همه کودکان با یک زبان اخلاقی سخن نمی‌گویندنظریه بنیادهای اخلاقی جاناتان هایتچرا دو کودک درباره یک رف

همه کودکان با یک زبان اخلاقی سخن نمی‌گویندنظریه بنیادهای اخلاقی جاناتان هایتچرا دو کودک درباره یک رفتار واحد، داوری‌های متفاوتی دارند؟فرض کنید بازیکنی پس از اشتباه داور اعتراض می‌کند. یک دانش‌آموز می‌گوید: «حقش ضایع شده است.» دیگری می‌گوید: «نباید به داور بی‌احترامی کند.» سومی معتقد است: «باید از هم‌تیمی‌اش دفاع کند.»هر سه ممکن است اخلاقی فکر کنند، اما از سه زاویه متفاوت به موقعیت نگاه می‌کنند: انصاف، اقتدار و وفاداری.جاناتان هایت و همکارانش در «نظریه بنیادهای اخلاقی» می‌گویند اخلاق انسان فقط بر یک اصل استوار نیست. ذهن ما به چند نوع مسئله اخلاقی حساس است و خانواده، مدرسه، فرهنگ، دین و تجربه اجتماعی تعیین می‌کنند هر حساسیت چگونه رشد کند.شش بنیاد اخلاقی۱. مراقبت در برابر آسیباین بنیاد با همدلی، حمایت از دیگری و مخالفت با خشونت ارتباط دارد. کودکی که از تمسخر هم‌کلاسی خود ناراحت می‌شود یا برای بازیکن مصدوم بازی را متوقف می‌کند، از منطق مراقبت استفاده می‌کند. البته مراقبت افراطی ممکن است هر شکست یا ناراحتی طبیعی را نیز «آسیب» تلقی کند.۲. انصاف در برابر تقلبکودکان نسبت به رعایت قواعد، توزیع فرصت‌ها و سوءاستفاده حساس‌اند. بااین‌حال، انصاف همیشه به معنای رفتار کاملاً برابر نیست؛ گاهی به معنای پاداش متناسب با تلاش و گاهی حمایت بیشتر از فردی است که فرصت کمتری داشته است.۳. وفاداری در برابر خیانتتعلق به خانواده، کلاس، مدرسه یا تیم می‌تواند همکاری و فداکاری ایجاد کند. اما وفاداری ممکن است کودک را به پنهان‌کردن خطای دوست، دفاع از تقلب هم‌تیمی یا تحقیر گروه رقیب نیز سوق دهد. وفاداری زمانی اخلاقی است که به توجیه ظلم و دروغ تبدیل نشود.۴. اقتدار در برابر سرپیچیکلاس، تیم و مسابقه بدون پذیرش نقش معلم، مربی و داور اداره نمی‌شوند. اما احترام به اقتدار با اطاعت بی‌چون‌وچرا یکسان نیست. کودک باید بتواند میان اقتدار مسئولانه و سلطه تحقیرآمیز تفاوت بگذارد.۵. پاکی در برابر آلودگیاین بنیاد به حرمت بدن، خویشتن‌داری، حریم شخصی و امور مقدس مربوط است. می‌تواند به آموزش سلامت و احترام کمک کند، اما اگر نادرست به کار رود، ممکن است به شرم‌زده‌کردن کودک یا طرد افراد متفاوت منجر شود.۶. آزادی در برابر سلطهاعتراض کودک همیشه نشانه بی‌انضباطی نیست. گاهی او احساس می‌کند بدون دلیل کنترل شده یا حق اظهارنظر از او گرفته شده است. البته آزادی نیز به معنای حذف مسئولیت بزرگسالان و کنارگذاشتن قواعد ایمنی نیست.اختلاف اخلاقی همیشه نبرد خوبی و بدی نیستاهمیت نظریه هایت در این است که نشان می‌دهد دو نفر ممکن است هر دو دغدغه اخلاقی داشته باشند، اما به ارزش‌های متفاوتی اهمیت دهند.معلم ممکن است نگران نظم باشد، دانش‌آموز از بی‌عدالتی ناراحت باشد، والدین بر مراقبت تأکید کنند و مربی وفاداری به تیم را مهم بدانند. مشکل زمانی آغاز می‌شود که هرکس فقط بنیاد موردنظر خود را «اخلاق واقعی» بداند.کاربرد تربیتی نظریه این نیست که کودکان را دسته‌بندی کنیم. بهتر است پیش از قضاوت بپرسیم:کودک از چه چیزی ناراحت است؟آسیب، بی‌عدالتی، خیانت، بی‌احترامی، تحقیر یا محدودشدن آزادی؟مثلاً به کودکی که برای دفاع از دوست خطاکارش دروغ می‌گوید، فقط نباید گفت «دروغ نگو». می‌توان پرسید:«چگونه می‌توانی دوست خوبی باشی و درعین‌حال اجازه ندهی رفتار نادرست ادامه پیدا کند؟»در این گفت‌وگو، وفاداری حذف نمی‌شود؛ بلکه با انصاف و مسئولیت متعادل می‌شود.ورزش؛ میدان برخورد ارزش‌های اخلاقیدر ورزش دانش‌آموزی، سلامت بازیکن با مراقبت، داوری با انصاف، تعلق تیمی با وفاداری، جایگاه مربی و داور با اقتدار و حق اظهارنظر بازیکنان با آزادی پیوند دارد.بنابراین تربیت اخلاقی در ورزش، مطلق‌کردن یک ارزش نیست؛ بلکه ایجاد تعادل میان چند ارزش است. وفاداری نباید تقلب را توجیه کند، اقتدار نباید صدای کودک را خاموش کند و مراقبت نیز نباید همه دشواری‌های رشد را حذف کند.البته نظریه بنیادهای اخلاقی همه‌چیز را توضیح نمی‌دهد. رفتار کودک ممکن است ناشی از ترس، فشار همسالان، نابرابری یا مناسبات قدرت باشد. بنابراین این بنیادها باید ابزاری برای فهم بهتر باشند، نه حکم قطعی درباره انگیزه کودک.پرسش اصلی فقط این نیست که کودک چه چیزی را درست می‌داند؛ باید پرسید چرا آن را درست می‌داند و کدام حساسیت اخلاقی پشت داوری او قرار گرفته است.