🔶اقتراح رازان: بازنویسی شاهکارهای ادبیات فارسی برای کودکان و نوجوانان گنجینه‌ای بی‌همانند برای کودک

🔶اقتراح رازان: بازنویسی شاهکارهای ادبیات فارسی برای کودکان و نوجوانان گنجینه‌ای بی‌همانند برای کودکان و نوجوانانسعید شیری، شاعر و نویسنده آشنا کردن کودکان با مقولهٔ ادبیات و کتاب، و عادت دادن آنان به مطالعه، بی‌گمان کاری بایسته و ارجمند است. در کنار این بایستگی، لزوم توجه به ادبیات و نوشته‌های کهن هم البته جایگاه خودش را دارد؛ این توجه، به‌ویژه برای ما ایرانی‌ها،از آن رو اهمیت مضاعف دارد که خوشبختانه ادبیات کهنمان گنجینه‌ای سرشار از ذوق و زیبایی و آفرینش هنری است که از نظر گستردگی و تنوع و تعالی در دنیا کم‌تر همانندی برایش می‌توان پیدا کرد. حیف است که کودک فارسی‌زبان از این گنجینه ارزشمند بی‌نصیب بماند، خصوصا در دوره‌ای از زندگانیش که آموختن برای او بنا بر ضرب‌المثل عرب "کالنقش فی‌الحجر" است و همیشه ماندگار. اما نکته‌ای که در این میان باید بدان توجه داشت چگونگی دست‌یابی به این خواسته است؛ آیا می‌توان نوشته‌های کهن را بی‌واسطه و به همان صورتی که هست در دسترس نوآموز گذاشت و از او انتظار داشت که این نوشته‌ها را بخواند، درک کند و از آن‌‌ها لذت ببرد؟ یا این‌که بهتر است با بازخوانی و ساده‌سازی این آثار، آن‌ها را برای او سهل‌الوصول‌تر و قابل فهم‌تر کرد. تجربهٔ شخصی خود من آمیزه‌ای از این هر دو روش را تأیید می‌کند که در ادامه بدان اشاره می‌کنم. از نخستین کتاب‌هایی که در روزگار ما با هدف ساده‌نویسی متون کهن فارسی برای کودکان نوشته شد، می‌توان به مجموعهٔ "قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب" اشاره کرد که زنده‌یاد مهدی آذر یزدی نوشت. این مجموعه را که اکنون سال‌هاست خودش جایگاهی نسبتا کلاسیک پیدا کرده و ده‌ها بار منتشر شده، در سال‌های آغازین دههٔ ۶٠ من برای فرزندانم می‌خواندم و نکات لازم را هم برایشان توضیح می‌دادم. آن‌ها هم با علاقه گوش می‌دادند و از آن لذت می‌بردند. خوب به خاطر دارم که شنیدن داستان‌هایی از مثنوی مولوی مانند فروختن بهیمهٔ صوفیان (خر برفت و خر برفت) یا رنجور شدن آدمی به وهم (کودکان مکتبی و اوستاد) به‌ویژه با آن زبان طنزآمیز نویسنده، چگونه سبب خنده و نشاطشان می‌شد و آن‌ها را به خواندن این مجموعه علاقه‌مند می‌کرد. همین علاقه سبب شد که بعدها به سراغ اصل کتاب‌ها هم بروند و با این آثار ارزشمند آشنا شوند. نکاتی که نباید از آن‌ها غافل شد، یکی صلاحیت و دانش ادبیِ ساده‌نویس نسبت به مفاهیم و زبان متن کهن است که بسیار اهمیت دارد. در نبودِ چنین صلاحیت و دانشی حاصل کار متاع ارزشمندی نخواهد شد. دومی شناخت بازنویس از ذهنیت و دنیای مخاطبان کودک و گزینش آن بخش از نوشته‌های کهن است که برای آنان جذابیت داشته باشد، نبود چنین جذابیتی نیز سبب بی‌اعتنایی کودک نسبت به اثر خواهد شد. و سومی توان بازنویس در ساده‌نویسی و آشنایی با چم‌وخم نوشتن برای کودکان است که اثر را جذاب می‌کند؛ چنین ویژگی‌هایی در کار امثال آذریزدی هست. نبود هریک از این ویژگی‌ها چنان‌که گفته شد، سبب خواهد شد تا نتیجهٔ کار رضایت‌بخش نشود. در نوشته‌های منظوم، البته مزیت‌های وزن و قافیه به نوآموز کمک می‌کند تا متن زودتر به خاطرش سپرده شود و از موسیقی کلام هم لذت ببرد، از این رو می‌توان پاره‌ای از این متون را به همان صورت اصلی در اختیار نوآموز گذاشت و از او خواست تا تحت نظارت حفط کند. چنین محفوظاتی در ذهن کودک ماندگار می‌شود و زمینهٔ دلبستگی او به متن و توجه او به آشنایی بیشتر با آن را فراهم می‌کند. خلاصه این‌که در مجموع آشنا کردن کودکان با متون کهن را (چه با ساده‌نویسی و چه با خوانشِ همراه با توضیح) با در نظر داشتن نکاتی که گفته شد، کاری ارزنده و لازم می‌دانم. صد البته که چاپ با کیفیت و چشم‌نواز، و افزودن تصاویر مناسب هم در جلب توجه کودک، تأثیری معجزه‌آسا و انکارناپزیر دارد..#فصلنامه_رازان @faslnamehrazan