□پاسخ یک ادبیاتی به مدعی فلسفه سینا جهان‌دیدهدوات، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ، فلسفه، هنر و ادبیات، چا

□پاسخ یک ادبیاتی به مدعی فلسفه سینا جهان‌دیدهدوات، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ، فلسفه، هنر و ادبیات، چالش:یکی از عجیب‌ترین واکنش‌ها به نقد میان‌رشته‌ای این است که وقتی کسی توان پاسخ‌دادن به استدلال را ندارد، ناگهان «مرز رشته‌ها» را به میان می‌کشد. می‌گوید: تو ادبیات خوانده‌ای، پس حق نداری درباره‌ی فلسفه سخن بگویی؛ گویی فلسفه ملکی خصوصی است که فقط با مجوز صاحبانش می‌توان وارد آن شد. این استدلال بیش از آنکه دفاع از فلسفه باشد، اعتراف به ناتوانی در پاسخ است. اگر استدلال من درباره‌ی یک مفهوم فلسفی نادرست است، آن را با استدلال فلسفی نقد کنید؛ نشان دهید کدام مفهوم را بد فهمیده‌ام، کدام فیلسوف را نادرست خوانده‌ام و کدام نتیجه‌گیری‌ام از مقدماتم به دست نمی‌آید. اما اینکه بگویید «اول برو نزد استاد فلسفه شاگردی کن»، پاسخ به استدلال نیست؛ جایگزین‌کردن اعتبار شخصی و نهادی به جای نقد اندیشه است.مسئله وقتی مضحک‌تر می‌شود که همین مدافعان مرزهای رشته‌ای، ادبیات را ملک طلق خود می‌دانند و درباره‌ی شعر، رمان، نظریه‌ی ادبی و تاریخ ادبیات حکم صادر می‌کنند؛ بی‌آنکه روشن کنند کدام متن‌های بنیادی ادبیات را خوانده‌اند، کدام سنت ادبی را جدی مطالعه کرده‌اند و نزد کدام استاد ادبیات شاگردی کرده‌اند. ظاهراً در فلسفه، استاد لازم است اما در ادبیات، هواشناسی کافی است! منطق این سخن روشن است: برای ورود دیگران به خانه‌ی فلسفه باید شناسنامه نشان دهند، اما خودشان برای ورود به خانه‌ی ادبیات حتی زنگ هم نمی‌زنند. این دقیقاً همان چیزی است که نقد میان‌رشته‌ای باید در برابرش مقاومت کند. فلسفه و ادبیات دو قلعه‌ی نظامی نیستند که میانشان سیم خاردار کشیده باشند. تاریخ اندیشه‌ی مدرن اساساً تاریخ عبور از همین مرزهاست. بسیاری از مهم‌ترین پرسش‌های فلسفی از ادبیات گذشته‌اند و بسیاری از مهم‌ترین تحولات ادبی بدون فلسفه، جامعه‌شناسی، روانکاوی، زبان‌شناسی و تاریخ اندیشه قابل فهم نیستند.البته میان‌رشته‌ای‌بودن به معنای «هرکس هرچه خواست درباره‌ی هر رشته‌ای بگوید» نیست. دقیقاً برعکس؛ مسئولیت آن بیشتر است. کسی که از فلسفه در نقد ادبی استفاده می‌کند باید فلسفه را جدی بخواند؛ اما کسی هم که درباره‌ی ادبیات داوری می‌کند باید ادبیات را جدی بخواند. مرز رشته‌ای اگر قرار است معیار باشد، باید برای همه یکسان باشد. بنابراین اگر نقد من خطای فلسفی دارد، خطای فلسفی آن را نشان دهید؛ اگر تحلیل ادبی من نادرست است، متن ادبی را پیش بگذارید و آن را نقد کنید. اما اگر به جای پاسخ به استدلال، به مدرک، استاد، رشته و عنوان دانشگاهی پناه می‌برید، در واقع دارید از چیزی دفاع می‌کنید که نامش «دانش» نیست؛ اقتدار نهادی است.و چه تناقضی است که کسی دیگران را به «دیکتاتوری نظری» متهم کند، اما نخستین راه‌حلش برای اختلاف نظری این باشد که چه کسی حق دارد سخن بگوید و چه کسی حق ندارد!من به «خانه‌ی فلسفه» وارد نشده‌ام تا صاحبخانه شوم؛ همان‌طور که فلسفه نیز برای ورود به ادبیات نیازی به اجازه‌ی ادیبان ندارد. اندیشه خانه ندارد؛ مسیر دارد. و هرکس بخواهد برای این مسیر پاسبان بگذارد، باید ابتدا توضیح دهد چرا از گفت‌وگو می‌ترسد.@tabarshenasi_ketabhttps://t.me/davat1394/18517