۱تحلیل انتقادی بندبه‌بند مقاله دکتر ظریف✍ رامین مجنون پیله روددانشجوی دکتری علوم سیاسی و پژوهشگر سیا

۱تحلیل انتقادی بندبه‌بند مقاله دکتر ظریف✍ رامین مجنون پیله روددانشجوی دکتری علوم سیاسی و پژوهشگر سیاست خارجی و روابط بین المللبند اول: چارچوب‌بندی نظم بین‌الملل و «پایان هژمونی نظامی»در ابتدای مقاله، نویسنده با تأکید بر افول هژمونی نظامی آمریکا و ورود جهان به دوره‌ای چندقطبی، تلاش می‌کند زمینه‌ای نظری برای امکان بازتعریف امنیت فراهم کند. این گزاره، در سطح توصیفی، با بخش‌هایی از ادبیات روابط بین‌الملل همخوان است. (Walt, 2018)، اما مشکل اصلی در کارکرد سیاسی این مقدمه نهفته است.ظریف از افول نسبی آمریکا نتیجه می‌گیرد که منطق بازدارندگی سخت جای خود را به همکاری امنیتی می‌دهد، حال آنکه در نظریه رئالیسم، افول هژمونی معمولاً به افزایش ناامنی، رقابت و جنگ‌های نیابتی منجر می‌شود، نه همکاری (Mearsheimer, 2019). بنابراین، نتیجه‌گیری سیاستی مقاله از مقدمه نظری، از انسجام منطقی کافی برخوردار نیست.بند دوم: امنیت به‌مثابه محصول اعتماددر این بخش، امنیت به‌عنوان نتیجه «کاهش سوءبرداشت‌ها» و «اعتمادسازی متقابل» تعریف می‌شود. این تعریف آشکارا در چارچوب لیبرالیسم نهادی قرار دارد. نقد اساسی آن است که مقاله، ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل و فقدان تضمین اجرایی برای اعتماد را نادیده می‌گیرد.تجربه برجام دقیقاً نشان داد که حتی در صورت راستی‌آزمایی کامل، اعتماد بدون توازن قدرت پایدار نمی‌ماند. (Waltz, 2012). در نتیجه، این بند امنیت را به امری ذهنی و ادراکی تقلیل می‌دهد و عنصر مادی قدرت را به حاشیه می‌راند.بند سوم: روایت تهدید و مسئولیت ایراندر این بخش، ایران به‌عنوان بازیگری معرفی می‌شود که می‌تواند با «تصحیح روایت تهدید»، فشارها را کاهش دهد. مشکل این بند آن است که منشأ تهدید علیه ایران را به برداشت دیگران تقلیل می‌دهد، نه به تعارض منافع ساختاری.در حالی‌که سیاست مهار ایران ریشه در تضاد ژئوپلیتیک، استقلال راهبردی و مخالفت ایران با نظم منطقه‌ای مطلوب آمریکا و اسرائیل دارد. (Dueck, 2021). بنابراین، حتی اگر روایت تهدید اصلاح شود، تعارض منافع پابرجا خواهد ماند. این بند عملاً مسئولیت تنش را به‌طور ضمنی بر دوش ایران می‌گذارد.بند چهارم: مسئله هسته‌ای و «عدم نیاز به بازدارندگی سخت»در این بند، نویسنده بر عدم نیاز ایران به ابزارهای بازدارنده سخت (اعم از هسته‌ای یا شبه‌هسته‌ای) تأکید می‌کند. این استدلال از منظر رئالیستی با یک ضعف جدی مواجه است:تمام کشورهایی که فاقد تضمین امنیتی بوده و بازدارندگی سخت نداشته‌اند، در معرض فشار و مداخله قرار گرفته‌اند (نمونه لیبی، عراق، یوگسلاوی). در مقابل، کشورهایی که بازدارندگی ایجاد کرده‌اند، از تهدید مستقیم مصون مانده‌اند (کره شمالی). این بند عملاً با تجربه تاریخی تعارض دارد. (Sagan & Waltz, 2003).بند پنجم: نقد نظامی‌گری آمریکا و فرصت ایراندر این بخش، مقاله با نقد سیاست‌های مداخله‌جویانه آمریکا، نتیجه می‌گیرد که اکنون فرصت مناسبی برای توافق وجود دارد. نقد سیاست‌های آمریکا صحیح است، اما نتیجه‌گیری سیاستی شتاب‌زده است.آمریکا ممکن است از جنگ مستقیم پرهیز کند، اما این به‌معنای کاهش فشار نیست؛ بلکه به معنای انتقال فشار به حوزه‌های اقتصادی، سایبری، حقوقی و هنجاری است. این همان راهبرد «مهار بدون جنگ» است. (Posen, 2014). مقاله این انتقال را دست‌کم می‌گیرد.بند ششم: نظم منطقه‌ای و همسایگاندر این بند، ایران به‌عنوان حامی نظم منطقه‌ای مشارکتی معرفی می‌شود. نقد اساسی آن است که مقاله تعارض منافع واقعی با بازیگرانی چون اسرائیل و عربستان را نادیده می‌گیرد.نظم منطقه‌ای بدون حل مسئله اسرائیل و بدون توازن قوا، عملاً به نظم مطلوب رقبای ایران تبدیل خواهد شد. تجربه «پیمان‌های ابراهیم» نشان می‌دهد که منطقه در حال حرکت به‌سوی نظمی است که ایران را به حاشیه می‌راند، نه شریک می‌کند. (Inbar, 2020).بند هفتم: نقش آمریکا به‌عنوان تضمین‌کنندهدر این بند، آمریکا به‌طور ضمنی به‌عنوان بازیگری معرفی می‌شود که می‌تواند در صورت توافق، نقش تضمین‌کننده ثبات را ایفا کند. این فرض با واقعیت رفتاری آمریکا ناسازگار است.ایالات متحده بارها نشان داده که تعهدات بین‌المللی را تابع تغییرات داخلی می‌داند. خروج از برجام، پیمان پاریس و حتی ناتو نمونه‌هایی روشن هستند. (Ikenberry, 2020). تکیه بر چنین تضمینی، از منظر امنیت ملی پرریسک است.