.قرارداد ۱۹۱۹ (۱۸ امرداد ۱۲۹۸)سند سیاسی و تاریخی ناشناس۱۸ امرداد ۱۴۰۵#محمود_فاضلی_بیرجندی از شگفتی‌ه

.قرارداد ۱۹۱۹ (۱۸ امرداد ۱۲۹۸)سند سیاسی و تاریخی ناشناس۱۸ امرداد ۱۴۰۵#محمود_فاضلی_بیرجندی از شگفتی‌های احوال شخصی و جمعی ما یکی این است که اگر قرار شد بر چیزی بتازیم، می‌تازیم و لازم نمی‌بینیم دمی صرف بررسیدن موضوع تاخت و تاز خود کنیم. مثلا کمتر کسی از بسیارانی که به قرارداد ۱۹۱۹  و عاقد آن، وثوق‌الدوله، ناسزا می‌گویند متن قرارداد را دیده‌اند. شگفتی دیگر آن که حسین مکی می‌نویسد که اصل این قرارداد در هیچ یک از دستگاه‌های دولتی و حتی وزارت امور خارجه ایران نبوده است! امروز ۱۰۷ سال از تاریخ قرارداد گذشته. متن آن را می‌آورم تا دست کم یک بار دیده شده باشد. بگویم که قرارداد وثوق‌الدوله از قراردادها و امتیازهایی که به روزگار قاجاران با دولت روسیه بسته شد، خیانت‌بارتر و ننگ‌آورتر نبود. اما در این مملکت به قول محمد تقی بهار: اگر نامردانی بی‌سواد و پست فطرت و دروغگو با لباس [شرافت و بزرگواری] سبز نشده بودند، چه عالمی داشتیم. تاریخ مختصر احزاب سیاسی. ج دوم. ص ۲۱۱.اینک متن قرارداد نهم اوت ۱۹۱۹ بین دولتین ایران و انگلیسنظر به روابط محکمه دوستی و مودت که از سابق بین دولتین ایران و انگلیس موجود بوده است؛ و نظر به اعتقاد کامل به این که مسلما منافع مشترکه و اساسی هر دو دولت در آتیه تحکیم و تثبیت این روابط را برای طرفین الزام می‌نماید و نظر به لزوم تهیه وسایل ترقی و سعادت ایران به حد اعلا، بین دولت ایران از یک طرف و وزیر مختار اعلی‌حضرت پادشاه انگلستان به نمایندگی از دولت خود از طرف دیگر، مواد ذیل مقرر می‌شود:۱. دولت انگلستان با قاطعیت هر چه تمام‌تر تعهداتی را که مکرر در سابق برای احترام مطلق استقلال و تمامیت ایران نموده است، تکرار می‌نماید.۲. دولت انگلستان خدمات هر عده مستشار متخصص را که برای لزوم استخدام آنها را در ادارات مختلفه بین دولتین توافق حاصل گردد به خرج دولت ایران تهیه خواهد کرد. این مستشارها با کنترات اجیر و به آنها اختیارات متناسبه داده خواهد شد. کیفیت این اختیارات بسته به توافق بین دولت ایران و مستشارها خواهد بود.۳. دولت انگلیس به خرج دولت ایران صاحبمنصبان و ذخایر و مهمات سیستم جدید را برای تشکیل قوه متحدالشکلی که دولت ایران ایجاد آن را برای حفظ نظم در داخله و سرحدات در نظر دارد تهیه خواهد کرد. عده و مقدار ضرورت صاحبمنصبان و ذخایر و مهمات مزبور بتوسط کمیسیونی که از متخصصین انگلیسی و ایرانی تشکیل خواهد گردید و احتیاجات دولت را برای تشکیل قوه مزبور تشخیص خواهد داد، معین خواهد شد.۴. برای تهیه وسایل نقدی لازمه بجهت اصلاحات مذکوره در ماده ۲ و ۳ این قرارداد دولت انگلستان حاضر است که یک قرض کافی برای دولت ایران تهیه و یا ترتیب انجام آن را بدهد. تصمیمات این قرض باتفاق نظر دولتین از عایدات گمرکات یا عایدات دیگری که در اختیار دولت ایران باشد تعیین می‌شود. تا مدتی که مذاکرات استقراض خاتمه نیافته، دولت انگلستان بطور مساعده وجوهات لازمه که برای اصلاحات مذکوره لازم است خواهد رسانید.۵. دولت انگلستان با تصدیق کامل احتیاجات فوری دولت ایران به ترقی وسایل حمل و نقل که موجب تامین و توسعه تجارت و جلوگیری از قحطی در مملکت می‌باشد، حاضر است که با دولت ایران موافقت نموده اقدامات مشترکه ایران و انگلیس را راجع به تاسیس خطوط آهن و یا اقسام دیگر وسائل نقلیه تشویق نماید. در این باب باید قبلا مراجعه به متخصصین شده و توافق بین دولتین در طرح‌هائی که مهمتر و سهلتر و مفیدتر باشد حاصل شود.۶. دولتین توافق می‌نمایند در باب تعیین متخصصین طرفین برای تشکیل کمیته که تعرفه گمرکی را مراجعه و تجدیدنظر نموده و با منافع حقه مملکتی و تمهید و توسعه وسائل ترقی آن تطبیق نماید.- تاریخ بیست ساله ایران.حسین مکی. ج اول. ص ۲۰ و ۲۱ و ۲۲. https://t.me/dejnepesht4000