تا سخن از اعتبار گذرنامهٔ ایرانی در دوران محمدرضاشاه می‌شود، عده‌ای پنجاه‌وهفتی، با لحنی به‌ظاهر بام

تا سخن از اعتبار گذرنامهٔ ایرانی در دوران محمدرضاشاه می‌شود، عده‌ای پنجاه‌وهفتی، با لحنی به‌ظاهر بامزه، پیدا می‌شوند و با طعنه می‌پرسند: «حالا گذرنامه اعتبار داشت، اما مگر مردم پول داشتند به سفر خارجی بروند؟»بد نیست حال‌وروز آن دوران را از زبان محمد قاضی، مترجم نامدار ایرانی، بشنویم؛ کسی که پادشاهی‌خواه هم نبود. قاضی در خاطرات یک مترجم می‌نویسد که در سال ۱۳۴۸، چند ماه پس از مرگ همسرش، برای تسکین اندوه خود و دخترش در یک تور ۴۵روزه به شش‌هفت کشور اروپایی ثبت‌نام کرد.این سفر شامل پرواز میان کشورها، اقامت در بهترین هتل‌ها، صبحانه و ناهار، حمل‌ونقل شهری و بازدید از مکان‌های تاریخی و دیدنی بود و هزینهٔ آن برای هر نفر شش هزار تومان می‌شد؛ حتی امکان پرداخت اقساطی نیز وجود داشت.قاضی بیست سال بعد، با مقایسهٔ آن دوران با زمان نگارش خاطراتش، می‌نویسد هزینهٔ آن سفر مفصل، دیگر تنها به‌اندازهٔ هزینهٔ یک وعده ناهار یا شام برای شش‌هفت نفر در هتلی آبرومند بود:«آوخ! آوخ! چه بود و چه شد!»محمد قاضی اگر امروز زنده بود، چه می‌گفت؟منبع:محمد قاضی، خاطرات یک مترجم، نشر کارنامه، صص. ۳۶۷–۳۶۸.✅@behzadmehrani77