پیشنهادی برای «هوش مصنوعی»*فرهاد قربان‌زاده دربارۀ کاربرد واژۀ «هوشواره» به‌جای «هوش مصنوعی» می‌گوید: «هوشواره» از «هوش مصنوعی» کوتاه‌تر است و با تکواژهای فارسی ساخته شده‌است. از دیدگاه معنایی و ساخت‌واژی نیز درست است.فرهاد قربان‌زاده، زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس و ویراستار، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: مردم artificial intelligence را با روش گرده‌برداری به «هوش مصنوعی» برگردانده‌اند و بعدها نیز گروه واژه‌گزینیِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی آن را تصویب کرده‌است.او سپس گفت: به‌تازگی برخی علاقه‌مندان به زبان فارسی «هوشواره» را به‌جای «هوش مصنوعی» پیشنهاد کرده‌اند. این واژه زیبا و گوش‌نواز است، ولی باید از دیدگاه معنایی و ساختواژی هم بررسی شود؛ «هوشواره» از واژۀ «هوش» و پسوند «ـ‌واره» تشکیل شده است. دربارۀ «هوش» سخنی نیست. پسوند «ـ‌واره» از دو تکواژ تشکیل شده است: «وار» و «ه».او با بیان اینکه پسوند «ـ‌وار» دو کاربرد اصلی دارد، در این‌باره توضیح داد:۱. «ـ‌وار» به اسم افزوده می‌شود و صفت می‌سازد و به معنی «دارای ...» است، مانند «امیدوار» (دارای امید)، «سزاوار» (دارای سزا)، «سوگوار» (دارای سوگ)، و «عیال‌وار» (دارای عیال).۲. «ـ‌وار» به اسم می‌پیوندد و قید می‌سازد و به معنی «مانندِ ...» و «شبیهِ ...» است، چنان‌که «دایره‌وار» (مانند دایره)، «درویش‌وار» (مانند درویشان)، «دیوانه‌وار» (مانند دیوانه‌ها).این زبان‌شناس در ادامه اظهار کرد: پسوند «ـ‌واره» نیز چند کاربرد دارد:۱. به اسم می‌پیوندد و اسم می‌سازد و به معنی «مانندِ ...» و «شبیهِ ...» است، چنان‌که «جشنواره» (جشن‌مانند)، «سنگواره» (چیزی که مانند سنگ است؛ فسیل)، «گهواره» یا «گاهواره» (چیزی که مانند «گَه» یا «گاه» به معنی «تخت» است)، «ماهواره» (چیزی که مانند ماه به دور زمین می‌گردد). «ماهواره»، به‌جز معنی رایج، در معنی «شهریه» هم کاربرد داشته است.۲. به اسم افزوده می‌شود و اسم ابزار می‌سازد، مانند «گوشواره».این پژوهشگر زبان‌شناس همچنین دربارهٔ «هوشواره» گفت: از این واژه دو معنی را می‌توانیم برداشت کنیم؛ یکی «دارای هوش» و دیگری «هوش‌مانند» یا «مانند هوش». ازاین‌رو، «هوشواره» از دیدگاه معنایی و ساخت‌واژی درست است. او خاطرنشان کرد: «هوشواره» از «هوش مصنوعی» کوتاه‌تر است و با تکواژهای فارسی ساخته شده‌است. با به کار بردنِ تکواژهای فارسی در واژه‌سازی این تکواژها زایاتر و گوش‌آشناتر می‌شوند و مردم واژه‌هایی را که بعدتر با این تکواژها ساخته می‌شوند راحت‌تر خواهند پذیرفت. چنان‌که پس از ساخته شدن «سنگواره» و «سوگواره» و «ماهواره» و «نامواره» و «یادواره» در دهه‌های اخیر و در پی آن، آشنایی بیشتر با پسوند «ـ‌واره»، پذیرش واژهٔ «موشواره» در برابر mouse راحت‌تر می‌شود.isna.ir/xdWC2s*عنوان مصاحبه از خبرگزاری ایسنا است.١۴٠۵/٠۴/٠٩▫️فرهاد قربان‌زاده@azvirayesh