نمی‌کند که شنوندگان یک نفر باشند یا صد نفر. ۲. تجویز «لعن خصوصی» زمینه‌ساز تقویت و گسترش لعن عمومی است؛ زیرا کسانی که لعن خصوصی را می‌پذیرند، معمولاً از نظر محتوایی با لعن‌های عمومی نیز مشکلی ندارند و صرفاً انتشار عمومیِ آن را در شرایط فعلی به مصلحت نمی‌دانند. همین افراد گاهی خود نیز، از سرِ بی‌مبالاتی یا غفلت، به لعن عمومی دست می‌زنند (نمونه‌های رسانه‌ای‌شدهٔ آن فراوان است). از این گذشته، در عمل نیز تفکیک لعن خصوصی از عمومی امکان‌پذیر نیست؛ یعنی همین‌که لعن از حالت فردی خارج شد و کسی غیر از خدا شنوندهٔ آن گشت، امکان انتشار عمومی و اجتماعی‌شدنش نیز فراهم می‌شود و تبعاتِ ایجاد توهین مذهبی برای آن محتمل خواهد بود. ۳. در روایات ائمه(ع)، لعن عمومی و حتی لعن خصوصی وجود ندارد. گزارش‌هایی که برخی به آنها استناد می‌کنند - هرچند بسیاری از آنها ضعیف و نامعتبرند - همگی حکایت از لعن فردی دارند که تنها مخاطب آن خداست. این نکته نشان می‌دهد که موقف ائمه(ع) در این‌باره آن‌قدر روشن بوده که حتی جاعلان روایات نیز نتوانسته‌اند مدعی شوند ائمه(ع) در جمع مردم، یا حتی خواص اصحابشان، خلفا را لعن کرده یا شیعیان را به برگزاری مجلس خصوصی لعن خلفا توصیه کرده‌اند. به دیگر سخن، بر فرض صحت صدور این لعن‌ها از ائمه(ع)، آنان هرگز با قصد توهین به مقدسات اهل‌سنت یا برانگیختن خصومت مذهبی میان شیعه و سنی سخن نگفته‌اند؛ و فراتر از این، اساساً امکان ایجاد توهین مذهبی در آن گفته‌ها وجود نداشته است. درحالی‌که «لعن خصوصی» که امروزه محل مباحثه شیعیان است، این امکان را دارد.....@azadpajooh