دربارۀ پسوند «ـ‌گان»«ـ‌گان» پسوندی است که افزون بر معنی‌های ازپیش‌موجود، در دهه‌های گذشته در معنی پس

دربارۀ پسوند «ـ‌گان»«ـ‌گان» پسوندی است که افزون بر معنی‌های ازپیش‌موجود، در دهه‌های گذشته در معنی پسوند سازندۀ اسم مجموعه (و نه «جمع») نیز به کار می‌رود (نک. الگوهای ساخت واژه در زبان فارسی، زیر نظر حسین سامعی، با همکاری ملیحه تفسیری، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ١٣٩٣، ص ١٨٠). تفاوت مجموعه با جمع در این است که مجموعه یک گروه را تشکیل می‌دهد. برای نمونه، «ناوگان» به معنی «مجموعۀ ناوهای یک کشور» است، ولی «ناوها» می‌تواند به چند ناو اشاره داشته باشد که از آنِ کشورهای گوناگون‌اند و پیوندی میان آن‌ها نیست. با این توضیح، «واژگان» به معنی «مجموعۀ واژه‌های کتاب یا ذهن انسان» است و نه به معنی «واژه‌ها» (نک. فرهنگ بزرگ سخن؛ فرهنگ پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی، خسرو فرشیدورد، زوار، ١٣٨۶، ص ٣٨٣). «ـ‌گان» پسوند مستقلی است و نباید آن را با سه واج پایانی واژه‌هایی مانند «پرندگان» (پرندگ [در فارسی میانه] + ان) در هم آمیخت. با این توضیح، روشن است که پسوند «ـ‌گان» می‌تواند هم به واژه‌های پایان‌یافته به «ـ‌ه» بپیوندد و هم به دیگر واژه‌ها. اگر «ـ‌گان» به واژه‌های پایان‌یافته به «ـ‌ه» افزوده شود، به قیاس واژه‌هایی مانند «پرندگان»، «ه» حذف می‌شود و برای نمونه، «واژه‌گان» را «واژگان» می‌نویسیم (نک. تراز دگرگونی‌های آوایی، آندره مارتینه، ترجمۀ هرمز میلانیان، هرمس، ص ۴ـ۵، حاشیۀ مترجم). «ـ‌گان» در واژه‌سازی علمی گره‌های بسیاری گشوده و واژه‌های پرشماری با آن ساخته شده (فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی، علاءالدین طباطبایی، فرهنگ معاصر، ١٣٩۶، ص ٩٨)، مانندِ‏ابزارگان: gadgetry‏افزارگان: material‏اندامگان: organism‏ایزدگان: pantheon‏ایمنی‌گان: immunome‏پاسگان: guard‏پرسشگان: fag‏پروتگان: proteom‏رونوشتگان: transcriptome‏سازگان: orchestraصیغگان: paradigmفهرستگان: union catalogue, union listناوگان: fleet, rolling stock‏نشانگان: syndromeواژگان: vocabulary, lexicon نگارنده واژۀ «جزیرگان» در برابر «مجمع‌الجزایر» را با توجه به توضیحات بالا پیشنهاد کرده‌است.١۴٠۵/٠۴/٠۶▫️فرهاد قربان‌زاده@azvirayesh