سؤال ملائکه علیهم السلام برای فهم حکمت خلقت انسان⏺️{وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰۤىِٕكَةِ إِنِّی ج

سؤال ملائکه علیهم السلام برای فهم حکمت خلقت انسان⏺️{وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰۤىِٕكَةِ إِنِّی جَاعِلࣱ فِی ٱلۡأَرۡضِ خَلِیفَةࣰۖ قَالُوۤا۟ أَتَجۡعَلُ فِیهَا مَن یُفۡسِدُ فِیهَا وَیَسۡفِكُ ٱلدِّمَاۤءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّیۤ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ} [البقرة³⁰]🔖و [بیاد بیاور] هنگامی را که ربّت به ملائکه گفت: من در زمین جانشینی قرار خواهم داد. گفتند: آیا در آن کسی را قرار می‌دهی که در آن فساد و خونریزی کند؟ ما تسبیح و حمد تو را به جا می‌آوریم و تو را تقدیس می‌کنیم. ربّ عزّوجلّ فرمود: یقیناً من می‌دانم آنچه را که شما نمی‌دانید🔖✍ملائکه علیهم السلام بندگانی گرامی و مطیع هستند که هرگز بر الله تعالی اعتراض نمی‌کنند و از فرمان او سرپیچی نمی‌کنند آنچه در این آیه آمده سؤالی برای فهمیدن بهتر حکمت الهی بوده است نه اعتراض یا مخالفت. الله تعالی به ملائکه علیهم السلام خبر داد که در زمین جانشینی [انسان] قرار خواهد داد ملائکه علیهم السلام با علم که الله تعالی به آنان آموخته بود فهمیدند که این انسان‌ها در زمین فساد و خونریزی خواهند کرد آنان این سؤال را پرسیدند تا حکمت این خلقت را بهتر درک کنند نه اینکه بر الله عزّوجلّ اعتراض کنند الله نیز در جواب به آنان فرمود: {إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ} |یقیناً من می‌دانم آنچه را که شما نمی‌دانید| تا نشان دهد که در این خلقت حکمت‌های بزرگی نهفته است که ملائکه علیهم السلام از آن بی‌خبرند.هرکس بگوید که ملائکه علیهم السلام به الله تعالی اعتراض کردند کافر است.⏺️عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَوْلُهُ: {إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ} قَالَ اللَّهُ: إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا وَإِنَّهُمْ يَتَحَاسَدُونَ فَيَقْتُلُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا، وَيُفْسِدُونَ فِي الأَرْضِ، فَلِذَلِكَ قَالُوا مَا قَالُوا. يَعْنِي: أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يفسد فيها ويسفك الدماء.تفسير ابن أبي حاتم³²⁴🔖ابن عباس رضي الله عنهما در تفسیر این قول الله تعالی: {إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ} فرمود: الله عزّوجلّ [به ملائکه علیهم السلام] فرمود: من بشری را خواهم آفرید که آنان با یکدیگر حسادت می‌کنند و برخی از آنان برخی دیگر را می‌کشند و در زمین فساد می‌کنند به همین دلیل بود که ملائکه چنین گفتند. یعنی [منظور ملائکه این بود که] آیا در زمین کسی را قرار می‌دهی که در آن فساد کند و خون‌ها بریزد؟🔖✍ملائکه علیهم السلام بر اساس علمی که الله تعالی به آنان داده بود از آنچه در میان نسل آدم رخ خواهد داد این سؤال را پرسیدند آنان می‌دانستند که در میان انسان‌ها حسد، قتل و فساد واقع خواهد شد از همین رو پرسیدند که آیا در زمین مخلوقی قرار می‌دهی که چنین اوصافی خواهد داشت؟ این سؤال برای دانستن حکمت خلقت بود نه از روی اعتراض به امر الله تعالی.⏺️قَالَ الْحَسَنُ[¹¹⁰هـ] رَحِمَهُ اللَّهُ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِلْمَلائِكَةِ: {إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً} قَالَ لَهُمْ إِنِيِّ فَاعِلٌ. أَفْضَوْا بِرَأْيهِمْ فَعَلَّمَهُمْ، عِلْمًا، وَطَوَى عَنْهُمْ عِلْمًا عَلِمَهُ وَلَمْ يَعْلَمُوهُ، فَقَالُوا بِالْعِلْمِ الَّذِي عَلَّمَهُمْ. أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ قَالَ الْحَسَنُ: إِنَّ الْجِنَّ كَانُوا فِي الأَرْضِ يُفْسِدُونَ وَيَسْفِكُونَ الدِّمَاءَ وَلَكِنْ جَعَلَ اللَّهُ فِي قُلُوبِهِمْ أَنَّ ذَلِكَ سَيَكُونُ، فَقَالُوا بِالْقَوْلِ الَّذِي عَلَّمَهُمْ.تفسير ابن أبي حاتم³²³🔖الله تعالی به ملائکه علیهم السلام فرمود {إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً} |من در زمین جانشینی قرار خواهم داد| [یعنی] من این کار را خواهم کرد. پس آنان نظر خود را بیان کردند الله تعالی بخشی از علم را به ملائکه آموخته بود و بخشی دیگر را که خود می‌دانست و آنها نمی‌دانستند از آنان پنهان داشت پس آنان بر اساس همان علمی که الله تعالی به آنان آموخته بود گفتند: {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكَ الدِّمَاءَ} |آیا کسی را در آن قرار می‌دهی که در آن فساد و خونریزی کند؟