🔻زیرساخت‌ها به‌مثابه توسعهواکاوی در اندیشه اقتصادی دکتر محمد مصدق 🖊حسن طایی/ پژوهشگربه کانال چشم‌ا

🔻زیرساخت‌ها به‌مثابه توسعهواکاوی در اندیشه اقتصادی دکتر محمد مصدق 🖊حسن طایی/ پژوهشگربه کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید✅ «ما گذشته را تنها از نظر حال می‌بینیم و درکی که از آن به دست می‌آوریم از همین منظر است.» امر واکاوی اندیشه انسان‌های بزرگ کاری بس دشوار است؛ به‌ویژه وقتی صحبت از انسان‌هایی می‌شود که دارای وجوه اندیشه‌ای گوناگونی در طول حیات خویش هستند. دکتر محمد مصدق اگرچه حدود شش دهه است که از میان ما به سرای جاوید رخت بربسته و برخوردار از رحمت خداوندی گشته است، اما مکتب اندیشه‌ای و الگوهای رفتاری او در بیش از یک قرن بر فرایند توسعه ملی ایران‌زمین سایه افکنده است. ما ضمن اذعان به اینکه ایشان در زمره تک‌ستارگانی در سپهر سیاسی و اجتماعی کشورمان بوده که دارای سازه ذهنی توسعه‌گراست، یادآوری می‌کنیم که واکاوی اندیشه ایشان در زمینه‌های حکمرانی، اخلاق اجتماعی و حقوق مدنی، نوسازی سیاسی، زیرساخت‌های اقتصادی، بودجه و مالیه، هریک نیازمند بررسی جداگانه است که صاحبنظران با تخصص و رویکردهای گوناگون باید به آن بپردازند.در این مقاله ضمن اشاره به «نظریه سرزمین قلب» به «شریان‌های تجاری و مسئله راه در ایران» و سپس بر «نطق‌های تاریخی دکتر مصدق در مجلس شورای ملی» هنگام طرح لایحه احداث راه‌آهن سراسری ایران در سال‌های 1304-1307 تمرکز خواهد شد. در ادامه به «آراء صاحبنظران در باب خط آهن سراسری ایران» سپس به «اشکال‌های اساسی در باب خط آهن شمال به جنوب (بندر گز به بندر شاهپور)» خواهیم پرداخت.🔰در طول تاریخ کشورهایی موفق به تبدیل یک قدرت و امپراتوری شدند که از راه‌های خشکی و دریایی قابل توجهی برخوردار بوده‌اند. به‌طور مثال ایران قدیم در موقعیت کانونی راه ابریشم و شاهرگ جغرافیایی تجارت، فرهنگ و هنر بین‌الملل در سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار داشت. پس از افول امپراتوری ایران و کم‌رنگ شدن راه ابریشم به دلیل ناامنی گسترده‌ای که بر بخش‌هایی از سرزمین ما حکم‌فرما شد، به‌تدریج ایران عظمت تاریخی خود را از دست داد.✅ حمل‌ونقل ریلی در اروپای قرن نوزدهم را می‌توان به‌عنوان ستون فقرات انقلاب صنعتی دوم و یکی از اصلی‌ترین عوامل رشد اقتصادی شتابان این دوره دانست. این دوره، عصر طلایی راه‌آهن در اروپا بود. پیش از راه‌آهن، حمل‌ونقل زمینی با کالسکه و حیوانات باربر انجام می‌شد که بسیار کند، پرهزینه و با ظرفیت محدود بود. راه‌آهن این معادله را دگرگون کرد. هزینه حمل کالا و مسافر تا ۸۰-۹۰ درصد کاهش یافت. سفرهایی که قبلاً روزها یا هفته‌ها طول می‌کشید، به ساعات یا روزها کاهش یافت. وجود راه‌آهن مستقل از شرایط جوی، مسئله حمل‌ونقل را از پدیده‌ای تحت‌تأثیر عوامل طبیعی و خارج از کنترل بشر به ابزاری تحت‌کنترل و مدیریت بشر درآورد که در تمام طول سال فعال بود.✅راه‌آهن هم محصول انقلاب صنعتی بود و هم موتور محرک آن. ساخت خطوط ریلی، لوکوموتیوها و واگن‌ها، تقاضای بی‌سابقه‌ای برای صنایع فولاد، آهن و زغال‌سنگ ایجاد کرد. این سه صنعت، هسته مرکزی انقلاب صنعتی دوم بودند. راه‌آهن به پیشرفت‌های شگرف در مهندسی عمران (پل‌ها، تونل‌ها) و مهندسی مکانیک منجر شد. راه‌آهن امکان حمل ارزان و سریع زغال‌سنگ را فراهم کرد؛ سوختی که موتور صنایع و شهرهای در حال رشد بود.✅ وسعت ایران و توزیع جغرافیایی بنادر و مراکز تولید و تجارت، دسترسی به حمل‌ونقل مدرن را که در آن زمان راه‌آهن بود، به امری حیاتی برای شکل‌گیری بازار ملی، تقسیم کار منطقه‌ای و توسعه تجارت خارجی می‌کرد. اما توطئه‌های استعماری روسیه تزاری و انگلستان در کنار سوءتدبیر حاکمان قاجار و تکنوکرات‌های مصدر تصمیم‌گیری، مانع از توسعه راه‌آهن در ایران شد. ✅ در سال 1251 ش (1872 م) امتیاز معروف رویتر پیش آمد که قسمت اعظم آن مربوط به طرح راه‌آهنی بود که دریای خزر را به خلیج فارس پیوند می‌داد. این یکی از اولین طرح‌های راه‌آهن‌سازی انگلیس در ایران بود. یکی از طرح‌های سرتاسری ایران خطی بود که راه‌آهن روسیه را به راه‌آهن هند- از طریق شهرهای رستف، باکو، تهران و نوشکی- را به هم متصل می‌ساخت (۱۲۸۹ ش، 1910 م) که البته با مخالفت انگلیس مواجه گردید. پس از اختلافات زیادی که بین انگلستان و روسیه ایجاد گشت، مقرر گردید که این خط راه‌آهن به ترتیب شهرهای رستف، باکو، تهران، یزد، کرمان، بمپور و چابهار را به یکدیگر متصل سازد. البته یک شرکت چندملیتی شامل کشورهای انگلیس، روسیه و فرانسه به‌طور مشترک و مساوی انجام این کار را برعهده بگیرند.#توسعه#راه_آهن#مصدق#حسن_طایی 🔻(متن کامل این مقاله را در نشریه چشم‌انداز ایران شماره 158 بخوانید)🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.ما را در اینستاگرام دنبال کنید.@cheshmandaz_iran