مقالات روسی فاطمه سیاح: الگوی آگاهی و اِشراف علمی🔺✍ فاطمه رضازاده‌ی محلاتی، دختر میرزا جعفرخان و بر

مقالات روسی فاطمه سیاح: الگوی آگاهی و اِشراف علمی🔺✍ فاطمه رضازاده‌ی محلاتی، دختر میرزا جعفرخان و برادرزاده‌ی میرزا محمدعلی محلاتی، معروف به حاج سیاح، است. او پس از ازدواج با پسرعمویش، حمید سیاح، به فاطمه سیاح مشهور شد و حتی پس از جدا شدن از او نیز این نام را حفظ کرد. شاید به همین دلیل است که مقاله‌های روسی او، که با امضای «فاطمه رضازاده» منتشر می‌شد، تا کنون نظر پژوهشگران ایرانی را جلب نکرده بود. فاطمه رضازاده در سال ۱۲۸۱ خورشیدی (۱۹۰۲ میلادی) در مسکو به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی و دانشگاهی خود را در این شهر به پایان رساند و تازه در سال ۱۳۱۲ به ایران مهاجرت کرد و تا پایان عمرِ نسبتاً کوتاهش در سال ۱۳۱۴ در ایران ماند و به تدریس در دانشگاه و فعالیت‌های علمی و مطبوعاتی مشغول بود. به لطف کتاب گُلبُن، درباره‌ی این بخش از کارنامه‌ی سیاح در ایران مطلب بسیار نوشته‌اند و حالا، به همت کتاب گلکار، درمی‌یابیم که سیاح در آغاز راه علمی و ادبی‌اش چه کرده و به چه رسیده است.✍ نکته‌ی جالب‌توجه و مهمی که هنگام خواندن مقاله‌ها باید در نظر داشت این است که سیاح آنها را در دوره‌ی زمانی ۱۹۳۱-۱۹۲۵ نوشته است، یعنی هنگامی که بین ۲۳ تا ۲۹ سال داشته و تازه (در سال ۱۹۲۵) دانشجوی دوره‌ی دکترا شده، اما به‌رغم جوانی، گام‌های آغازین را بسیار محکم برداشته بود و نوشته‌هایش در نشریات معتبر شوروی چاپ می‌شدند. از جمله، آن‌طور که در مقدمه‌ی مترجم آمده است، در یکی از شماره‌های نشریه‌ی مشهور «نووی میر» که سیاح در آن مقاله دارد آثار نویسندگانی مانند بوریس پاسترناک و آلکسی تولستوی نیز به چاپ رسیده است. ✍ صراحت لهجه و نقد بی‌تعارف و موضع‌گیری جسورانه از خصوصیاتی است که در نوشته‌های بعدی سیاح در ایران نیز به چشم می‌خورد، از جمله در جدال قلمی او بر سر اهمیت رمان و ادبیات با احمد کسروی یا خرده‌گیری‌هایش به آرای ایران‌شناسان خارجی درباره‌ی فردوسی، و حالا می‌بینیم که این ویژگی‌ها از آغاز در او وجود داشته است. سیاح جوان ابایی ندارد که از آندره ژید و اریش ماریا رِمارک و بسیاری نویسندگان مشهور دیگر ایراد بگیرد؛ البته درک‌شدنی است که بخشی از این جسارت در نقد را فضای ایدئولوژیک حاکم بر شوروی در نخستین دهه‌ی پس از انقلاب ۱۹۱۷ به سیاح می‌دهد: در آن فضا، انتقاد از نویسندگان کشورهای «بورژوا»ی غربی، اگر واجب شمرده نمی‌شد، دست‌کم مستحب بود و تشویق می‌شد. @NashrAasoo 💭