⚖💧ساسانیان و سازگاری با سیلاب؛ راز آبی شهر دایره‌ای فیروزآباد 🖋 صادق جمالی؛ کارشناس امور مهندسی آب 🔹بخش دوم ◽️البته نباید مفاهیم امروزی را مستقیماً به ساسانیان نسبت داد؛ اما می‌توان در تجربه فیروزآباد، یک منطق تاریخی قابل‌توجه را مشاهده کرد: شناخت چرخه آب، سازگار کردن سکونت با ویژگی‌های سرزمین و ایجاد زیرساخت برای مدیریت حوادث طبیعی.◽️🔸نگاه پایداری در توسعه شهر به عنوان بخشی از دشت◽️پایداری واقعی زمانی شکل می‌گیرد که شهر بتواند منابع خود را در ارتباط با محیط پیرامون مدیریت کند. فیروزآباد نمونه جالبی از این نگاه است؛ زیرا آب، کشاورزی، سکونت، تالاب، رودخانه و زیرساخت‌های انتقال آب در یک شبکه واحد قرار گرفته بودند. این یعنی پایداری شهر را نمی‌توان فقط با کیفیت بناهای داخل شهر سنجید. ساسانیان این نوابغ شهرسازی باستان بخوبی واقف بودند که برای تاب آوری و پایداری شهر باید منشاء سیلاب، محل عبور، پهنه‌های اثر، و محل تخلیه نهایی را دانست.◽️شهری پایدار فقط شهری نیست که آب کافی داشته باشد؛ شهری است که بتواند در برابر تغییرات، خشکسالی، بارش‌های شدید و سیلاب‌های فصلی خود را با شرایط متغیر سازگار کند.◽️بررسی هرچه بیشتر نگاه ساسانیان به شهر، شهرنشینی و شهروندان در ایرانشهر با وضعیت امروز ایران نشانه سقوطی کم‌مانند در تاریخ جهان است. ساسانیان بخوبی به پیچیدگی طبیعت واقف بودند تا زمانی که مغان، آرام آرام مانند خوره به جان ایرانشهر افتادند، دست‌های پنهان آسمانی را بجای عقل نشاندند و عاقبت ایران را برای قرن‌ها در بند نقل کردند.◽️مهم‌ترین درس فیروزآباد برای امروز، شکل هندسی و دایره‌ای آن نیست. درس اصلی این است که آب را نمی‌توان فقط در محدوده شهر مدیریت کرد. ساسانیان در فیروزآباد، دست‌کم بر اساس شواهد موجود، به جای نگاه کردن به شهر به‌عنوان یک جزیره مستقل، میان شهر، رودخانه، کوهستان، تالاب، زمین کشاورزی، باغ، کانال و مسیرهای انتقال آب ارتباط برقرار کرده بودند.◽️امروز نیز یکی از اصول مهم سازگاری و تاب‌آوری شهری همین است: سیلاب را نمی‌توان فقط در خیابان و کانال داخل شهر مدیریت کرد؛ باید کل حوضه آبریز و مسیر طبیعی حرکت آب را دید. اگر شهر در مسیر طبیعی آب ساخته شود و سپس فقط با دیوار و کانال بخواهیم آب را از خود دور کنیم، در واقع با طبیعت وارد کشمکش شده‌ایم. اما اگر شهر، زیرساخت و کاربری زمین را با شناخت مسیر آب طراحی کنیم، امکان سازگاری و تاب‌آوری افزایش می‌یابد.◽️از این منظر، فیروزآباد ساسانی فقط یک شهر باستانی شگفت‌انگیز نیست؛ نمونه‌ای تاریخی از اندیشه است اندیشه‌ای که طراحی‌ شهر، آب و سرزمین را در عرض هم قرار می‌دهد و شاید به همین دلیل است که وقتی تصویر ماهواره‌ای فیروزآباد را از بالا می‌بینیم، آن دایره بزرگ دیگر فقط یک شکل هندسی نیست؛ نقشه‌ای از رابطه میان شهر، آب، سرزمین و سازگاری انسان با محیط طبیعی است.◽️شاید راز ماندگاری چنین سامانه‌ای نیز همین باشد: پایداری نه در حذف طبیعت، بلکه در شناخت آن و سازگار شدن هوشمندانه با آن شکل می‌گیرد.🆔 t.me/watlawgovernance