صفحه 1 سلامت روده و میکروبیوم چه چیزهایی به روده آسیب می‌زنند و چگونه از آن مراقبت کنیم؟ مقدمهروده فقط اندامی برای هضم و جذب غذا نیست. درون دستگاه گوارش، جامعه‌ای بزرگ از باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و دیگر میکرو ارگانیسم‌ها زندگی می‌کنند. به مجموعهٔ این موجودات «میکروبیوتا» (Microbiota) گفته می‌شود. «میکروبیوم» (Microbiome) مفهوم گسترده‌تری است و میکروب‌ها، ژن‌ها، فعالیت‌ها و محیط زندگی آن‌ها را نیز در بر می‌گیرد.میکروب‌های روده به هضم بعضی مواد غذایی، به‌ویژه فیبر، کمک می‌کنند و موادی مانند استات (Acetate)، پروپیونات (Propionate) و بوتیرات (Butyrate) می‌سازند. این مواد در عملکرد روده، سوخت‌وساز، سیستم ایمنی و ارتباط میان روده و مغز نقش دارند. میکروبیوم سالم یک ترکیب ثابت و یکسان برای همهٔ انسان‌ها ندارد. سن، ژنتیک، محل زندگی، رژیم غذایی، داروها، بیماری‌ها و سبک زندگی می‌توانند آن را تغییر دهند. به همین دلیل، سلامت روده را نمی‌توان فقط با شمردن چند باکتری یا یک «امتیاز میکروبیوم» سنجید. روده و سلامت روانروده و مغز از راه‌های گوناگون با یکدیگر ارتباط دارند. این ارتباط را «محور روده ـ مغز» (Gut–Brain Axis) می‌نامند. عصب واگ (Vagus Nerve)، هورمون‌ها، سیستم ایمنی و مواد تولید شده به‌ وسیلهٔ میکروب‌ها در این ارتباط نقش دارند. به همین دلیل، استرس می‌تواند باعث دل‌درد، نفخ، اسهال یا یبوست شود. از طرف دیگر، درد و ناراحتی طولانی‌مدت روده ممکن است خواب و حالت های روانی مانند اضطراب و دلشوره را بدتر کند. این ارتباط واقعی است، اما نباید نتیجه گرفت که تمام افسردگی، اضطراب یا بی‌خوابی از روده شروع می‌شود. سروتونین و رودهسروتونین (Serotonin) ماده‌ای است که در تنظیم خلق‌وخو، خواب، حرکات روده و برخی فعالیت‌های عصبی نقش دارد. بخش بزرگی از سروتونین بدن در دستگاه گوارش ساخته می‌شود؛ به‌ویژه به‌وسیلهٔ سلول‌های انتروکرومافین (Enterochromaffin Cells). باکتری‌های روده با تخمیر فیبر، اسیدهای چرب کوتاه‌ زنجیر (Short-Chain Fatty Acids) تولید می‌کنند. این مواد می‌توانند بر تولید سروتونین در روده اثر بگذارند. اما سروتونین روده با سروتونین مغز یکی نیست. خوردن یک مادهٔ غذایی یا مکمل، به‌طور قطعی سروتونین مغز را افزایش نمی‌دهد و جایگزین درمان افسردگی یا اضطراب نیست. «باکتری خوب» یعنی چه؟در گفت‌وگوی روزمره از عبارت «باکتری خوب» استفاده می‌کنیم، اما این عبارت همهٔ واقعیت علمی را نشان نمی‌دهد. اثر یک باکتری به نوع، سویه، مقدار، محل زندگی، غذا و وضعیت بدن فرد بستگی دارد.برای نمونه، یک سویه ممکن است در یک کارآزمایی به کاهش یک علامت کمک کند، اما سویهٔ دیگری از همان گونه چنین اثری نداشته باشد. همچنین وجود یک باکتری در مدفوع لزوماً به معنی فعال‌ بودن آن در تمام بخش‌های روده نیست.هدف منطقی، بالا بردن یک باکتری خاص به هر قیمتی نیست. هدف، کمک به شکل‌گیری محیطی متنوع، پایدار و دارای عملکرد مناسب است.چند نمونه باکتری‌ مهم رودهآکرمانسیا موسینی‌فیلاآکرمانسیا موسینی‌فیلا (Akkermansia muciniphila) در لایهٔ مخاطی روده زندگی می‌کند. مخاط روده مانند پوششی محافظ میان سلول‌های روده و محتوای داخل روده قرار دارد. آکرمانسیا از بخشی از موسین (Mucin)، یعنی مادهٔ اصلی این لایه، استفاده می‌کند و ممکن است در نوسازی آن نقش داشته باشد.این میکروارگانیسم با تقویت دیواره روده، بهبود متابولیسم قند و چربی، کاهش التهاب و کمک به کنترل وزن نقش کلیدی در سلامت جسم و پیشگیری از چاقی و دیابت نوع ۲ دارد.فیبر برای سلامت کلی محیط روده مهم است، اما نمی‌توان گفت هر نوع فیبر در همهٔ افراد حتماً آکرمانسیا را افزایش می‌دهد. نوع فیبر، مقدار مصرف و وضعیت اولیهٔ میکروبیوم اهمیت دارند.فکالی‌ باکتریوم پراوسنیتزیفکالی‌ باکتریوم پراوسنیتزی (Faecalibacterium prausnitzii) یکی از تولیدکنندگان مهم اسید بوتیریک (یک اسید چرب زنجیره کوتاه) در رودهٔ انسان است. این اسید چرب به سلول‌های دیوارهٔ روده انرژی می‌دهد و می‌تواند در کنترل التهاب و حفظ سد روده‌ای (Intestinal Barrier) نقش داشته باشد. اگر سد روده ایی ( دیواره روده که قطر آن به اندازه قطر یک سلول است ) ضعیف شود عناصری مانند پروتئین ها از آن عبور کرده و وارد خون شده و سبب شکل گیری بیماری های خود ایمنی مانند کم کاری تیروئید (هاشی موتو)، ام.اس. آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی) و مشابه می شوند.کاهش این باکتری در برخی بیماری‌های التهابی دیده شده است، اما هنوز مشخص نیست که این کاهش علت بیماری است یا پیامد محیط التهابی. ادامه در صفحه 2 »» ---------------هر توصیه‌ای در زمینه سلامتی را با پزشکی متخصص مورد مشورت قرار دهید.آدرس کانال تلگرام بهروز مشهور: https://t.me/BehrouzMashhour