خلاصه کتاب «چرا آمریکا از ایران شکست خورد؟»هسته اصلی حرف 齊藤貢 (Mitsugu Saitō) این است که برای فهم نتی

خلاصه کتاب «چرا آمریکا از ایران شکست خورد؟»هسته اصلی حرف 齊藤貢 (Mitsugu Saitō) این است که برای فهم نتیجه تقابل ایران و آمریکا نباید فقط تعداد هواپیما، ناو، موشک یا بودجه نظامی دو کشور را مقایسه کرد. آمریکا از نظر قدرت نظامی متعارف برتری بسیار بزرگی دارد، اما ایران تلاش کرده نوع میدان بازی را عوض کند. نویسنده این را «استراتژی نامتقارن» (Asymmetric Strategy) می‌نامد. ۱. ترامپ پوکر بازی می‌کند، ایران شطرنجاین شاید مهم‌ترین استعاره کتاب باشد. از نگاه نویسنده، ترامپ مثل بازیکن پوکر عمل می‌کند: تصمیم سریع، غافلگیری، تهدید، بالا بردن اولیه خواسته‌ها و استفاده از bluff برای رسیدن به یک معامله.در مقابل، او رفتار ایران را به شطرنج تشبیه می‌کند: حرکت مرحله‌به‌مرحله، محاسبه واکنش طرف مقابل، تحمل زمان و آمادگی برای یک بازی طولانی.مشکل اینجاست که وقتی یک طرف «پوکر» و دیگری «شطرنج» بازی می‌کند، پیام‌های یکدیگر را هم ممکن است اشتباه بفهمند. نویسنده حتی معتقد است تهدیدی که ترامپ ممکن است آن را بخشی از تاکتیک مذاکره بداند، در تهران ممکن است تهدید واقعی تلقی شود و با منطق مقابله‌به‌مثل پاسخ داده شود؛ در نتیجه خطر escalation بالا می‌رود. ۲. ایران نباید در زمینی بجنگد که آمریکا در آن قوی استاین بخش از نظر استراتژیک جالب است. استدلال کتاب تقریباً این است:اگر مسابقه این باشد که چه کسی نیروی هوایی و دریایی قوی‌تر، تجهیزات پیشرفته‌تر و توان آتش بیشتری دارد، ایران شانسی برای برابری با آمریکا ندارد.بنابراین ایران باید سؤال را تغییر دهد:«آمریکا کجا آسیب‌پذیر است؟»پاسخ نویسنده فقط «نظامی» نیست؛ بلکه اقتصادی، سیاسی و روانی است. بنابراین ایران می‌تواند ضعف نظامی متعارف خود را با فشار در این حوزه‌ها جبران کند. ۳. یکی از نقاط ضعف: ذخیره مهمات و موشک‌های رهگیرSaitō استدلال می‌کند که یک سامانه دفاعی بسیار پیشرفته تا زمانی مزیت بزرگی محسوب می‌شود که مهمات کافی برای آن وجود داشته باشد.به تعبیر ساده، اگر طرف مقابل بتواند حملات را برای مدت کافی ادامه دهد، مسئله دیگر فقط کیفیت سامانه دفاعی نیست؛ مسئله این می‌شود که:«چند موشک رهگیر باقی مانده و با چه سرعتی می‌توان آنها را جایگزین کرد؟»نویسنده این را یکی از نمونه‌های جنگ نامتقارن ایران می‌داند: تلاش برای تبدیل نبرد از رقابت بر سر «کیفیت تکنولوژی» به رقابت بر سر زمان، موجودی و توان ادامه جنگ. ۴. سلاح بسیار مهم ایران از نگاه کتاب: تنگه هرمزاینجا کتاب از جنگ نظامی وارد اقتصاد می‌شود.Saitō اهمیت هرمز را ناشی از عبور بخش بزرگی از نفت جهان از این مسیر می‌داند. استدلال او این است که ناامن‌شدن یا اختلال در عبور نفت می‌تواند زنجیره‌ای ایجاد کند:هرمز → نفت → هزینه حمل‌ونقل و بیمه → قیمت انرژی → بنزین → تورم → فشار بر مردم آمریکا → فشار سیاسی بر دولتیعنی ایران لازم نیست مستقیماً قدرت اقتصادی آمریکا را هدف قرار دهد؛ کافی است روی یکی از نقاط حساس سیستم انرژی جهانی فشار وارد کند. و اینجاست که نویسنده به یک تناقض جالب می‌رسد:کشوری که از نظر نظامی بسیار قدرتمندتر است، ممکن است در داخل کشور خودش به دلیل قیمت بنزین تحت فشار سیاسی قرار بگیرد. ۵. زمان خودش یک سلاح استبه نظرم این یکی از مهم‌ترین ایده‌های کتاب است.برای ایران، از دید Saitō، لزوماً هدف این نیست که آمریکا را در یک نبرد کلاسیک «شکست دهد». کافی است هزینه ادامه جنگ را آن‌قدر بالا ببرد که طرف مقابل دیگر ادامه آن را به‌صرفه نداند.بنابراین چیزی که برای ایران مزیت ایجاد می‌کند، جنگ فرسایشی یا持久戦 (war of endurance) است.اما ترامپ از نگاه نویسنده به دنبال نتیجه سریع و قابل ارائه به افکار عمومی است. بنابراین طولانی‌شدن بحران، افزایش هزینه‌ها و نزدیک‌شدن انتخابات می‌تواند فشار سیاسی بر او را بیشتر کند. ۶. پس منظور کتاب از «شکست آمریکا» چیست؟این نکته خیلی مهم است. عنوان کتاب ممکن است این تصور را ایجاد کند که نویسنده می‌گوید ایران ارتش آمریکا را در یک جنگ کلاسیک شکست داده است.اما استدلال واقعی کتاب ظریف‌تر است.منظورش از «پیروزی» بیشتر چیزی شبیه این است:اگر قدرت ضعیف‌تر بتواند مانع رسیدن قدرت بزرگ‌تر به هدف سیاسی‌اش شود، هزینه ادامه درگیری را بالا ببرد و نهایتاً او را به تغییر رفتار یا پایان‌دادن به درگیری وادار کند، می‌تواند از نظر استراتژیک پیروز شود—even if it is militarily weaker.ناشر هم صریحاً خلاصه کتاب را این‌طور معرفی می‌کند که ایران ضعف خود در عرصه نظامی را با جنگ سیاسی، اقتصادی و روانی جبران کرده است. و یک نکته‌ای که من در خواندن این کتاب احتیاط می‌کنمعنوان «چرا آمریکا از ایران شکست خورد؟» عمداً بسیار قاطع و جذاب انتخاب شده، در حالی که خود استدلال نویسنده پیچیده‌تر از عنوان است.