✍️ آفت مطالعات تطبیقی علوم انسانی/ #دکتر_حمیدرضا_سعادت_نیاکی 💥 یکی از مصائب پژوهش‌های حوزۀ علوم انس

✍️ آفت مطالعات تطبیقی علوم انسانی/ #دکتر_حمیدرضا_سعادت_نیاکی 💥 یکی از مصائب پژوهش‌های حوزۀ علوم انسانی مطالعات تطبیقی به‌معنای جاافتادۀ آن است. متأسفانه این رویکرد در دانشگاه‌های کشور برای ارائۀ پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری توسط دانشجویان یا مقالات و کتاب‌هایی که اعضای هیئت‌ علمی به‌منظور طی مراتب آکادمیک می‌نویسند، به‌صورت قانونی نانوشته از پشتوانۀ تشویقی نیز برخوردار است. بسیاری مواقع با پژوهش‌هایی روبه‌رو می‌شویم که در آنها فقط شباهت‌ها و تفاوت‌های یک مفهوم را در دو سنت فکری متفاوت بدون نظر و توجه به تاریخ مفاهیم (history of concepts) بیان کرده‌اند. بخشی از این خطا به این استدلالِ نامصرّحِ نامعتبر بازمی‌گردد که در یکی از آن دو سنت فکری واژه یا واژگانی معادل با واژه‌ای وجود دارد که در سنت فکری دیگر در بر آن مفهوم مورد نظر دلالت می‌کند؛ برای مثال، اگر در یکی از رویکردهای فلسفی مبنای حقوق بشر براساسِ dignity توجیه (justified) شده است، پژوهش‌هایی وجود دارد که به‌دلیل معادل قرارگرفتنِ واژۀ «کرامت» در برابرِ "dignity"، آیۀ 70 سورۀ اسراء قرآن («لقد کرّمنا بنی آدم») را در تطبیق با رویکرد اشاره‌شدۀ فوق، مبنای حقوق بشر در نظر می‌گیرند. ✅ این سنخ مطالعات تطبیقیِ خام از توجه به این نکتۀ بنیادی غافلند که به وِزانِ تغییر مفهوم انسان، تمامی مفاهیمی که حول آن به وجود آمده است نیز تغییر می‌کند و وجود لفظ معادل در یک سنت فکری دیگر می‌تواند کاملاً رهزن باشد. درست است که در زبان فارسی برای معادل الفاظی نظیرِ "human", "God", "'right', "responsibility'', "democracy", "science", ...به‌ترتیب واژگانی همچون «انسان»، «خدا»، «حق»، «مسئولیت»، «مردم‌سالاری»، «علم» و ... وجود دارد و برخی نیز در متون اسلامی آمده است، اما مفاهیم دال بر آنها در غرب در سنت، فرهنگ و تاریخی کاملاً متفاوت شکل گرفته‌اند؛ برخی از آنها برآمده از ظهور انسانی هستند که پس از رنسانس سر برآورده است و جهانِ یونانی- رومی (Greco-Roman world) و سنت مسیحی را پشت سر خود دارد. 🔍 هرچند باید آگاهانه از پژوهش‌های تطبیقی در معنای خام و به‌غلط جاافتادۀ آن پرهیز کرد، در عین حال، توجه به این نکتۀ ظریف ضروری است که از این هشدار نباید مسدودبودنِ راه فهم (understanding) را نتیجه گرفت. گرچه امکان فهم مفاهیمی که در سنت تاریخی دیگری شکل گرفته‌اند، آنگونه که برای انسانِ آن سنت و تاریخ رخ می‌دهد، وجود ندارد، اما هرمنوتیک فهم (hermeneutics of understanding) مقتضی آن است که برای فهم دیگری - در افقی که ممکن است-، نخست، خودِ تاریخیِ خویش را بشناسیم، دوم، به تفاوت‌ها آگاه باشیم و با مقایسۀ روندوآیندیِ مداوم این آگاهی را در پروسۀ فهم حفظ کنیم و سوم، آگاهانه از خود فاصله بگیریم و تا حد ممکن برای فهم دیگری، خود را گشوده داریم. در چنین شرایطی است که پژوهش تطبیقی (Comparative Research) و فلسفۀ تطبیقی (Comparative Philosophy) به شیوه‌ای درست محقَق می‌شود.https://t.me/DoingPhilosophy