از خطوط لوله شوروی تا کریدورهای انرژی اوراسیا: صادرات گاز روسیه به ایران از طریق جمهوری آذربایجاندکت

از خطوط لوله شوروی تا کریدورهای انرژی اوراسیا: صادرات گاز روسیه به ایران از طریق جمهوری آذربایجاندکتر ولی کالجی، موسسه آسیای مرکزی و قفقاز، ایالات متحده آمریکا، ۵ آگوست ۲۰۲۶ همکاری‌های انرژی میان ایران و روسیه به دوران اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد. در ژانویه ۱۹۶۶، ایران و اتحاد شوروی توافقنامه‌ای در زمینه گاز طبیعی امضا کردند که بر اساس آن، ایران سالانه ۱۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی از میدان‌های گازی جنوب کشور به جمهوری‌های قفقازی اتحاد شوروی صادر می‌کرد. این انتقال از طریق خط لوله‌ای انجام می‌شد که به آستارا، واقع در مرز کنونی ایران و جمهوری آذربایجان، منتهی می‌شد. در مقابل، اتحاد شوروی متعهد شد کارخانه ذوب‌آهن اصفهان و کارخانه ماشین‌سازی اراک را احداث کند. این خط لوله در سال ۱۹۷۰ به بهره‌برداری رسید، اما صادرات گاز در سال ۱۹۸۰ و در پی وقوع انقلاب اسلامی و آغاز جنگ ایران و عراق متوقف شد. اگرچه این صادرات در سال ۱۹۸۹ برای مدت کوتاهی از سر گرفته شد، اما فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ به این چارچوب همکاری پایان داد. اکنون پس از هفت دهه، تهران و مسکو در حال نهایی کردن صادرات گاز از روسیه به ایران از مسیر جمهوری آذربایجان هستند؛ مسیری که یادآور صادرات گاز طبیعی ایران به اتحاد شوروی از طریق همین مسیر در نقطه صفر مرزی آستارا در دهه ۱۹۷۰ است. روسیه پیشنهاد کرده است صادرات اولیه حدود ۲ میلیارد مترمکعب در سال باشد که در مراحل بعدی می‌تواند تا ۵۵ میلیارد مترمکعب افزایش یابد. هرچند دیدگاه‌های متفاوتی در ایران درباره واردات گاز از روسیه وجود دارد. در حالی که حامیان این طرح معتقدند که این پروژه می‌تواند ناترازی و کمبود گاز در مناطق شمالی ایران در فصل‌های سرد پاییز و زمستان را کاهش دهد، صادرات گاز به کشورهای همسایه را افزایش دهد و جایگاه ایران را به‌عنوان یک هاب انرژی منطقه‌ای تقویت کند. منتقدان، اما، روسیه را اصلی‌ترین رقیب ایران در بازارهای منطقه‌ای و جهانی گاز می‌دانند و معتقدند اگر مذاکرات ایران و ایالات متحده به کاهش تحریم‌ها و گسترش صادرات انرژی ایران منجر شود، ممکن است روسیه پیش از آن بخش قابل‌توجهی از بازارهای بالقوه صادراتی ایران را در اختیار گرفته باشد. ترجمه فارسی:https://www.khabaronline.ir/news/2259219/از-خطوط-لوله-شوروی-تا-کریدورهای-انرژی-اوراسیا-صادرات-گاز-روسیهمتن انگلیسی:  https://centralasiacaucasusinstitute.substack.com/p/from-soviet-pipelines-to-eurasian