سوبژکتیویتۀ پلتفرمی و بحران مرجعیت✍️🏻 قادر باستانی تبریزی/ مدرس و پژوهشگر ارتباطات❇️اجتماع گستردۀ ن

سوبژکتیویتۀ پلتفرمی و بحران مرجعیت✍️🏻 قادر باستانی تبریزی/ مدرس و پژوهشگر ارتباطات❇️اجتماع گستردۀ نوجوانان ایرانی در ایران‌مال برای دیدار با «نیما تکیدو»، یکی از چهره‌های شناخته‌شدۀ فضای یوتیوب و شبکه‌های اجتماعی، نشانه‌ای از تحول عمیق در نظام تولید معنا، شکل‌گیری مرجعیت فرهنگی و تغییر الگوهای ارتباطی نسل جدید ایرانی است. این رویداد را می‌توان به ‌مثابه یک پدیدۀ ارتباطی مطالعه کرد که در آن، مرزهای میان مخاطب و تولیدکنندۀ محتوا، فضای مجازی و فضای فیزیکی، مصرف رسانه‌ای و مشارکت اجتماعی، بیش از گذشته درهم‌تنیده شده‌اند.❇️در این رخداد، آنچه به نمایش درآمد، ظهور نوعی سوبژکتیویتۀ پلتفرمی بود که در آن هویت، احساس تعلق، سرمایۀ نمادین و کنش جمعی، بیش از آنکه در نهادهای رسمی و رسانه‌های سنتی شکل بگیرد، در بستر شبکه‌های اجتماعی و از رهگذر اقتصاد توجه ساخته و بازتولید می‌شود. در عصر پلتفرم‌ها، سرمایۀ اجتماعی دیگر فقط از مسیر نهادهای رسمی، رسانه‌های بزرگ یا ساختارهای کلاسیک شهرت تولید نمی‌شود.❇️یکی از مهم‌ترین چارچوب‌های نظری برای فهم رفتار مخاطبان در عصر رسانه‌های نوین، نظریۀ استفاده‌ و خشنودی‌ است. این نظریه که در دهۀ ۱۹۷۰ به وسیلۀ پژوهشگرانی مانند کاتز توسعه یافت، برخلاف دیدگاه‌های سنتی که مخاطب را موجودی منفعل در برابر پیام رسانه‌ای می‌دانستند، بر انتخاب‌گری مخاطب تأکید می‌کند. بر اساس این نظریه، افراد رسانه‌ها را برای تأمین نیازهای مشخص خود انتخاب می‌کنند. بنابراین به جای این سؤال که «رسانه با مخاطب چه می‌کند؟» باید پرسید «مخاطب با رسانه چه می‌کند؟» از این منظر، استقبال نوجوانان از یک چهرۀ دیجیتال را باید در ارتباط با مجموعه‌ای از نیازهای اجتماعی و روان‌شناختی تحلیل کرد.❇️رسانه‌های رسمی در بسیاری از جوامع با یک بحران مرجعیت مواجه شده‌اند. این بحران به معنای کاهش قدرت انحصاری در تعریف واقعیت اجتماعی است. نسل جدید الزاماً آنچه را یک رسانۀ رسمی معرفی می‌کند، به‌عنوان تنها روایت معتبر نمی‌پذیرد. او روایت‌های متعدد را مقایسه می‌کند، در شبکه‌های اجتماعی جست‌وجو می‌کند و از منابع متنوع دریافت می‌کند. در چنین شرایطی، ظهور اینفلوئنسرها را باید بخشی از فرایند گسترده‌تر انتقال مرجعیت از نهادهای متمرکز به شبکه‌های غیرمتمرکز دانست.❇️وقتی یک جامعۀ ارتباطی جدید شکل گرفته است، حذف یک مصداق، مسئلۀ اصلی را حل نمی‌کند. اگر یک چهرۀ دیجیتال کنار گذاشته شود، منطق تولید مرجعیت در فضای مجازی همچنان ادامه خواهد یافت و چهره‌های دیگری جایگزین خواهند شد. بنابراین مسئلۀ سیاست‌گذاری ارتباطی باید از سطح «کنترل مصادیق» به سطح «فهم ساختارها» ارتقا یابد. نوجوان امروز بیش از آنکه خود را مخاطب یک رسانه بداند، خود را عضو یک جامعۀ شبکه‌ای می‌بیند.🗞مطلبی که خواندید بخش‌هایی از یادداشتی است که در شماره ۱۹۵ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. می‌توانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید. ▫️▫️▫️@cm_magazine