از «صناعت و قناعت» سروش تا بی‌بنزینی و دلار ۲۰۰ هزار تومانی!روزگاری بود که وقتی می‌خواستند دربارهٔ ع

از «صناعت و قناعت» سروش تا بی‌بنزینی و دلار ۲۰۰ هزار تومانی!روزگاری بود که وقتی می‌خواستند دربارهٔ عبدالکریم سروش، به‌عنوان «فیلسوف اسلامی»، سخن بگویند، او را به «سروش متقدم» و «سروش متأخر» تقسیم می‌کردند. سروش متأخر را کسی می‌دانستند که در برخی باورهای سیاسی پیشین خود تجدیدنظر کرده، از خمینی و شریعتی فاصله گرفته و به نقد آنان رسیده است؛ کسی که اگر زمانی قصد داشت همراه و همگام با، به تعبیر خودش، «دانشجویان متعهد و دوراندیش» کاری کند که «دانشگاه‌ها همراه با انقلاب اسلامی حرکت کنند» و دانشگاه‌ها چنان «سراپا عطر و بوی اندیشهٔ اسلامی را به خود بگیرند» که «این گلستان، گلستان معطری باشد» و هرکس قدم در آن می‌گذارد این رایحه را استشمام کند، امروز از آن مهملات فاصله گرفته است و...امروز اما دیگر حتی نمی‌توان از این تقدم و تأخر سخن گفت. تنها می‌توان از «تعفن» و «سروش متعفن» سخن گفت؛ سروشِ متعفنی که بوی تعفن افکارش هم در ایران شامه‌ها را می‌آزارد و هم بیرون از مرزهای ایران.آن تفکیک‌ها، جداسازی‌ها و دوره‌بندی‌ها، از اساس کاری بی‌بنیان بود.سروش نوشته‌ای دارد با عنوان «صناعت و قناعت»؛ حاصل تأملاتش پس از بازدید از نمایشگاهی در ژاپن، سفری که از سوی دولت جمهوری اسلامی به آن کشور انجام داده بود. او پس از بازگشت ــ و لابد پس از هزینه‌ای که بر دوش دولت، بخوانید ملت ایران، گذاشته بود ــ حاصل «یافته‌های» خود را در این مقاله به هم می‌بافد؛ مقاله‌ای که بعدها در کتاب تفرج صنع منتشر شد.سروش در این نوشته، که روده‌درازی کم ندارد، پس از ذکر چندین آیه و حدیث و شعر و آمیختن آن‌ها با آرای «ژاک الوال»، جامعه‌شناس و الهی‌دان پروتستان فرانسوی و مفسر کتاب مقدس، که او را «از ناقدان بنام و بصیر تکنولوژی» می‌خواند، به شرح معایب تکنولوژی می‌پردازد؛ آن هم در ایرانِ سال ۱۳۶۴ خورشیدی! درست مانند اینکه بالای سر بیماری مبتلا به سوءتغذیه بایستیم و از مضرات پرخوری برایش سخنرانی کنیم.او «سرعت‌گرایی، رقابت‌افزایی، قناعت‌کُشی، تقدس‌زدایی، غفلت‌آفرینی، محیط‌آلایی، زیادت‌طلبی، بیدارکردن هوس الوهیت، آتش طمع افروختن، آدمی را از خود بیگانه کردن، به شهوات خفته دامن زدن، اشتهاهای کاذب آفریدن، قدرت‌های مهیب و ویرانگر در دست نااهلان نهادن، آدمی را به خدمت خود گرفتن، طبیعت را مکیدن و تفاله کردن…» را از اوصاف و عیوب تکنیک برمی‌شمارد و می‌نویسد که همهٔ این‌ها را «کم و بیش می‌توان به چشم دید و به عقل استنباط کرد». (ص. ۲۹۷)سروش به تکنیک و تکنولوژی طعن می‌زند که گویی صاحبان آن دست در الوهیت و خدایی برده‌اند و طالب حیرانی خلق شده‌اند:«از یک طرف نظامات جبار و آدم‌خوار، در نهایت قساوت و سرکشی، ذخایر معدنی مظلومان را که عصرها و قرن‌ها در زندان زمین مانده است، در سالیانی اندک به ستم و به ارزانی از دل خاک برمی‌آورند، تا از طرف دیگر، نعمت‌خوارگانی ناسپاس و خدانستیز این مواهب (کُرُم و منگنز و آلومینیوم و گالیوم و...) را در کار ساختن ماشین‌هایی کنند که تندیس استکبار و نشان سرکشی از عبودیت و عین تفاخر به اقتدار و تجسم تبذیر و برادری شیطان و اعلام غرورآمیز سجده نکردن در پیشگاه خالق و لذت جستن از رقابت با آفریدگار است.»(ص. ۲۹۹)او سپس آدمیانِ برخوردار از تکنیک، تکنولوژی و رفاه را رو به گمراهی می‌بیند، چراکه به باور او:«کمال انسان در قناعت است… نه آنکه تندتر به مقصد برسند یا بیشتر نفت از دل زمین درآورند و یا زودتر ذخایر و منابع زمین را به پایان برسانند…»(ص. ۳۰۷)و تکنیک و تکنولوژی، به زعم او:«…از آن بالاتر، تفسیر روحانی از طبیعت را ــ که گوهر دین است ــ از آدمی می‌ستاند.»(ص. ۲۹۹)اما خواندنی‌تر آنجاست که سروش در همین نوشته به غرفهٔ جمهوری اسلامی در آن نمایشگاه می‌رسد و ناگهان زبان به مدح می‌گشاید:«غرفهٔ ایران، فضایی روحانی داشت و به تازه‌وارد آواز می‌داد که پای در سرزمین مقدسی نهاده است. هویت فرهنگی این مرزوبوم را عالمان و صنعتگران و فیلسوفان بنا کرده بودند که نام‌ها و آثارشان بر دیوار به چشم می‌خورد.توبه‌ای که تاریخ ایران، از نظام پلید شاهنشاهی کرد و غسلی که به آب انقلاب برآورد و نعمتی که در ظلّ جمهوری اسلامی ایران نصیب او شد، تکملهٔ گویای این هویت بود. آرایشی در غرفه بود و سلم و حلمی را القا و الهام می‌کرد که به‌واقع از روح اسلام برمی‌خیزد…»(ص. ۲۸۰)از قیمت دلار و بنزین و نسبت آن‌ها با این مهملات سروش چیزی نمی‌نویسم.نسبتش را خودتان می‌دانید، نه؟✅@behzadmehrani77