🔴 بازسازی اقتصاد ایران پس از جنگ (و تحریم) در چارچوب راهبردی و تدوین برنامه توسعه (1)🔴 دکتر محمدرض

🔴 بازسازی اقتصاد ایران پس از جنگ (و تحریم) در چارچوب راهبردی و تدوین برنامه توسعه (1)🔴 دکتر محمدرضا منجذبجنگ ۱۴۰۴ (فوریه-آوریل ۲۰۲۶) میان ایران و آمریکا (با مشارکت اسرائیل) ضربات سنگینی بر پیکره اقتصادی وارد آورد. برآوردهایی خسارت‌های اقتصادی را ۲۷۰ میلیارد دلار اعلام کرده‌اند که تقریباً معادل تولید ناخالص داخلی سالانه کشور است .پیش از جنگ، اقتصاد ایران به دلیل تحریم‌های طولانی، تورم مزمن، کسری بودجه ساختاری، رشدهای بطئی یا منفی، نبود برنامه توسعه اصولی و بلندمدت و نقدینگی سرگردان در وضعیت بحرانی قرار داشت. . چالش‌های ساختاری در مسیر بازسازیبزرگترین تهدید برای بازسازی، نه کمبود منابع، بلکه ساختار توزیع منابع است. این تصور که ورود میلیاردها دلار به اقتصادی به اندازه ایران تحولی عظیم ایجاد می‌کند، یک خطای محاسباتی است. چالش‌های جدی:۱. سیستم بانکی ورشکسته: دارایی‌های غیرجاری بالا، وابستگی به بانک مرکزی و تشدید پیوند «حاکمیت-بانک» ۲. نظام یارانه پنهان انرژی: سال‌هاست که مانع بهره‌وری و مشوق قاچاق سوخت بوده۳. ریسک‌گریزی بانک‌های خارجی: شرایط ژئوپلیتیک کنونی بسیار نامساعدتر از دوره برجام (۲۰۱۶-۲۰۱۸) است. ۴. فقدان شفافیت: بزرگترین مشکل ایران کمبود منابع نیست، بلکه تخصیص منابع در سیستمی است که با انحصار و عدم شفافیت آغشته شده است. ۵. بازگشت سرمایه‌های انسانی: طی سال‌های بی‌ثباتی، متخصصان، کارآفرینان و دانشمندان جوان کشور را ترک کرده‌اند. بازگشت آن‌ها نیازمند زیرساخت‌های اعتماد و امنیت اقتصادی است .تدوین برنامه توسعه: نگاه به نفت به‌عنوان ثروت بلندمدت الف) بازتعریف نفت به عنوان «ثروت بلندمدت»درس بزرگ این جنگ، تجسم عینی آسیب‌پذیری تأسیسات نفتی در برابر حملات نظامی بود. تأسیسات نفتی (پالایشگاه آبادان، ترمینال خارک، میادین گازی) هدف اول حملات هوایی بودند. این واقعیت، نگاه سنتی به نفت را به چالش می‌کشد.نفت زمانی «ثروت بلندمدت» است که:۱. عواید آن در صندوق بین‌نسلی ذخیره شود نه اینکه صرف هزینه‌های جاری دولت گردد. استخراج نفت باید با ایجاد «دارایی جایگزین» همراه باشد.۲. به عنوان سرمایه‌ای برای تنوع‌بخشی به اقتصاد به کار رود (صنایع پایین‌دستی، پتروشیمی، فناوری، کشاورزی)، نه به عنوان منبع درآمد برای هزینه‌های جاری مانند حقوق و یارانه‌ها.۳. امنیت فیزیکی و حقوقی آن تأمین باشد. تجربه جنگ نشان داد که تمرکز بیش از حد ظرفیت تولید و صادرات در نقاط خاص (مانند خارک، عسلویه) آسیب‌پذیری راهبردی ایجاد می‌کند.4. در خدمت توسعه اقتصادی بلندمدت باشد و از مباحث روزمره اقتصادی منفک گردد. ب) اصول کلیدی برنامه توسعه پس از جنگ جداسازی بودجه جاری از نفت: وابستگی بودجه به نفت باید به زیر ۱۰٪ کاهش یابد. درآمدهای نفتی مستقیماً به صندوق توسعه ملی واریز شود. تکمیل زنجیره ارزش: جایگزینی خام‌فروشی با پتروپالایشگاه‌ها و صنایع پایین‌دستی. شفافیت کامل: انتشار آنلاین قراردادهای نفتی، گزارش‌دهی شفاف درباره حساب صندوق توسعه ملی. مدیریت ریسک قیمت: تعریف بودجه بر اساس قیمت پایه محافظه‌کارانه (۴۰-۵۰ دلار) و ابزارهای پوشش ریسک. تنوع‌بخش‌ای جدی بر مبنی مزیتهای نسبی : اقتصاد دریاپایه، گردشگری، کشاورزی دانش‌بنیان، اقتصاد صنعتی دانش بنیان و نوآوری. ج) نیاز فوری به سرمایه‌گذاری خارجینیاز فوری به سرمایه‌گذاری خارجی در زمینه هایی که منجر به توسعه اقتصادی شود. تحریم‌های بین‌المللی به طور قابل توجهی جریان سرمایه خارجی را محدود کرده و سرمایه‌گذاری داخلی برای پوشش هزینه‌های مورد نیاز کافی نیست.» د) اصلاح نظام یارانه‌ها- آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی برای صنایع پرمصرف- جایگزینی یارانه پنهان با شبکه تأمین اجتماعی هدفمند- استفاده از صرفه‌جویی حاصل برای بازسازی زیرساخت‌ها ۶. هشدارهای راهبردی برای تدوین برنامه توسعه هشدار اول: بیماری هلندی در کمین است راهکار: ذخیره‌سازی بخش عمده این منابع در صندوق توسعه ملی و آزادسازی تدریجی. هشدار دوم: فساد ساختاریدوره‌های بازسازی تاریخیً بستر مناسبی برای فساد سیستماتیک هستند و باید الزامات مراقبتی تعبیه گردد.🔴 کانال دکتر منجذب