نقدی بر تحلیل ایدئولوژیکیِ تاریخ (بخش ۳ از ۴) جدای از این‌ها، مخالف‌خوانی‌های جبهه ملّی با کابینه ام

نقدی بر تحلیل ایدئولوژیکیِ تاریخ (بخش ۳ از ۴) جدای از این‌ها، مخالف‌خوانی‌های جبهه ملّی با کابینه امینی، با اصلاحات و حتی با غلام‌حسین صدیقی هم معلول ۲۸ مرداد بود؟ اگر جبهه ملّی و روشنفکران، از جریان اصلاحات در دههٔ ۱۳۴۰ حمایت می‌کردند و به‌عنوان جزئی از بلوک قدرت، نه مخالفان همیشگی، ایفای نقش می‌کردند، آیا باز هم موازنه نیروها به سمت تمرکز چشمگیر قدرت نزد شاه گرایش می‌یافت؟ حتی در اوج بحران، اگر در نتیجهٔ تصمیمات جبههٔ ملّی و رفقای روشنفکر ــ تصمیماتی مانند طرد صدیقی ــ کار به‌جایی نمی‌رسید که فرد متوهمی مانند شاپور بختیار به کرسی صدارت بنشیند، باز هم جریان امور به‌نحوی پیش می‌رفت که در آن روزگار رفت؟ طبعا این سؤالات فقط از باب پرسش‌های روش‌شناختی تحلیل و تبیین تاریخی است و داوری ارزشی دربارهٔ وقایع نداریم.دامنه این پرسش‌ها را می‌شود بیش از این گسترش داد و با ترکیب چند متغیر و رویداد و بازسازی شرایط خلافی، وضعیت‌های مختلفی برای سنجش ادعای دکتر دریایی و «تقریبا تمام اساتید» مطرح کرد. اما واقعیت اینجاست که رابطه علّت و معلولی میان ۲۸ مرداد و انقلاب اسلامی آنقدر بعید است که تنها با معجزه می‌توان این دو را به یکدیگر وصل کرد. از آنجاکه دکتر دریایی و «تقریبا تمام استادان» احتمالا به مذهب قدما نیستند (بسیاری فرنگی هستند و اگر به دینی باشند عیسوی‌اند و بعضی مانند رفیق یرواند بیش و پیش از عیسویت، به مارکسیسم معتقدند)، تنها معجزهٔ ایدئولوژی است که می‌تواند آن دو واقعه را به‌هم ارتباط علّی دهد.حال که باب بحث به تبیین تاریخی رسید، وقت را مغتنم می‌شماریم و می‌پرسیم، اگر واقعه ۲۸ مرداد ــ یا به تعبیر «تقریبا تمام اساتیدی که کرسی دانشگاهی دارند» و خوشبختانه ما در شمار آنها نیستیم، «کودتا» ــ رخ نمی‌داد، چه می‌شد؟ مسیر تاریخ به کدام سو می‌رفت؟@NPPERSIA