↕️می‌خواهد زبان را به نقطه‌ای از تاریخ برگرداند، بی‌آنکه توجه کند همان نقطه نیز محصول یک دوره‌ی طولا

↕️می‌خواهد زبان را به نقطه‌ای از تاریخ برگرداند، بی‌آنکه توجه کند همان نقطه نیز محصول یک دوره‌ی طولانی تغییر بوده است.اگر قرار باشد زبان را به «اصل» خود بازگردانیم، این اصل کجاست؟ اگر فردوسی را اصل بدانیم، چرا فارسی باستان اصل نباشد؟ اگر فارسی باستان را اصل بدانیم، چرا به مراحل پیشین‌تر بازنگردیم؟ در این عقب‌نشینی، نقطه‌ی نهایی کجاست؟اینجاست که مفهوم «زبان ناب» فرو می‌ریزد. زبان ناب نه یک واقعیت تاریخی، بلکه اغلب یک تصور ایدئولوژیک است. زبان‌ها در خلأ شکل نمی‌گیرند. با یکدیگر تماس دارند، از هم واژه می‌گیرند، ساختارهایشان تغییر می‌کند، معناها جابه‌جا می‌شوند و فرهنگ‌ها از طریق زبان بر یکدیگر اثر می‌گذارند.پس اگر بخواهیم تمام عناصر تاریخیِ واردشده به فارسی را به عنوان «ناسره» حذف کنیم، در واقع نه زبان را به اصل خود بازگردانده‌ایم و نه تاریخ آن را حفظ کرده‌ایم؛ بلکه بخشی از تاریخ واقعی زبان را انکار کرده‌ایم.زبان مالک ندارد. ما زبان را از نسل‌های پیشین به ارث می‌بریم، اما مالک آن نیستیم. هر نسل آن را دریافت می‌کند، تغییر می‌دهد و به نسل بعد تحویل می‌دهد. بنابراین ما نه صاحب زبان، بلکه یکی از حلقه‌های زنجیره‌ی تاریخی آن هستیم.شاید از این منظر بتوان گفت بزرگ‌ترین خطای سره‌گرایی این است که میان «میراث» و «مالکیت» اشتباه می‌کند. میراث چیزی نیست که باید بدون تغییر نگه داشته شود؛ میراث زنده چیزی است که باید بتواند به زندگی خود ادامه دهد. اگر به میراث اجازه‌ی تغییر ندهیم، آن را از امکان ادامه‌ی حیات محروم کرده‌ایم.و اینجاست که دن‌کیشوت دوباره بازمی‌گردد.دن‌کیشوت تراژیک است، زیرا نمی‌تواند جهان را همان‌گونه که هست ببیند؛ اما خنده‌دار نیز هست، زیرا جدیت او در جهانی به کار می‌افتد که دیگر با مفاهیم او هم‌خوان نیست. زبانِ سره‌گرا نیز ممکن است چنین وضعیتی پیدا کند: با نهایت جدیت از جهانی زبانی دفاع کند که دیگر جهان زبانیِ اکنون نیست. در اینجا طنز نه از واژه‌ها، بلکه از فاصله‌ی میان جدیت گوینده و تاریخی‌بودن زبان او پدید می‌آید.این همان ذهنیت پارودیک است: ذهنیتی که خودش را جدی می‌گیرد، اما فاصله‌ی تاریخی میان خود و جهان را نمی‌بیند.پارودی در این معنا فقط یک تکنیک ادبی نیست؛ می‌تواند وضعیت وجودی یک ذهنیت باشد. ذهنیتی که زمان تاریخی خود را اشتباه می‌گیرد، ناخواسته به پارودی تبدیل می‌شود. دن‌کیشوت نمونه‌ی بزرگ این وضعیت است؛ او قصد طنز ندارد، اما جهان به دلیل شکاف میان تصور او و واقعیت، او را به شخصیت پارودیک تبدیل می‌کند.سره‌گرایی افراطی نیز در خطر همین وضعیت است. ممکن است با نیت دفاع از شکوه زبان آغاز شود، اما اگر نتواند زمان زبان را تشخیص دهد، به چیزی تبدیل می‌شود که خود قصدش را نداشته است: پارودی زبان اصیل.از این رو مسئله‌ی اصلی در برابر سره‌گرایی، دفاع از «بی‌قیدی زبانی» نیست. مسئله دفاع از تاریخی‌بودن زبان است. باید پذیرفت که زبان فارسی امروز نتیجه‌ی هزاران سال تغییر است و هیچ نقطه‌ای از این تاریخ را نمی‌توان با فرمان ذهنی به اکنون منتقل کرد.ما می‌توانیم فردوسی را بخوانیم، سعدی را دوست بداریم، واژه‌های فراموش‌شده را دوباره زنده کنیم و از ظرفیت‌های تاریخی فارسی بهره ببریم؛ اما باید بدانیم که وقتی گذشته را به اکنون می‌آوریم، گذشته را آورده‌ایم، نه اینکه اکنون را به گذشته تبدیل کرده باشیم. این تفاوت، تفاوت میان هنر و ایدئولوژی است.هنرمند می‌تواند گذشته را به اکنون بیاورد و از فاصله‌ی آنها معنا بسازد. سره‌گرا می‌کوشد این فاصله را حذف کند. هنرمند از شکاف زمانی آگاه است؛ سره‌گرا می‌خواهد شکاف را انکار کند. هنرمند می‌تواند زبان گذشته را به بازی بگیرد؛ سره‌گرا می‌خواهد گذشته را معیار زبان حال کند. در نهایت، زبان برای نجات یافتن به بازگشت نیاز ندارد؛ به امکان ادامه‌یافتن نیاز دارد.زبان فارسی اگر قرار است زنده بماند، باید بتواند زبان علم، فلسفه، فناوری، زندگی روزمره، عشق، سیاست، تجربه‌های تازه و جهان آینده باشد. قدرت یک زبان را نمی‌توان فقط با میزان خلوص تاریخی آن سنجید؛ باید دید این زبان تا چه اندازه قادر است جهان معاصر را تجربه و بیان کند.4⃣سره‌گرایی می‌خواهد زبان را از زمان نجات دهد؛ اما زبان چیزی جز زمانِ به‌زبان‌آمده نیست. زبان گذشته را در خود حمل می‌کند، اما در گذشته زندگی نمی‌کند.و شاید تفاوت میان انسان معاصر و دن‌کیشوت همین باشد: انسان معاصر می‌داند که گذشته گذشته است، اما هنوز می‌تواند آن را به گفت‌وگویی با اکنون تبدیل کند؛ دن‌کیشوت گذشته را به جای اکنون می‌نشاند.↕️