✅ از همین رو، ارزش کتاب‌هایی همچون «فرهنگ جبهه» فقط در حفظ خاطرات گذشته نیست. ارزش اصلی آنها زمانی آ

✅ از همین رو، ارزش کتاب‌هایی همچون «فرهنگ جبهه» فقط در حفظ خاطرات گذشته نیست. ارزش اصلی آنها زمانی آشکار می‌شود که بتوانند ما را وادار کنند درباره امروز خود پرسش کنیم: چه چیزی انسان‌ها را به خشونت می‌کشاند؟ چگونه جامعه‌ای به سوی حذف دیگری می‌رود؟ چه زمانی اختلاف به دشمنی تبدیل می‌شود؟ و آموزش‌وپرورش چگونه می‌تواند پیش از آنکه خشونت در خیابان و میدان سیاست آشکار شود، ریشه‌های آن را در ذهن و زبان انسان‌ها شناسایی و مهار کند؟🔻شاید یکی از ضعف‌های جدی نظام تعلیم و تربیت ما این باشد که درباره جنگ بسیار سخن گفته‌ایم، اما درباره صلح به اندازه کافی تربیت نکرده‌ایم؛ از قهرمانان جنگ گفته‌ایم، اما کمتر درباره قهرمانان گفت‌وگو، مدارا، آشتی و همکاری اجتماعی سخن گفته‌ایم. فاضلی نیز بر ضرورت برجسته شدن الگوهای صلح‌طلب، مداراجو و گفت‌وگومحور در کتاب‌های درسی، رسانه‌ها و فضاهای فرهنگی تأکید کرده است.🔻شاید وقت آن رسیده باشد که در کنار آموزش تاریخ جنگ، تاریخ صلح را نیز آموزش دهیم؛ در کنار روایت کسانی که جنگیدند، از کسانی بگوییم که آشتی کردند؛ در کنار مفهوم قهرمانی در میدان نبرد، قهرمانی در میدان زندگی را به رسمیت بشناسیم؛ و در کنار حفظ خاطره رزمندگان، خاطره مادران، کودکان، معلمان، پزشکان و مردمی را نیز ثبت کنیم که در متن جنگ، زندگی را حفظ کردند.🔻چنین روایتی نه انکار فداکاری‌های گذشته است و نه کم‌رنگ کردن تاریخ. برعکس، احترام عمیق‌تر به انسان‌هایی است که رنج جنگ را تحمل کردند؛ زیرا بهترین ادای احترام به قربانیان جنگ آن است که اجازه ندهیم نسل‌های آینده دوباره همان رنج را تجربه کنند.🔻در نهایت، شاید رسالت کتاب «فرهنگ جبهه» و کتاب‌هایی از این دست، تنها این نباشد که به ما بگویند در جبهه چه گذشت؛ رسالت بزرگ‌ترشان این است که از ما بپرسند:✅ پس از این همه رنج، چگونه باید زندگی کنیم؟اگر پاسخ ما به این پرسش، گفت‌وگو، مدارا، پذیرش تفاوت‌ها، همگرایی ملی، عدالت و صلح باشد، آن‌گاه گذشته به معنای واقعی کلمه به «تاریخ» تبدیل شده است؛ تاریخی که دیگر صرفاً پشت سر ما نیست، بلکه چراغی است برای راهی که پیش رو داریم.🔻و شاید مدرسه، نخستین جایی باشد که باید این چراغ را روشن نگه دارد.🔻زیرا صلح، پیش از آنکه در پیمان‌های سیاسی نوشته شود، باید در ذهن کودک، در زبان معلم، در کتاب درسی و در فرهنگ مدرسه آموخته شود.✅ اگر می‌خواهیم جنگ تکرار نشود، باید صلح را تربیت کنیم.