بی‌تردید چنین سفرهایی دور از احتیاط بودند. این یکی ممکن بود مهارتی را از من بگیرد که برای پرورشش خیل

بی‌تردید چنین سفرهایی دور از احتیاط بودند. این یکی ممکن بود مهارتی را از من بگیرد که برای پرورشش خیلی زحمت کشیده بودم: اینکه چگونه دور از مکان‌ها و آدم‌هایی که دوست دارم زندگی کنم. جوزف برودسکی درست می‌گفت. ناباکف و کنراد هم همینطور. اینها هنرمندانی بودند که هرگز برنگشته بودند. هر یک از آنها، به روش خود، سعی کرده بود خودش را از کشورش رها کند. آنچه پشت سر گذاشته‌ای، از بین رفته است. اگر برگردی، با تباهی یا ویرانیِ هرآنچه برایت عزیز بوده مواجه می‌شوی. ولی دمیتری شوستاکوویچ و بوریس پاسترناک و نجیب محفوظ هم درست می‌گفتند: هرگز وطنت را ترک نکن. اگر بروی، پیوند‌هایت با سرچشمه قطع می‌شود. مانند کنده‌ی خشکیده‌ای خواهی بود، سخت و تو خالی. وقتی نه پای رفتن داشته باشنه نه تاب برگشتن، چه می‌کنی؟- روایت بازگشت؛ هُشام مطر 🌱