دربارۀ تدریس «زبان‌شناسی» به غیرزبان‌شناساندانشجویان رشتۀ زبان‌شناسی در نیم‌سالِ نخستِ کارشناسی ارشد درسی را می‌گذرانند به نام «مقدمات زبان‌شناسی». در این درس استاد هریک از حوزه‌های زبان‌شناسی را در یکی دو جلسه آموزش می‌دهد و آموزش ژرف‌تر در نیم‌سال‌های بعدی صورت می‌گیرد. این درس برای ویراستاران و نیز دانشجویان و دانش‌آموختگان رشتۀ ادبیات فارسی بسیار کارآمد است و میان دانشجوی ادبیات یا ویراستاری که این مباحث را می‌داند و کسی که از مقدمات زبان‌شناسی شناختی ندارد «تفاوت از زمین تا آسمان است». البته این درس در مقطع کارشناسی به دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات فارسی هم آموزش داده می‌شود، ولی معمولاً استادی که آن را درس می‌دهد از میان استادان گروه ادبیات است که زبان‌شناسی نخوانده و به‌جای تدریس علم زبان‌شناسی، «تصور» خود از زبان‌شناسی را آموزش می‌دهد. در بسیاری از دانشگاه‌های ما دانشجویان رشتۀ ادبیات فارسی و ویراستاران را از زبان‌شناسی ترسانده‌اند و آن را علمی با نمودارهای درختی پیچیده و اصطلاحات انگلیسیِ فریبنده نمایانده‌اند. شماری از استادان سنت‌گرای رشتۀ ادبیات نیز با زبان‌شناسی می‌ستیزند و چون سررشته‌ای در این علم ندارند، آن را خوار می‌شمارند. حال آنکه پژوهش بر روی زبان، بدون توجه به قاعده‌ها و معیارها و اصول علم زبان‌شناسی راه به جایی نخواهد برد. برخی حوزه‌های زبان‌شناسی، مانند «روان‌شناسی زبان» و «عصب‌شناسی زبان» و «زبان حیوانات» و «آموزش زبان اول»، چندان به کار غیرمتخصصان نمی‌آید و بهتر است در تدریس این علم به دانشجویان ادبیات و ویراستاران از آن‌ها چشم پوشید. از سوی دیگر، در آموزش زبان‌شناسی به دانشجویان ادبیات فارسی می‌توان روی شماری از حوزه‌های این علم، که در دانشگاه کمتر تدریس می‌شود، ولی بیشتر به کار دانشجوی ادبیات فارسی می‌آید، مانند «تاریخ زبان فارسی» و «دستور تاریخی زبان فارسی» و «سبک‌شناسی»، تمرکز داشت و آموزش این علم را برای این گروه از مخاطبان ویژه‌سازی کرد. افزون‌براین، در تدریس زبان‌شناسی به این گروه، باید مثال‌ها را از زبان فارسی زد و از طرح مسائلی که با زبان فارسی پیوندی ندارد پرهیز کرد. برای نمونه، لزومی ندارد در صرف به مسايلی پرداخت که در زبان‌های بومیان آمازون شاهد دارد و برای دانشجوی ایرانی ناآشنا است و به‌جای آن بهتر است به نکته‌هایی اشاره کرد که در فارسی (و گاه دیگر زبان‌های ایرانی) کاربرد دارد. نگارنده، در جایگاه کوچک‌ترین عضو جامعۀ زبان‌شناسی ایران عزیز، در تدریس «زبان‌شناسی برای ویراستاران»، این دیدگاه‌ها را پیش چشم دارد و فقط مسائلی را در کلاس طرح می‌کند که به کار ویراستاران و ادبیاتی‌ها و عموم علاقه‌مندان می‌آید.١۴٠۴/٠٣/١٧▫️فرهاد قربان‌زاده@azvirayesh