@cgie_org_irگنبدخانۀ یزد♦️دبا: « بُقْعۀ دَوازْدَهْ‌اِمام» گنبدخانه‌ای در یزد که براساس کتیبۀ بنیان ب

@cgie_org_irگنبدخانۀ یزد♦️دبا: « بُقْعۀ دَوازْدَهْ‌اِمام» گنبدخانه‌ای در یزد که براساس کتیبۀ بنیان بنا، در ۴۲۹ ق / ۱۰۳۸ م به دست ابومسعود بهشتی و ابویعقوب اسحاق فرزند ینال از سرهنگان ابوجعفر علاءالدولۀ دیلمی ساخته شده است. آن‌چه در پی می‌خوانید هم‌زمان با یکم شهریور، روز ملّی یزد فرازهایی‌ست از مدخلی دربارۀ این بنا در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی به قلم ذات الله نیک‌زاد.🔹«بقعه ممکن است مدفن ابوجعفر علاءالدوله ابن‌کاکویه باشد که در ۴٣٣ ق درگذشته است. 🔸بنای دوازده‌امام در محلۀ فهادان، در محدودۀ داخل حصار دوران آل‌کاکویۀ (۳۹۸-۵۳۶ ق / ۱۰۰۸-۱۱۴۲ م) شهر یزد قرار دارد و در جوار آن آثاری همچون زندان اسکندر (مدرسۀ ضیائیه)، حسینیۀ فهادان، حمام ابوالمعالی و خانه‌های تاریخی چندی واقع شده است.🔹بنای دوازده‌امام گنبدخانه‌ای است چهارگوش که ابعاد آن در داخل به ٨.٢۵ متر و در خارج به حدود ۱۱ متر می‌رسد. بلندای کف تا تیزۀ گنبد ١٣.١۵ متر است. گنبدخانه بر ۸ جرز ستبر استوار شده است. خود گنبد یک‌پوسته است. بیرون بنا با آجر نماسازی شده و جداره‌های داخل پوشیده از اندود کاهگل و گچ و آرایه‌های نقاشی، گچ‌بری و کاشی است.🔸محراب عمیق و بیرون‌زدۀ گنبدخانه، با توجه به کاشی‌کاری ازارۀ سدۀ ۹ ق / ۱۵ م، و مجزابودن و دور (قوس) متفاوت آن، چند سده پس از بنیان بنا افزوده شده است. بالای محراب تزیین گچ‌بری بر هشتۀ (=خیلی برجسته) رنگی قرار دارد.🔹بر قاب بالای ورودی بنا واقع در جبهۀ شمالی، کتیبه‌ای به خط کوفی شامل آیۀ ۱۶۳ سورۀ بقره نقاشی شده است؛ همچنین بر قاب بالای طاق‌نمای ضلع غربی، کتیبۀ بسیار مهمِ بنیان بنا نقاشی‌شده به خط کوفی نقش بسته است. این کتیبه حاوی تاریخ و نام بانیان بنا ست. این کتیبه کهن‌ترین کتیبه در یزد به شمار می‌رود.🔸بنای دوازده‌امام از نظر شیوۀ برپایی گنبد روی ۸ جرز در مطالعات تاریخ معماری ایران پس از اسلام اهمیت دارد و بارزترین نمونه‌ای است که مشکل گذر از طرح مربع به مدور را حل کرده است. گوشه‌سازی آن کهن‌ترین نمونه‌ای است که قوسی سه‌پره دارد که از یک طاس و دو نیم‌طاس برای حل رانش قوس بالایی تشکیل شده است. ازاین‌رو، در این بنا می‌توان نخستین بذرهایی را یافت که ۵۰ سال بعد به شکل بالنده‌ای شکوفا شد گنبدهای نظام‌الملک، تاج‌الملک جامع اصفهان، جامع گلپایگان، جامع اردستان و جز اینها در دنبالۀ فناوری بنای دوازده‌امام ساخته شده‌اند.»▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ١٣۴ تا ١٣۵ از جلد بیست‌وچهارم دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی و هم‌چنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:https://www.cgie.org.ir/fa/article/245911/%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%8C-%D8%A8%D9%82%D8%B9%D9%87@cgie_org_ir