روان‌شناسی شخصیت «گدا» در مهمونی؛ وقتی فقر، فقط نداشتن پول نیست...قسمت پنجمتا اینجا گدا را از چند زا

روان‌شناسی شخصیت «گدا» در مهمونی؛ وقتی فقر، فقط نداشتن پول نیست...قسمت پنجمتا اینجا گدا را از چند زاویه دیدیم.او صدای کمبود بود.صدای زخمی بود که هنوز حرف می‌زد.اما حالا باید یک قدم جلوتر برویم.شاید سؤال مهم این نباشد که:«چرا گدا فقیر است؟»سؤال مهم‌تر این است:«چرا انگار هویت او به فقیر بودن گره خورده است؟»این دو با هم فرق دارند.ممکن است انسانی چیزی نداشته باشد، اما خودش را «ندار» تعریف نکند.ممکن است شکست خورده باشد، اما خودش را «شکست‌خورده» نداند.ممکن است به او ظلم شده باشد، اما تمام هویتش را در «مظلوم بودن» خلاصه نکند.مشکل از جایی شروع می‌شود که یک تجربه، آرام‌آرام تبدیل به هویت می‌شود.«برای من اتفاق بدی افتاده» با «من آدم بدبختی هستم» یکی نیست.جمله اول درباره یک اتفاق است.جمله دوم درباره هویت.در اولی هنوز فاصله‌ای میان «من» و «آنچه بر من گذشته» وجود دارد.اما در دومی، این فاصله از بین رفته است.دیگر نمی‌گویم:«من رنج کشیده‌ام.»می‌گویم:«من همان رنجم.»و اینجا اتفاق عجیبی رخ می‌دهد.آدم ممکن است سال‌ها بعد از تمام شدن حادثه، همچنان با هویت همان آدمِ آسیب‌دیده زندگی کند.به عنوان مثالفرض کنیم کسی در کودکی دائماً تحقیر شده.به او گفته‌اند:«تو عرضه نداری.»«تو به درد هیچ کاری نمی‌خوری.»«هیچ‌کس تو را نمی‌خواهد.»کودک نمی‌تواند خیلی از این جملات را نقد کند.او هنوز ابزار روانی لازم برای این کار را ندارد.پس ممکن است به‌جای اینکه بگوید:«پدرم یا مادرم درباره من قضاوت اشتباهی داشتند»،به این نتیجه برسد:«پس من واقعاً بی‌ارزشم.»سال‌ها می‌گذرد.کودک بزرگ می‌شود.اما جمله هنوز زنده است.حالا دیگر کسی لازم نیست او را تحقیر کند.خودش این کار را انجام می‌دهد.اینجا گذشته، دیگر فقط گذشته نیست.گذشته تبدیل شده به صدایی درون انسان.صدایی که ممکن است در انتخاب شریک عاطفی، شغل، دوستی و حتی میزان موفقیتی که به خودش اجازه می‌دهد تجربه کند، دخالت کند.مثلاً یک نفر موقعیتی بسیار خوب پیدا می‌کند.همه می‌گویند:«تو کاملاً از پسش برمیای.»اما خودش می‌گوید:«نه... این برای من زیادیه.»چرا؟شاید چون زندگی جدید با تصویری که از خودش ساخته، هماهنگ نیست.این همان نقطه‌ای است که «هویت قربانی» اهمیت پیدا می‌کند.هویت قربانی یعنی فرد فقط نمی‌گوید:«به من آسیب زده‌اند.»بلکه کم‌کم خودش را از جایگاه کسی می‌بیند که همیشه اتفاق‌ها برایش می‌افتند و خودش قدرت چندانی برای اثرگذاری ندارد.این مفهوم با «واقعاً قربانی شدن» فرق دارد.ممکن است کسی واقعاً قربانی خشونت شده باشد.ممکن است واقعاً مورد خیانت قرار گرفته باشد.ممکن است واقعاً حقش خورده شده باشد.این‌ها را نباید انکار کرد.اما سؤال بعدی این است:بعد از آنچه اتفاق افتاد، من چه تصویری از خودم ساختم؟