🔵🔴از نیروی نظامی تا انزوای اقتصادی؛ مرحله جدید سیاست ترامپ در قبال ایران📄 مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS) | الداد شاویت، جسی واینبرگ و سیما شاین نزدیک به شش ماه پس از آغاز جنگ، دولت ترامپ مرکز ثقل سیاست خود در قبال ایران را از عملیات نظامی گسترده به فشار اقتصادی و مالی منتقل کرده است. «عملیات طرد اقتصادی» با هدف کاهش درآمدهای ایران، محدودکردن دورزدن تحریم‌ها و تهدید بانک‌ها، شرکت‌ها و کشورهایی طراحی شده که همچنان با تهران همکاری می‌کنند. این تغییر به معنای کنارگذاشتن گزینه نظامی نیست. واشنگتن می‌خواهد از خسارت‌های واردشده به توان نظامی ایران به‌عنوان پشتوانه فشار اقتصادی استفاده کند و تهران را از موضعی ضعیف‌تر به مذاکرات بازگرداند. بااین‌حال، هنوز نه تنگه هرمز به وضعیت عادی بازگشته، نه مسئله هسته‌ای حل شده و نه چارچوب روشنی برای پایان جنگ وجود دارد. اقدامات اولیه نشان می‌دهد آمریکا فعلاً به‌دنبال یک «ضربه نهایی» اقتصادی نیست، بلکه فشار را مرحله‌به‌مرحله افزایش می‌دهد: گسترش تحریم‌های ثانویه، هشدار به شرکای ایران، دادن فرصت برای کاهش همکاری و سپس احتمال اعمال مجازات‌های شدیدتر. این رویکرد به واشنگتن امکان می‌دهد در برخورد با چین، ترکیه، عراق و دیگر شرکای ایران انعطاف بیشتری داشته باشد. مشکل اصلی از نگاه نویسندگان، ابهام در هدف نهایی است. روشن نیست ایران برای کاهش تحریم‌ها دقیقاً باید چه امتیازهایی بدهد؛ بازگشایی هرمز کافی است یا آمریکا هم‌زمان درباره غنی‌سازی، موشک‌ها و نیروهای نیابتی نیز امتیاز می‌خواهد. اگر تهران باور کند هدف واقعی واشنگتن فروپاشی جمهوری اسلامی است، فشار اقتصادی ممکن است به‌جای مصالحه، انگیزه تشدید جنگ را افزایش دهد. تنگه هرمز بخش اصلی این راهبرد است. آمریکا تلاش می‌کند از یک‌سو صادرات ایران را محدود کند و از سوی دیگر عبور نفت کشورهای عربی را افزایش دهد تا فشار اقتصادی مستقیماً بر تهران متمرکز شود. اسکورت نفتکش‌ها و کاهش توان نظارتی ایران بخشی از این سیاست است، اما هنوز مشخص نیست واشنگتن تا چه اندازه توانسته اهرم تهران در هرمز را واقعاً از بین ببرد. ایران همچنان با تهدید کشتی‌ها، تعیین مقررات عبور و افزایش ریسک برای بیمه‌گران تلاش می‌کند نشان دهد آمریکا کنترل کامل بر تنگه ندارد. برای تهران حتی ایجاد ترس در بازار کشتیرانی می‌تواند به‌اندازه توقف فیزیکی نفتکش‌ها اهمیت داشته باشد. همین مسئله خطر حمله دوباره به کشتی‌ها یا زیرساخت‌های منطقه‌ای را افزایش می‌دهد. آزمون اصلی تحریم‌ها رفتار کشورهای ثالث است؛ به‌ویژه چین که همچنان مهم‌ترین خریدار نفت ایران محسوب می‌شود. هدف‌گرفتن شرکت‌های کوچک و پالایشگاه‌های مستقل برای آمریکا آسان‌تر است، اما تحریم بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ چین می‌تواند روابط واشنگتن و پکن و حتی نظام مالی جهانی را تحت فشار قرار دهد. در کنار چین، امارات، ترکیه، عراق و کشورهای اروپایی نیز در اجرای این سیاست اهمیت دارند. هرچه آمریکا از شرکت‌های صوری به سمت بانک‌ها و نهادهای اصلی این کشورها حرکت کند، هزینه دیپلماتیک تحریم‌ها نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، قدرت واقعی کارزار در ترکیب فشار مالی با محدودیت فیزیکی صادرات ایران نهفته است. نشانه‌های اقتصادی داخل ایران نیز از افزایش فشار حکایت دارند؛ از افت ارزش ریال و افزایش قیمت طلا تا اعتراف برخی مقام‌های اقتصادی به کاهش شدید صادرات نفت و دشوارترشدن شرایط. بااین‌حال، تهران همچنان می‌کوشد هم‌زمان پیام مقاومت به داخل و تهدید به تشدید تنش در هرمز را به خارج منتقل کند. برای اسرائیل، مسئله اصلی سرعت رقابت میان دو روند است: آیا فشار اقتصادی زودتر ایران را وادار به عقب‌نشینی می‌کند یا تهران پیش از آن توان موشکی، هسته‌ای و منطقه‌ای خود را بازسازی خواهد کرد؟ نویسندگان توصیه می‌کنند اسرائیل به راهبرد جدید آمریکا فرصت دهد، اما هم‌زمان اجازه ندهد تمرکز بر هرمز و قیمت انرژی، پرونده هسته‌ای و دیگر تهدیدهای نظامی ایران را به حاشیه ببرد. جمع‌بندی مقاله این است که «عملیات طرد اقتصادی» مرحله‌ای تازه در سیاست ترامپ است، نه جایگزینی کامل برای نیروی نظامی. تناقض اصلی اینجاست که هرچه فشار اقتصادی مؤثرتر شود و اهرم ایران در هرمز کاهش یابد، انگیزه تهران برای استفاده از ابزار نظامی باقی‌مانده نیز بیشتر می‌شود. موفقیت واشنگتن به این بستگی دارد که هم‌زمان ایران را از تشدید جنگ بازدارد، تحریم‌ها را علیه شرکای اصلی آن اجرا کند و یک مسیر معتبر برای دیپلماسی باز نگه دارد./فوکوسT.me/bestdiplomacy