از کارزار علیه شاه تا ستایش خمینی؛ پروندهٔ سیاسی رضا براهنیقسمت اولرضا براهنی از برجسته‌ترین چهره‌ها

از کارزار علیه شاه تا ستایش خمینی؛ پروندهٔ سیاسی رضا براهنیقسمت اولرضا براهنی از برجسته‌ترین چهره‌های فرهنگیِ مخالف شاه بود؛ نویسنده‌ای که پس از آزادی از زندان، در رسانه‌ها و محافل دانشگاهی غرب کارزاری گسترده علیه حکومت محمدرضاشاه پهلوی به راه انداخت و روایت‌هایی عجیب و هیچگاه اثبات‌نشده از شکنجه در زندان‌های ایران منتشر کرد. او این ادعاها را در نشریاتی چون Index on Censorship، The New York Review of Books و Penthouse بازتاب داد و سهمی مؤثر در ساختن تصویر «شاهِ شکنجه‌گر» در افکار عمومی غرب داشت. (۱)براهنی در این گزارش مدعی شد زندانیان سیاسی را وارونه می‌آویختند و می‌زدند؛ در صورت اعتراف‌نکردن به آنان تجاوز می‌کردند؛ شوک الکتریکی می‌دادند؛ ناخن‌ها و گاه همهٔ دندان‌هایشان را می‌کشیدند؛ میله‌ای گداخته را از یک سوی صورت وارد می‌کردند؛ و آب جوش را با تنقیه وارد مقعد زندانی می‌ساختند. او همچنین ادعا کرد باتوم برقی را روی بدن برهنه و اندام جنسی زنان می‌کشیدند. (۲)براهنی مانند بسیاری از دشمنان شاه، بعدها کوشید مخالفت خود با نظام پهلوی را صرفاً از منظر آزادی‌خواهی، حقوق بشر و دموکراسی بازتعریف کند.همان براهنی، در آستانهٔ انقلاب، خمینی را برخوردار از «خرد عظیم سیاسی» و «مشروع‌ترین رهبر یک مملکت» خواند و بازگشت او را نویدبخش «دموکراسی گسترده، عمیق و واقعی» دانست؛ قضاوتی که سرنوشت خون‌بار انقلاب، پوچی آن را خیلی زود آشکار کرد.براهنی در ۷ دی ۱۳۵۷، از ایالت مریلند آمریکا، نامه‌ای برای ابراهیم یزدی فرستاد تا آن را به «حضرت آیت‌الله‌العظمی روح‌الله خمینی، مبارز بزرگ انقلاب ایران» در نوفل‌لوشاتو برساند.(۳)او در این نامه خود را از دوستان «شادروانان جلال آل‌احمد و دکتر شریعتی و نویسندهٔ شجاع ایران، دکتر علی‌اصغر حاج‌سیدجوادی» معرفی کرد و از «خرد عظیم سیاسی» خمینی نوشت. براهنی سپس خطاب به خمینی افزود:«مردم عزیز، نجیب و انسان‌دوست ما که قرن‌ها تحت فشار خودکامگی چون شاهان پهلوی زیسته‌، سروش آزادی را از زبان آن حضرت شنیده‌ و با افشاندن خون خود و نثار جان‌های عزیز خود بدان سروش پاسخ مثبت داده‌اند.» (۴)این ادبیات صرفاً احترام متعارف به یک رهبر مذهبی نبود؛ براهنی خمینی را برخوردار از خرد سیاسی، الهام‌بخش انقلاب و منادی آزادی معرفی می‌کرد و از ابراهیم یزدی می‌خواست نوشته‌هایش را به خمینی برساند تا او و یارانش دربارهٔ «نحوهٔ فکر» براهنی نظر بدهند و راهنمایی‌اش کنند.براهنی در مقاله‌ای که روزنامهٔ اطلاعات در ۲ بهمن ۱۳۵۷ منتشر کرد، به دفاعی پرحرارت از روحانیان مخالف شاه پرداخت و نوشت:«علمای عالی‌قدر اسلام که به‌رغم برچسب‌های بی‌شرمانه و دروغ‌ها و افترا و تهمت و بهتان سرمایه‌داری و متحد پلیدش صهیونیسم، صدای آزادی‌خواهی در سراسر ایران در داده‌اند، مردمان سراسر گیتی را یک‌سره متحیر و مبهوت کرده‌اند.» (۵)او هشدار دربارهٔ ارتجاعی و قرون‌وسطایی‌بودن انقلاب تحت رهبری روحانیان را نه خطری واقعی، بلکه تبلیغات «امپریالیسم و صهیونیسم» برای آماده‌سازی کودتا معرفی می‌کرد.براهنی خمینی را «مظهر آزادی ایرانیان» می‌نامید و مدعی بود بازگشت او، ایران را به سوی «دموکراسی گسترده، عمیق و واقعی» خواهد برد؛ مسیری که در پایان آن:«فقر، افلاس، خفقان، ورشکستگی، نومیدی، آزمندی و حرص سرمایه‌دارانه از میان برخواهد خاست.» (۶)براهنی در همان مقاله، آمریکا را «پلیدترین و کثیف‌ترین چهرهٔ تاریخ جهان» نامید و دولت بختیار را دولتی معرفی کرد که امپریالیسم آمریکا برای پرکردن جای شاه در ایران «کاشته است». (۷)رضا براهنی در سال ۱۳۶۳ کتابی با عنوان «سفر مصر و جلال آل‌احمد و فلسطین منتشر کرد» و در آن، اسرائیل‌ستیزی، صهیونیسم‌ستیزی و آمریکاستیزی خود را آشکارتر ساخت.جلال آل‌احمد هنگام سفر به اسرائیل در بهمن ۱۳۴۱، اسرائیل را نه از منظر لیبرال‌دموکراسی، بلکه به‌عنوان نمونه‌ای از سوسیالیسم بومی، دولت‌سازی ملی و آشتی سنت با تجدد می‌دید. او بیش از همه تحت‌تأثیر کیبوتص‌ها قرار گرفت و کیبوتص را «سنگ اول بنای اسرائیل» نامید. (۸)براهنی در کتاب خود، آل‌احمدِ نویسندهٔ «ولایت اسرائیل» را یک «نیمه‌صهیونیست» معرفی کرد و او را در برابر آل‌احمدِ پس از جنگ ۱۹۶۷ قرار داد که به تعبیر براهنی، به یک «ضدصهیونیست تمام‌عیار» تبدیل شده بود. (۹)آشکار است که از نظر براهنی، این تغییر موضع، حرکتی مطلوب و رو به جلو بود.براهنی در اسرائیل‌ستیزی خود تا آنجا پیش رفت که حتی شماتت کسانی را که از «به دریا ریختن اسرائیل» سخن می‌گفتند را نادرست دانست.او راه‌حل نهایی بحران خاورمیانه را نه مصالحه و هم‌زیستی، بلکه یک انقلاب منطقه‌ای برای «به زانو درآوردن» اسرائیل می‌دانست:«راه‌حل قضیه به زانو درآوردن صهیونیسم و اسرائیل صهیونیست از طریق به راه انداختن یک انقلاب واقعی در منطقه است.✅@behzadmehrani77