این سؤال، همه‌چیز را تغییر می‌دهد.«چه بلایی سر من آمد؟»یک سؤال است.اما:«من بعد از آن اتفاق، درباره خودم چه باوری پیدا کردم؟»سؤال دیگری است.اولی ما را به گذشته می‌برد.دومی ما را به روان می‌آورد.و اینجا مفهوم «درماندگی آموخته‌شده» وارد می‌شود.وقتی انسان بارها تجربه کند که تلاشش هیچ تغییری ایجاد نمی‌کند، ممکن است به‌تدریج به این باور برسد که:«هر کاری بکنم، فایده‌ای ندارد.»نکته ظریف اینجاستبعدها حتی اگر شرایط تغییر کند و امکان اثرگذاری وجود داشته باشد، همان باور می‌تواند مانع تلاش شود.یعنی شکست فقط در بیرون اتفاق نیفتاده؛شکست تبدیل به انتظار ذهن شده است.آدم‌هایی را دیده‌ایم که قبل از شروع، تسلیم شده‌اند.می‌گویند:«فایده نداره.»«من شانسی ندارم.»«من همینم.»«آدم‌ها عوض نمی‌شن.»«زندگی برای من همین بوده.»گاهی این جمله‌ها از واقع‌بینی می‌آیند.اما گاهی هم یک باور قدیمی‌اند که آن‌قدر تکرار شده‌اند که شبیه حقیقت به نظر می‌رسند.و این دو را باید از هم تشخیص داد.اما حالا می‌رسیم به قسمت خطرناک‌تر ماجراآیا ممکن است رنج، برای انسان یک «فایده» هم داشته باشد؟این سؤال ممکن است در نگاه اول بی‌رحمانه به نظر برسد.اما منظور این نیست که آدم از دردش لذت می‌برد.اصلاً.گاهی یک وضعیت دردناک، در کنار رنجی که ایجاد می‌کند، پیامدهایی هم دارد که فرد را در همان وضعیت نگه می‌دارد.مثلاً:وقتی همیشه درمانده‌ام، دیگران بیشتر مراقب من هستند.وقتی همیشه قربانی‌ام، لازم نیست مسئولیت تصمیم‌های دشوار را بپذیرم.وقتی همیشه می‌گویم «هیچ‌کس من را نمی‌فهمد»، لازم نیست خطرِ صمیمیت واقعی را تجربه کنم.وقتی شکست را از قبل قطعی می‌دانم، دیگر مجبور نیستم برای موفقیت تلاش کنم و احتمال شکست دوباره را تحمل کنم.این همان چیزی است که در روان‌شناسی گاهی با عنوان سود ثانویه از آن صحبت می‌شود.اما اینجا باید بسیار مراقب باشیم:سود ثانویه به معنی تظاهر یا دروغ گفتن نیست.ممکن است کاملاً ناخودآگاه باشد.فرد واقعاً رنج می‌کشد.فقط ممکن است همان رنج، هم‌زمان چیزی را هم برای او حفظ کند.حالا «گدا» را دوباره نگاه کنیم.اگر تمام هویت یک انسان بر پایه «نداشتن» ساخته شده باشد، تصور کنید روزی واقعاً به او داده شود.چه اتفاقی می‌افتد؟دیگر چه چیزی برای گفتن دارد؟اگر دیگران به او توجه کنند...اگر دیگر لازم نباشد خودش را کوچک کند...اگر واقعاً بتواند روی پای خودش بایستد...اگر دیگر کسی را برای تأمین نیازهایش پیدا نکند...آیا آماده است با خودش روبه‌رو شود؟گاهی سخت‌ترین قسمت رهایی از یک مشکل، خودِ رهایی نیست.هویتی است که باید همراه آن تغییر کند.این را در زندگی واقعی زیاد می‌بینیم.آدمی سال‌ها از همسرش شکایت می‌کند:«من را نمی‌فهمد.»همه دوستانش را در جریان گذاشته.همه می‌دانند.همه همدردی می‌کنند.یک روز همسرش واقعاً تغییر می‌کند.حالا دیگر مسئله قدیمی وجود ندارد.