@cgie_org_irتاریخ اوّلین بنای قلعۀ الموت🖊️ عنایت‌الله مجیدیالموت‌پژوه و رئیس کتابخانۀ مرکز دائرةالم

@cgie_org_irتاریخ اوّلین بنای قلعۀ الموت🖊️ عنایت‌الله مجیدیالموت‌پژوه و رئیس کتابخانۀ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی🗓️ روزنامۀ اعتماد، شمارۀ ۶٣٨٨، سه‌شنبه، ششم مرداد ١۴٠۵، صفحۀ یک ♦️قدمت قلعۀ الموت یا هستۀ اصلی قلعه، به روزگاری کهن‌تر و دست کم به سدۀ ۳ق باز می‌گردد. اگرچه بنا بر بعضی روایات محلی و بسیار متأخر، وقتی حسن صباح به الموت آمد، استحکامات و قلعه وجود نداشت، ولی این روایت با گزارش مورخان کهن ــ که در وقایع پایان سدۀ ۳ و اوایل سدۀ ۴ق به آنجا اشاره کرده‌اند ــ منافات دارد. جوینی به استناد کتاب تاریخ جیل و دیلم که برای فخرالدولۀ دیلمی نوشته شده است و اکنون در دست نیست، آورده که یکی از ملوک ارجستان [باید خوانده شود: جَستانیان] در ۲۴۶ق بر کوهی که قلعۀ الموت بر آن است، عمارتی کرد و ملوک دیلم به این دژ مفتخر بودند و شیعۀ اسماعیلیه بدان پشتگرمی داشتند. حمدالله مستوفی آن را ساختۀ الداعی الی الحق، حسن بن زید، در همان سال دانسته است؛ اما ابن اسفندیار در شرح وقایع سال ۳۰۷ق آورده است که علی بن وهسودان تصمیم گرفت داعی صغیر را «به قلعۀ پدران خود، یعنی الموت» فرستند، و از گزارش مرعشی در همین باب که «علی، داعی را به قلعۀ الموت که موطن اصلی او بود، فرستاد»، می‌توان حدس زد که مراد، قلعۀ پدران و موطن اصلی خود علی بن وهسودان جستانی است که الموت روزگاری در قلمرو ایشان بود. به عقیدۀ برناردلویس، دژ الموت را یکی از شهریاران دیلم در پی شناسایی صخرۀ الموت توسط عقاب دست‌آموز خود ساخت، و در ۲۴۶ق یکی از حکمرانان علوی آن را تجدید بنا کرد (ص۶۶).🔸باید توجه داد که بانی اولیۀ قلعۀ الموت کدامیک از فرمانروایان آل‌جستان بوده است. چنانکه در بالا نقل شد، جوینی به نقل از تاریخ جیل و دیلم، یعنی کهن‌ترین مأخذ موجود، به بنای قلعه در ۲۴۶ ق/۸۶۰م، و به دست یکی از ملوک ارجستان [خوانده شود: آل‌جستان] تصریح کرده است، چون نزدیکترین حکمران آل جستان در این تاریخ، وهسودان بن جستان بن مرزبان بن جستان دیلمی است، بنابراین به احتمال بسیار وی را باید بانی قلعۀ مشهور الموت دانست. ▫️برای مطالعۀ کامل مطالعات قلعۀ الموت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ جلد ۱۰، صفحۀ ۹۲ و جلد ۱۸، صفحهٔ ۱۲۵ را بخوانید.📸 امین رحمانی، ایرنا@cgie_org_ir