| پس الله عزّوجلّ فرمود: {إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ} |یقیناً من می‌دانم آنچه را که شما نمی‌دانید| حسن بصری 📿 گفت: همانا جنّیان قبل از آن در زمین فساد می‌کردند و خون‌ها می‌ریختند و الله عزّوجلّ در قلب‌های ملائکه قرار داد که این [فساد و خونریزی در انسان] نیز واقع خواهد شد پس آنان همان سخنی را گفتند که الله عزّوجلّ به آنان آموخته بود🔖 ⏺️عَنْ قَتَادَةَ[¹¹⁷هـ] رَحِمَهُ اللَّهُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا} [البقرة³⁰] قَالَ: «كَانَ اللَّهُ أَعْلَمَهُمْ أَنَّهُ إِذَا كَانَ فِي الْأَرْضِ خَلْقٌ أَفْسَدُوا فِيهَا , وَسَفَكُوا الدِّمَاءَ» فَذَلِكَ قَالُوا: {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا} [البقرة³⁰]تفسير عبد الرزاق³³🔖قتاده بن دعامه 📿 در تفسیر این قول الله تعالی {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا} فرمود: الله تعالی آنان را آگاه کرده بود که هرگاه در زمین مخلوقی باشد در آن فساد خواهند کرد و خون‌ها خواهند ریخت پس به همین سبب گفتند {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا} |آیا در آن کسی را قرار می‌دهی که در آن فساد کند؟|🔖⏺️قَالَ ابنِ جُرَيْجٍ[¹⁵⁰هـ] رَحِمَهُ اللَّهُ : إنما تكَلَّموا بما أعْلَمَهم أنه كائنٌ مِن خلقِ آدمَ، فقالوا: {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ}.جامع البيان جـ¹ صـ⁴⁹⁸🔖آنان [ملائکه علیهم السلام] فقط بر اساس چیزی سخن گفتند که الله آنان را آگاه کرده بود که از نسل آدم واقع خواهد شد پس گفتند: {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ}🔖✍ابن جریج 📿 بیان می‌کند که سخن ملائکه علیهم السلام از روی حدس یا اعتراض نبود بلکه بر اساس علمی بود که الله تعالی به آنان داده بود یعنی آنان فهمیده بودند که از نسل آدم کسانی خواهند بود که در زمین فساد و خون‌ریزی می‌کنند به همین سبب آن سؤال را مطرح کردند تا حکمت قرار دادن خلیفه در زمین را بدانند.❕و هرکس بگوید که ملائکه علیهم السلام به الله عزّوجلّ اعتراض کردند کافر است زیرا الله عزّوجلّ در کتابش می‌گوید که ملائکه بندگان گرامی هستند و حرفی نمی‌گویند تا که الله دستور ندهد و کاری مخالف امر الله تعالی انجام نمی‌دهند.⏺️{بَلۡ عِبَادࣱ مُّكۡرَمُونَ • لَا یَسۡبِقُونَهُۥ بِٱلۡقَوۡلِ وَهُم بِأَمۡرِهِۦ یَعۡمَلُونَ} [اﻷنبياء²⁶ـ²⁷]🔖بلکه آنان [ملائکه] بندگان گرامی [او] هستند • [هرگز] در سخن بر او پیشی نمی‌گیرند و به‌فرمان او عمل می‌کنند🔖✍ملائکه علیهم السلام سخن نمی‌گویند مگر به چیزی که الله عزّوجلّ به آنان امر داده باشد و هیچ عملی انجام نمی‌دهند مگر به امر او.⏺️{لَّا یَعۡصُونَ ٱللَّهَ مَاۤ أَمَرَهُمۡ وَیَفۡعَلُونَ مَا یُؤۡمَرُونَ} [التحريم⁶]🔖هرگز الله را در آنچه به آنان فرمان داده نافرمانی نمی‌کنند و هرچه فرمان می‌یابند انجام می‌دهند🔖⏺️{یَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوۡقِهِمۡ وَیَفۡعَلُونَ مَا یُؤۡمَرُونَ ۩} [النحل⁵⁰]🔖[ملائکه] از رب‌شان که بر فوق‌شان است می‌ترسند و آنچه فرمان می‌یابند انجام می‌دهند🔖هاروت و ماروت ⏺️{وَمَاۤ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَیۡنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَۚ وَمَا یُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ یَقُولَاۤ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةࣱ فَلَا تَكۡفُرۡۖ} [البقرة¹⁰²]🔖و [نیز] از آنچه بر دو مَلَک هاروت و ماروت در بابل نازل شده بود [پیروی کردند] و [آن دو مَلَک] به هیچ کس چیزی یاد نمی‌دادند، مگر اینکه [از قبل به او] می‌گفتند: ما وسیله آزمایشیم پس کافر نشو!🔖✍هاروت و ماروت دو مَلَک بودند که در شهر بابل [برای آزمایش مردم] نازل شدند آنان وسیله امتحان بودند و سحر را به هیچ‌کس نمی‌آموختند مگر اینکه قبل از آن به او میگفتند {إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةࣱ فَلَا تَكۡفُرۡۖ} |ما وسیله آزمایشیم پس کافر نشو!| و این نشان می‌دهد که یادگیری و عمل به سحر کفر است.🖊قصه های که در این مورد در برخی از تفاسیر آمده که: ملائکه علیهم السلام دربارهٔ گناهان بنی‌آدم سؤال کردند سپس هاروت و ماروت انتخاب شدند و با طبیعت انسانی و شهوت به زمین فرستاده شدند تا امتحان شوند... سپس زنی به نام زُهره اینها ره گمراه کرد و اینکه آنها زنا کردند، شراب خوردند و شرک ورزیدند این داستان با این تفصیلات از قرآن و سنت ثابت نیست این روایت‌ها از اسرائیلیات [اخبار اهل کتاب] وارد تفاسیر شده است و هیچ سند صحیحی از پیامبر ﷺ با این تفصیلات وجود ندارد بنابراین مسلمان باید در این مورد به نص قرآن و سنت اکتفا کند.