اما فرد همچنان ناراضی است.چرا؟چون شاید مشکل فقط همسر نبوده.شاید بخشی از هویت او سال‌ها حول این جمله ساخته شده بود:«من کسی هستم که کسی مرا نمی‌فهمد.»وقتی این جمله از بین می‌رود، باید سؤال تازه‌ای جواب داده شود:«حالا من کی هستم؟»یا آدمی که همیشه می‌گوید:«من هیچ‌وقت پولدار نمی‌شم.»ممکن است واقعاً شرایط اقتصادی سختی داشته باشد.اما اگر تمام تصمیم‌هایش را بر اساس همین باور بگیرد، حتی وقتی یک فرصت واقعی به وجود می‌آید، ممکن است عقب بکشد.نه به خاطر اینکه نمی‌خواهد.بلکه چون فرصت جدید با داستان قدیمی او سازگار نیست.اینجا باید یک جمله مهم را یادمان بماند:زخم، همیشه فقط چیزی نیست که باید درمان شود؛ گاهی چیزی است که باید از هویت جدا شود.من می‌توانم بگویم:«به من خیانت شده.»بدون اینکه بگویم:«من آدم خیانت‌دیده‌ای هستم و هیچ رابطه‌ای امن نیست.»می‌توانم بگویم:«در کودکی تحقیر شدم.»بدون اینکه بگویم:«من ذاتاً بی‌ارزشم.»می‌توانم بگویم:«من شکست خوردم.»بدون اینکه بگویم:«من یک آدم شکست‌خورده‌ام.»فعل و صفت را ببینید.شکست خوردم.با:شکست‌خورده‌ام.فرق کوچکی به نظر می‌رسد.اما فاصله میان این دو، فاصله میان تجربه و هویت است.و شاید اینجا گدا یک سؤال بسیار جدی از ما می‌پرسد:اگر تمام چیزهایی که از دست داده‌ای را از داستان زندگی‌ات حذف کنیم...اگر قربانی بودن را حذف کنیم...اگر شکست‌ها را حذف کنیم...اگر آدم‌هایی که به تو ظلم کرده‌اند را حذف کنیم...اگر تمام چیزهایی که نداری را کنار بگذاریم...چه چیزی از تو باقی می‌ماند؟این سؤال ترسناک است.اما خودشناسی دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود.از جایی که انسان دیگر نمی‌خواهد خودش را فقط با زخم‌هایش معرفی کند.امشب سه جمله درباره خودت بنویس:۱. چه اتفاقی برای من افتاده است؟۲. من در نتیجه آن اتفاق، درباره خودم چه باوری ساخته‌ام؟۳. اگر آن باور حقیقت مطلق نباشد، چه انتخاب دیگری برای من ممکن می‌شود؟مثلاً:«در رابطه قبلی‌ام به من خیانت شد.»⬇️«پس من برای دوست داشته شدن کافی نیستم.»⬇️«ممکن است خیانت او درباره انتخاب‌ها و ظرفیت خودش بوده باشد، نه ارزش وجودی من.»این تمرین قرار نیست گذشته را پاک کند.قرار است یک چیز را از هم جدا کند:آنچه بر سر من آمدهوآنچه من درباره خودم از آن ساخته‌ام.و شاید بلوغ روانی از جایی آغاز شود که بتوانیم بگوییم:من قربانی اتفاقاتی بوده‌ام که انتخابشان نکرده‌ام؛اما قرار نیست تمام هویت من، قربانی همان اتفاقات باقی بماند.این جمله نه گذشته را انکار می‌کند...نه مسئولیت دیگران را پاک می‌کند...فقط یک چیز را پس می‌گیرد:حق من برای ساختن ادامه داستان.📌 ادامه دارد...✍️ 👤 #مهدی_شفیعی#Mahdi_Shafiei🌗 ژرفای ناخودآگاه را دریابیم...📌 کانال‌های مکمل:مهدی شفیعی | کارل گوستاو یونگ | سمبل‌ها و اسطوره‌ها | گروه مشاوره📲 اینستاگرام🔗 @carljung ©️