🔸تأملی در روایت «کاهش عمر بر اثر ترک زیارت امام حسین(ع)» در تهذیب الأحکام روایتی از امام صادق(ع) نق

🔸تأملی در روایت «کاهش عمر بر اثر ترک زیارت امام حسین(ع)» در تهذیب الأحکام روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است که بر اساس ظاهر آن، هرگاه یک سال بر شخصی بگذرد و به زیارت قبر امام حسین(ع) نرود، خداوند یک سال از عمر او می‌کاهد و اگر این ترک استمرار یابد، ممکن است تا سی سال پیش از اجل خود از دنیا برود. در ادامه نیز آمده است که زیارت امام حسین(ع) موجب امتداد عمر و افزایش روزی، و ترک آن سبب کاهش عمر و رزق خواهد شد.( شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج6، ص43) ظاهر ابتدایی این روایت با پرسشی جدی روبه‌رو است. اگر مقصود آن باشد که ترک زیارت، به صورت قطعی و همگانی، موجب کاهش واقعی عمر هر شخص می‌شود، این معنا با واقعیت‌های خارجی سازگار به نظر نمی‌رسد. افراد بسیاری هرگز توفیق زیارت امام حسین(ع) را پیدا نمی‌کنند، اما از عمرهای طولانی برخوردارند؛ در مقابل، برخی از زائران در همان سفر زیارتی یا اندکی پس از آن از دنیا می‌روند. ازاین‌رو، حمل روایت بر معنای حقیقی و مطلق، با دشواری مواجه است و نیازمند تفسیر خواهد بود. در تبیین این روایت، دست‌کم سه احتمال قابل طرح است: احتمال نخست: حمل بر قضای معلّق. بر اساس این تفسیر، روایت ناظر به تقدیرات مشروط الهی است؛ بدین معنا که خداوند برای برخی افراد، در صورت انجام زیارت، عمر بیشتری مقدر کرده است و ترک زیارت موجب محرومیت از آن تقدیر می‌شود، نه اینکه از اجل حتمی آنان کاسته شود. این احتمال با مبانی کلامی شیعه درباره «قضای معلق» و «محو و اثبات» سازگار است، هرچند همچنان این پرسش باقی می‌ماند که چرا آثار چنین سنتی در واقعیت خارجی، به صورت فراگیر و قابل مشاهده نیست. احتمال دوم: حمل بر اقتضا، نه علیت تامه. بر پایه این احتمال، روایت در مقام بیان یک قانون استثناناپذیر نیست، بلکه زیارت امام حسین(ع) را یکی از اسباب افزایش عمر و روزی معرفی می‌کند؛ اسبابی که تأثیر آنها وابسته به وجود شرایط و فقدان موانع است. همان‌گونه که در روایات، صدقه، صله رحم و دعا نیز از عوامل افزایش عمر دانسته شده‌اند، اما این آثار در همه افراد و در همه شرایط به یک شکل تحقق نمی‌یابد. اشکال این احتمال آن است که تعبیرهای قاطع روایت، مانند «نقص الله من عمره حولاً»، با بیان صرف اقتضا چندان سازگار به نظر نمی‌رسد. احتمال سوم: محرومیت از تفضل الهی. به نظر می‌رسد این احتمال با سیاق روایت سازگارتر باشد. بر اساس این برداشت، روایت در مقام بیان یک مجازات تکوینی قطعی نیست، بلکه می‌خواهد بگوید ترک زیارت، انسان را از تفضل الهی محروم می‌سازد. زیارت امام حسین(ع) زمینه‌ساز افاضه نعمت‌هایی همچون افزایش عمر، توسعه رزق و دفع برخی آفات است؛ اما این آثار از سنخ تفضلات الهی‌اند، نه حقوق ثابت و الزامی. بنابراین، مقصود از «کاهش عمر» آن است که شخص از عمر افزوده‌ای که ممکن بود به برکت زیارت و به فضل الهی نصیب او شود، محروم می‌شود، نه اینکه الزاماً از عمر حتمی او کاسته شود. افزون بر این، همین تفضل نیز تابع مصالح الهی است و ممکن است در همه افراد به یک صورت تحقق نیابد. شاید بتوان برای تقویت این احتمال به سیاق خود روایت نیز استناد کرد. امام(ع) پس از آنکه می‌فرماید: «نقص الله من عمره»، در ادامه تعبیر خود را به «يَمُدُّ اللَّهُ فِي أَعْمَارِكُمْ وَيَزِيدُ فِي أَرْزَاقِكُمْ» تغییر می‌دهد. این تغییر تعبیر می‌تواند نشان دهد که محور اصلی روایت، بیان آثار مثبت و افزاینده زیارت است؛ ازاین‌رو، جمله نخست نیز ناظر به محرومیت از همین افزایش خواهد بود، نه کاسته شدن از عمر قطعی انسان. بر این اساس، هرچند ظاهر ابتدایی روایت با دشواری‌هایی در انطباق با واقعیت خارجی روبه‌رو است، اما با توجه به احتمالات یادشده، به‌ویژه احتمال سوم، می‌توان آن را به گونه‌ای تفسیر کرد که هم با ظاهر روایت تا حد زیادی سازگار باشد و هم با دیگر آموزه‌های دینی درباره تأثیر اعمال صالح در افزایش عمر و روزی تعارضی نداشته باشد........@azadpajooh