📝 صادره از اراک: روایتی خودمردمنگارانه (۳)🔻نعمت الله فاضلی، ۲۹ مرداد ۱۴۰۵✅ اراک به‌مثابه میدان تجر

📝 صادره از اراک: روایتی خودمردمنگارانه (۳)🔻نعمت الله فاضلی، ۲۹ مرداد ۱۴۰۵✅ اراک به‌مثابه میدان تجربه زیسته: اراک برای من میدان تجربه‌ای بود که در آن، نخستین مواجهه‌هایم با مفاهیم انسان‌شناسی شهری شکل گرفت. در سال‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۷ که در اراک رفت و آمد هفتگی و زیاد داشتم، همیشه حس می‌کردم که شهر، چیزی فراتر از خیابان‌ها و کارخانه‌هاست؛ نوعی زیست‌جهان است که در آن، نیروهای تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در هم تنیده‌اند. 🔻این حس بعدها در فرهنگ و شهر به صورت نظری بیان شد؛ جایی که نوشتم شهر میدان نیروهاست؛ میدان برخورد سنت و مدرنیته، میدان تنش میان مرکز و حاشیه، میدان تعامل بدن و فضا، و میدان شکل‌گیری هویت. اراک برای من نمونه روشن همین میدان نیرو بود.✅ اراک نخستین جایی بود که فهمیدم شهر چگونه «ساخته» می‌شود و چگونه «ما را می‌سازد». محلاتی مانند مستوفی، چشمه موشک و فوتبال برای من فقط نقاطی در نقشه نبودند؛ میدان‌هایی بودند که در آن، مهاجرت، فقر، ناهمگونی فرهنگی و تلاش برای سازگاری در زندگی روزمره مردم قابل مشاهده بود. این تجربه‌ها بعدها در تحلیل‌هایم به مفاهیمی مانند موزاییک فرهنگی، گسست محله‌ای و هویت شکننده تبدیل شدند. 🔻در فرهنگ و شهر‌نوشتم که شهرهای مهاجرپذیر، شهرهایی‌اند که هویت در آن‌ها به‌سادگی شکل نمی‌گیرد؛ و اراک نمونه روشن همین وضعیت است.✅ اراک شهری است که در آن، تنش‌ها نه‌فقط دیده می‌شوند، بلکه زیسته می‌شوند. تنش میان سنت و مدرنیته، میان بدن و فضا، میان جنسیت و شهر، و میان گذشته و اکنون. حضور زنان در فضاهای عمومی، ریتم شهر را تغییر داده است؛ اما مقاومت سنت نیز حضور دارد. بدن مردان میان ریتم صنعت و ریتم سنت در رفت‌وآمد است. خیابان‌های قدیمی و شهرک‌های جدید، دو زمان متفاوت را در کنار هم قرار می‌دهند. این میان‌بودگی، یکی از مفاهیم کلیدی من در انسان‌شناسی شهری است و اراک نمونه روشن آن است.🔻اراک شهری است که در آن، هیچ‌چیز یکدست نیست. زبان‌ها، لهجه‌ها، رفتارها، خرده‌فرهنگ‌ها و تجربه‌های زیسته متفاوت در کنار هم حضور دارند. بازار اراک محل برخورد صداهای مختلف است: آذری‌ها، فراهانی‌ها، کمیجانی‌ها، شازندی‌ها، بروجردی‌ها و مهاجران دورتر. این ناهمگونی، هویت شهری را شکننده می‌کند. محلات جدید فاقد حافظه‌اند و محلات قدیمی حامل حافظه‌های خاموش. این وضعیت، یکی از مسائل بنیادین شهرهای مهاجرپذیر ایران است.✅ اراک شهری است که در آن، بدن پیش از هر چیز سخن می‌گوید. ریتم بازار، ریتم صنعت، ریتم محلات فقیرنشین و ریتم حضور زنان، بدن مردم را شکل می‌دهد. در زنانه‌شدن شهر نوشتم که بدن زنان یکی از مهم‌ترین میدان‌های تنش میان سنت و مدرنیته است.🔻در کارخانه‌ها، بدن کارگران با ریتم صنعت هماهنگ می‌شود؛ در بازار، بدن با ریتم تجارت؛ در محلات، بدن با ریتم زندگی روزمره. این بدن‌مندی، یکی از محورهای اصلی انسان‌شناسی شهری است و اراک نمونه روشن آن است.✅ اراک؛ شهرِ حافظه جمعی: اراک شهری است که حافظه‌اش در سکوت زندگی می‌کند. خیابان‌های قدیمی، بازار سنتی، محلات فقیرنشین و خانه‌های فرسوده، حامل تاریخ‌اند؛ اما این تاریخ کمتر روایت شده است. 🔻 در پشت دریاها شهری است نوشتم که شهرها زمانی وجود دارند که روایت شوند؛ و اراک، شهری است که روایت نشده است. مردم تجربه دارند، اما زبان ندارند؛ حافظه دارند، اما رسانه ندارند؛ تاریخ دارند، اما داستان ندارند. این سکوت، بخشی از هویت شهر است. فراموشی نیز بخشی از هویت اراک است: بناهای قدیمی تخریب شده‌اند، محلات تغییر کرده‌اند، آیین‌ها از میان رفته‌اند. این فراموشی ساختاری، بحران هویت شهری را تشدید کرده است. فصلنامه راه دانش تلاشی بود برای شکستن این سکوت؛ برای تبدیل تجربه زیسته مردم به حافظه جمعی. این خودمردم‌نگاری ادامه همان تلاش است.