نکته دوم: صادرات بخشی از گاز وارداتی از روسیه به کشورهای همسایه از جمله عراق و پاکستان در روند سیاست

نکته دوم: صادرات بخشی از گاز وارداتی از روسیه به کشورهای همسایه از جمله عراق و پاکستان در روند سیاستگذاری این پروژه مهم انتقال انرژی بسیار مهم و شایان توجه است. اساساً استفاده ابزاری از عامل انرژی به عنوان اهرم فشار سیاسی یا اقتصادی در حوزه سی. آی. اس. بسیار معمول است و در سال های گذشته موارد متعددی از قطع گاز یا افزایش ناگهانی و چند برابری قیمت گاز صادراتی از سوی روسیه در قبال اوکراین، گرجستان و ارمنستان رخ داده است. مشابه همین روند نیز در صادرات گاز از ترکمنستان به ایران در دو دهه اخیر تجربه شده است که قطع گاز و افزایش ناگهانی و چند برابری قیمت گاز وارداتی به ویژه در زمستان های سرد سال های ۱۳۸۶ و ۱۳۹۰ شرایط سختی را برای استان های شمال شرقی و شمالی کشورمان رقم زد. لذا یکی از راهکارهای کاهش آسیب‌پذیری و ریسک های احتمالی سیاسی و اقتصادی در قراردادهای انرژی، حرکت از توافق‌های صرفاً دوجانبه به سمت سازوکارهای سه‌جانبه یا چندجانبه است. در چنین چارچوبی، حضور یک یا چند طرف ثالث می‌تواند مانع از آن شود که کشور صادرکننده یا کشوری که خط لوله از آن عبور می کند، وابستگی طرف مقابل به یک منبع یا مسیر مشخص را به اهرم فشار اقتصادی یا سیاسی تبدیل کند. در واقع، تجربه بازارهای انرژی نیز نشان می‌دهد که تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان، مسیرهای انتقال و سازوکارهای همکاری، از عناصر مهم افزایش تاب‌آوری در برابر شوک‌های ژئوپلیتیکی است. لذا در رابطه با صادرات گاز روسیه به ایران از مسیر جمهوری آذربایجان نیز بهتر است همین گونه عمل شود و به طور مشخص آن طور که مدنظر طراحان و حامیان واردات گاز از روسیه در کشور نیز می باشد پس از برطرف شدن مشکل ناترازی در داخل، ضرورت دارد بخشی از گاز وارداتی از روسیه به سایر کشورهای همسایه از جمله عراق و پاکستان (متحد راهبردی و نزدیک جمهوری آذربایجان) صادر شود تا با شکل گیری یک شبکه چندجانبه انرژی، از هرگونه اهرم فشار احتمالی سیاسی یا اقتصادی از سوی روسیه و جمهوری آذربایجان در فرایند صادرات گاز به ایران جلوگیری شود.