یادداشتی در باب ضرورت تفکیک «نقد علمی» از «القای یأس اجتماعی» در تحلیل وضعیت استان اردبیل✍ رامین مجن

یادداشتی در باب ضرورت تفکیک «نقد علمی» از «القای یأس اجتماعی» در تحلیل وضعیت استان اردبیل✍ رامین مجنون پیله روددانشجوی دکتری علوم سیاسی و پژوهشگر مسائل توسعه و سیاست‌گذاری عمومیبی‌تردید هیچ جامعه‌ای با پنهان‌کردن مشکلات خود مسیر توسعه را نمی‌پیماید و نقد علمی، مستند و مبتنی بر داده، شرط لازم سیاست‌گذاری کارآمد است. استان اردبیل نیز همچون بسیاری از مناطق کشور با چالش‌هایی واقعی در حوزه اشتغال، سرمایه‌گذاری، درآمد سرانه و مهاجرت مواجه است و انکار این مسائل نه ممکن است و نه مطلوب. با این حال، پرسش اساسی آن است که چگونه این واقعیت‌ها روایت می‌شوند و چه تصویری از آینده در ذهن جامعه شکل می‌گیرد؟کاربرد مکرر مفاهیمی چون «فلک‌زده»، «مفلوک» یا «فقیرترین استان» ـ حتی اگر بر بخشی از داده‌های آماری تکیه داشته باشد ـ بیش از آنکه به اصلاح مسیر توسعه کمک کند، ناخواسته به تولید سرمایه منفی اجتماعی، تضعیف اعتماد عمومی و درونی‌سازی احساس ناتوانی در میان شهروندان منجر می‌شود. تجربه توسعه در جهان نشان می‌دهد که هیچ منطقه‌ای صرفاً با برجسته‌سازی شاخص‌های منفی، از فقر خارج نشده است؛ بلکه تغییر روایت، در کنار اصلاح ساختار، جزء لاینفک توسعه بوده است.از منظر تحلیلی، باید میان «سطح مطلق شاخص‌ها» و «روندها و ظرفیت‌ها» تفکیک قائل شد. استان اردبیل در دو دهه اخیر، علی‌رغم محدودیت‌های ساختاری و جغرافیایی، شاهد تحولات قابل توجهی در زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های تولیدی بوده است. توسعه شبکه‌های حمل‌ونقل، بهبود دسترسی جاده‌ای به استان‌های همجوار، گسترش زیرساخت‌های انرژی، افزایش پوشش گاز و برق روستایی، توسعه مراکز آموزش عالی، و رشد زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی، همگی نشان می‌دهند که تصویر استان، یک «ایستایی مطلق» نیست.در حوزه کشاورزی و صنایع وابسته، اردبیل امروز یکی از قطب‌های مهم تولید محصولات استراتژیک مانند سیب‌زمینی، دانه‌های روغنی و محصولات دامی به‌شمار می‌رود و ظرفیت تبدیل‌شدن به مرکز صنایع تبدیلی و زنجیره ارزش کشاورزی شمال‌غرب کشور را دارد. در بخش انرژی‌های نو، شرایط اقلیمی استان (به‌ویژه در حوزه باد و انرژی‌های پاک) مزیتی است که در سال‌های اخیر وارد اسناد توسعه‌ای شده و در حال تبدیل‌شدن به فرصت سرمایه‌گذاری است. همچنین، موقعیت مرزی استان و امکان اتصال مؤثرتر به بازارهای قفقاز، در صورت سیاست‌گذاری صحیح، می‌تواند نقش اردبیل را از «استان پیرامونی» به استان پیونددهنده منطقه‌ای ارتقا دهد.نکته مهم‌تر آن است که حتی داده‌هایی مانند افزایش نرخ مشارکت اقتصادی در بازه‌هایی از سال‌های گذشته، خود نشان‌دهنده افزایش تمایل جامعه به حضور در بازار کار است؛ مسئله‌ای که اگر با سیاست‌های اشتغال‌زا همراه شود، نه نشانه فلاکت، بلکه نشانه پویایی بالقوه نیروی انسانی است. جمعیت جوان، سطح بالای تحصیلات دانشگاهی و سرمایه انسانی بومی، دارایی‌هایی هستند که در هیچ شاخص فلاکتی به‌درستی بازنمایی نمی‌شوند، اما در تجربه توسعه، تعیین‌کننده‌اند.بنابراین، مسئله اصلی استان اردبیل نه «نبود مطلق توسعه»، بلکه ناهم‌خوانی میان ظرفیت‌ها و سیاست‌گذاری‌ها و نیز ضعف در تبدیل مزیت‌های نسبی به مزیت‌های رقابتی است. پرداختن مداوم به روایت بن‌بست، بدون هم‌زمان نشان‌دادن مسیر خروج، ناخواسته به بازتولید همان وضعیتی کمک می‌کند که مورد انتقاد قرار می‌گیرد.در نهایت، نقد علمی زمانی کارکرد توسعه‌ای دارد که هم‌زمان سه عنصر را در خود داشته باشد: تشخیص دقیق مسئله، شناسایی ظرفیت‌ها، و ترسیم افق قابل دستیابی. اردبیل نه به «سیاه‌نمایی» نیاز دارد و نه به «سفیدنمایی»، بلکه به امید واقع‌بینانه، گفت‌وگوی تخصصی و سیاست‌گذاری مبتنی بر مزیت‌های بومی نیازمند است. امید، نه انکار واقعیت است و نه شعار؛ بلکه شرط لازم حرکت اجتماعی و پیش‌نیاز هر اصلاح پایدار است.