به هرکدامشان که اعتراض کنید، پاسخ آماده‌ای دارند: «من از جمهوری اسلامی پولی نگرفته‌ام؛ فقط عقیده‌ام را بیان می‌کنم.»بسیار خوب؛ ممکن است واقعاً پاکتی از وزارت اطلاعات یا حواله‌ای از سپاه دریافت نکرده باشید. اما همدستی با یک حکومت فقط در دریافت پول نقد خلاصه نمی‌شود. گاهی رژیم به‌جای پرداخت دستمزد، برایتان صحنه فراهم می‌کند، مجوز می‌دهد، درها را باز می‌گذارد، رسانه در اختیارتان می‌گذارد و امکان شهرت و درآمدی را فراهم می‌کند که منتقدان واقعی از آن محروم‌اند.شما هم در مقابل، همان «عقاید شخصی» را بیان می‌کنید که جانیان حاکم می‌پسندند: جنایت اصلی را به حاشیه می‌برید، خشم مردم را افراطی‌گری می‌نامید، قربانی و قاتل را کنار یکدیگر می‌نشانید و با چند انتقاد آبکی از فلان نماینده یا مدیر درجه‌چندم، برای خود چهره‌ای مستقل و منتقد می‌سازید. بعد همین استقلال نمایشی را در بازار ساده‌لوحی می‌فروشید.این معامله الزاماً قرارداد و فیش حقوقی ندارد؛ سازوکارش بسیار ظریف‌تر است: حکومت برای شما امکان دیده‌شدن و کسب درآمد فراهم می‌کند و شما نیز چهره‌ای قابل‌تحمل و حتی دوست‌داشتنی از حکومت می‌سازید. سهم رژیم، عادی‌سازی جنایت است و سهم شما، صحنه و شهرت و منفعت. این همان دستمزد غیرنقدیِ ماله‌کشی است.دلیل ادامه‌دادن این نمایش نیز روشن است: هنوز بخشی از جامعه با دیدن یک انتقاد کم‌خطر، باقی کارنامه‌تان را فراموش می‌کند. می‌دانید می‌توان پشت به مردم ایستاد، برای رژیم آرنج‌مالی کرد و بعد با یک جملهٔ دوپهلو، دوباره لباس «هنرمند مستقل» پوشید.اما اگر هزینهٔ اجتماعیِ رژیم‌شویی از سود آن بیشتر شود، ناگهان بسیاری از این «عقاید شخصی» نیز تغییر خواهند کرد. آن روز معلوم می‌شود چه اندازه از این مواضع، محصول باور بوده و چه اندازه تابع بازار.لازم نیست همهٔ ماله‌کش‌ها از جمهوری اسلامی پول بگیرند؛ کافی است جمهوری اسلامی برای ماله‌کشی‌شان بازار بسازد. وظیفهٔ ما هم روشن است: این بازار را از رونق بیندازیم؛ تا هیچ‌کس نتواند با چند انتقاد تزئینی، هم از سفرهٔ رژیم بهره ببرد و هم در صف مردم جا بزند.✅@behzadmehrani77