کاهش شدید سطح آب دریای خزر؛ فراتر از چرخه‌های طبیعی و پیشروی و پس‌روی‌های دوره‌ایدکتر ولی کالِجی، نو

کاهش شدید سطح آب دریای خزر؛ فراتر از چرخه‌های طبیعی و پیشروی و پس‌روی‌های دوره‌ایدکتر ولی کالِجی، نویسنده و پژوهشگر مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقازچرخه طبیعی و نوسانات تاریخی سطح آب دریای خزر؛ پیشروی و پس‌روی‌هایی که هر چند دهه تکرار شده‌اند، واقعیتی انکارناپذیر است، اما پنج عامل جدید باعث کاهش چشمگیر سطح آب دریای خزر در سال های اخیر شده است: گرمایش اقلیمی و افزایش شدید تبخیر (عدم تناسب بین میزان تبخیر و بارندگی)، کاهش قابل توجه ورودی آب از رودخانه ولگا در روسیه (افزایش شدید سطح زیر کشت و کشاورزی پس از جنگ اوکراین)، استخراج گسترده نفت و تولید هیدروکربن (انتشار گازهای گلخانه‌ای و فرسایش خاک)، تاسیسات آب شیرین کن (برجای گذاشتن نمک) و رشد قابل توجه جمعیت و فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی در مناطق ساحلی و حوضه آبریز خزر. لذا شرایط کنونی با چرخه‌های طبیعی و تاریخی گذشته بسیار متفاوت است. سطح آب دریای خزر تنها در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳، نزدیک به ۱۸۵ سانتی‌متر در سطح آب کاهش یافته است و حدود ۳۱ هزار کیلومتر مربع از مساحت سطحی دریای خزر از بین رفته است. بر اساس یکی از برآوردها، اگر روند کنونی ادامه یابد، سطح آب دریای خزر تا پایان قرن بیست‌ویکم ممکن است ممکن است سطح آب دریای خزر بین ۹ تا ۱۸ متر کاهش یابد. چنین کاهشی می‌تواند مساحت سطحی دریا را نزدیک به یک‌چهارم کاهش دهد و حدود ۹۳ هزار کیلومتر مربع از بستر آن را نمایان کند؛ مساحتی که برای درک ابعاد آن می‌توان گفت تقریباً معادل ۸۷ درصد مساحت 107 هزار کیلومتر مربعی استان اصفهان است. به همین دلیل هشدار داده شده است که دریای خزر در پایین‌ترین تراز آبی خود طی حدود 200 سال اخیر قرار گرفته است. لذا پذیرش این فرض که «کاهش شدید سطح آب دریای خزر حاصل یک چرخه طبیعی و پیشروی ها و پس‌روی‌هایی است که هر چند دهه تکرار شده‌اند»، در عمل می‌تواند به نوعی سلب مسئولیت جمعی کشورهای ساحلی برای مقابله با جدی ترین تهدید زیست محیطی در دریای خزر در دو قرن اخیر تبدیل شود. نکته تاسف برانگیز فاصله میان «تعهدات» و «اقدامات عملی» در کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون 2003 تهران) است که 20 سال قبل در ماده ۱۶ آن به صراحت بر «همکاری کشورهای ساحلی برای انجام پژوهش‌های علمی لازم و، تا حد امکان، اتخاذ اقدامات و رویه‌های مورد توافق برای کاهش پیامدهای نوسانات سطح آب دریای خزر» تاکید شده بود.🔗متن کامل✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇@den_ir