آملیا فرانک: فیزیکدان نابغه‌ای که در سایه نوبل‌ها گم شددر سال ۱۹۷۷، زمانی که جان ون ولک، فیزیکدان بر

آملیا فرانک: فیزیکدان نابغه‌ای که در سایه نوبل‌ها گم شددر سال ۱۹۷۷، زمانی که جان ون ولک، فیزیکدان برجسته آمریکایی، سخنرانی دریافت جایزه نوبل خود را ایراد می‌کرد، جمله‌ای کوتاه گفت که رازی بزرگ را در دل داشت:«خانم فرانک و من محاسبات مربوطه را انجام دادیم.»اما «خانم فرانک» که بود؟ چرا نام او در کتاب‌های تاریخ فیزیک تقریباً غایب است و اغلب تنها به عنوان «همسر یوجین ویگنر» (برنده دیگر نوبل فیزیک) شناخته می‌شود؟آملیا فرانک، متولد ۱۹۰۶، ستاره‌ای درخشان در سپیده‌دم انقلاب کوانتومی بود. او در دورانی که زنان در فیزیک انگشت‌شمار بودند، به دانشگاه ویسکانسین رفت و روی یکی از دشوارترین مسائل آن زمان کار کرد: رفتار عجیب مغناطیسی در مواد جامد.دستاورد علمی او چه بود؟در آن زمان، فیزیک کلاسیک نمی‌توانست توضیح دهد که چرا برخی عناصر خاکی کمیاب (مانند ساماریوم) رفتار مغناطیسی عجیبی دارند که با تغییر دما تغییر می‌کند. آملیا فرانک با محاسبات کوانتومی بسیار دقیق و پیچیده نشان داد که چگونه ترازهای انرژی در اتم‌های این عناصر تحت تأثیر دما تغییر می‌کنند. نموداری که او در سال ۱۹۳۲ رسم کرد، آنقدر دقیق بود که ۴۵ سال بعد در سخنرانی نوبل استادش، ون ولک، به نمایش درآمد.اما زندگی او تراژدی نبوغ در زمانه سخت بود. در میانه رکود بزرگ اقتصادی، او برای تأمین هزینه تحصیل خواهرش و خودش مجبور بود همزمان تدریس، تایپ و حتی آشپزی کند. در نامه‌ای تلخ نوشته بود:«وضع مالی‌مان آنقدر خراب بود که پیشنهاد هر کاری را دادم... اما مقاله‌ام را تمام نکردم.»با وجود این فشارها و تبعیض‌های جنسیتی و نژادی، او مقالاتی نوشت که هنوز هم معتبرند.پایان زندگی او سریع و دردناک بود. او در سال ۱۹۳۶ با همکارش یوجین ویگنر (یکی از بزرگترین فیزیکدانان قرن بیستم) ازدواج کرد، اما تنها چند هفته بعد بیمار شد و در سال ۱۹۳۷، در سن ۳۱ سالگی بر اثر سرطان درگذشت.داستان آملیا فرانک یادآور تمام زنان دانشمندی است که با وجود استعداد و تلاش فراوان، به دلیل موانع اجتماعی و اقتصادی از مسیر تحقیق باز ماندند یا نامشان فراموش شد. بازخوانی داستان او، نه تنها ادای احترام به یک ذهن زیباست، بلکه یادآوری می‌کند که زنان از همان روزهای نخست، بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ مکانیک کوانتومی بوده‌اند.#تاریخ_علم #فیزیک #کوانتوم #زنان_در_علم #بیوگرافی #نوبل