🎬 جلسه چهلم: کریستوفر نولان؛ وقتی زمان تبدیل به ابزار کارگردانی می‌شودبعضی کارگردان‌ها داستان را از ابتدا تا انتها تعریف می‌کنند.اما کریستوفر نولان یک سؤال متفاوت دارد:«اگر ترتیب اتفاقات را تغییر بدهیم، آیا مخاطب داستان را متفاوت احساس می‌کند؟»برای نولان، زمان فقط چیزی نیست که داستان در آن اتفاق می‌افتد؛ خودِ زمان می‌تواند بخشی از داستان باشد.داستان را می‌شود تکه‌تکه کرددر فیلم Memento (یادگاری)، روایت به شکلی ساخته شده که مخاطب اطلاعات را دقیقاً به همان ترتیبی دریافت نمی‌کند که اتفاقات برای شخصیت اصلی رخ داده‌اند.نتیجه چیست؟تماشاگر فقط داستان را دنبال نمی‌کند؛شرایط ذهنی شخصیت را تجربه می‌کند.این یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های سینمای نولان با روایت کلاسیک است.او فرم روایت را با وضعیت ذهنی شخصیت هماهنگ می‌کند.زمان می‌تواند احساس بسازددر فیلم Dunkirk (دانکرک)، نولان سه خط زمانی متفاوت را دنبال می‌کند:موج‌ها، یک هفتهدریا، یک روزهوا، یک ساعتاین اتفاق فقط یک بازی فرمی نیست.نولان از تفاوت زمان‌ها برای ایجاد تنش استفاده می‌کند.مخاطب ممکن است یک اتفاق را از یک زاویه ببیند و بعد همان اتفاق را از زاویه زمانی دیگری تجربه کند.در نتیجه، اطلاعات به‌تدریج کامل می‌شوند.چرا این تکنیک جواب می‌دهد؟چون مخاطب مجبور می‌شود فعال باشد.در یک روایت کاملاً خطی، اطلاعات معمولاً به ترتیب وارد ذهن ما می‌شوند.اما وقتی زمان شکسته می‌شود، مغز شروع می‌کند به کنار هم گذاشتن قطعات.مخاطب تبدیل به بخشی از فرآیند روایت می‌شود.و این دقیقاً چیزی است که یک فیلم را بعد از تمام شدن هم در ذهن نگه می‌دارد.نمونه دیگر: The Prestigeدر The Prestige (پرستیژ)، نولان داستان را طوری طراحی می‌کند که اطلاعات مهم در زمان‌های مختلف آشکار شوند.فیلم درباره شعبده‌بازی است؛ بنابراین خودِ ساختار روایت هم شبیه یک تردستی عمل می‌کند.ابتدا چیزی می‌بینی.بعد تصور می‌کنی معنایش را فهمیده‌ای.سپس اطلاعات جدیدی می‌آید و همان صحنه قبلی معنای دیگری پیدا می‌کند.این یک درس بسیار مهم برای فیلمنامه‌نویس و کارگردان است:گاهی لازم نیست صحنه را تغییر بدهی؛ کافی است اطلاعاتی که درباره آن صحنه داریم تغییر کند.یک تکنیک کاربردی برای کارگردانفرض کن یک شخصیت وارد اتاقی می‌شود و روی میز یک چاقو می‌بیند.حالت اول:مخاطب هم‌زمان با شخصیت چاقو را می‌بیند.حالت دوم:قبل از ورود شخصیت، چاقو را به مخاطب نشان می‌دهی.حالا شخصیت وارد می‌شود و چیزی نمی‌داند.تنش بیشتر شده.چرا؟چون اطلاعات مخاطب از شخصیت بیشتر است.حالا حالت سوم:شخصیت چاقو را می‌بیند، اما مخاطب هنوز نمی‌داند چرا دیدن آن مهم است.چند دقیقه بعد حقیقت را می‌فهمیم.اینجا اطلاعات مخاطب کمتر از شخصیت است.هر سه حالت یک صحنه یکسان دارند، اما احساس مخاطب کاملاً متفاوت است.درس مهم امروزقبل از اینکه تصمیم بگیری یک اتفاق را نشان بدهی، از خودت بپرس:«مخاطب این اطلاعات را دقیقاً چه زمانی باید بداند؟»گاهی جذابیت یک صحنه در خود اتفاق نیست.در زمان آشکار شدن اتفاق است.کارگردان حرفه‌ای فقط اتفاقات را انتخاب نمی‌کند؛ زمانِ فهمیدن آن‌ها را هم کارگردانی می‌کند.🎯 تمرین یک داستان بسیار ساده بنویس:شخصی وارد خانه می‌شود و متوجه می‌شود اتفاقی در آنجا افتاده است.حالا همین داستان را در سه شکل طراحی کن:نسخه اول:مخاطب و شخصیت هم‌زمان متوجه اتفاق شوند.نسخه دوم:مخاطب زودتر از شخصیت متوجه اتفاق شود.نسخه سوم:شخصیت زودتر متوجه شود، اما مخاطب تا چند لحظه دلیل رفتار او را نداند.هر سه نسخه را فیلمبرداری کن؛ حتی با موبایل.بعد از چند نفر بخواه هر سه را ببینند.فقط یک سؤال بپرس:«کدام نسخه بیشتر تو را مجبور کرد ادامه فیلم را ببینی؟»دلیل انتخابشان را هم بپرس.اگر جواب‌ها متفاوت بود، اتفاقاً عالی است؛ چون داری متوجه می‌شوی اطلاعات و زمان‌بندی آن، چگونه واکنش مخاطب را تغییر می‌دهد.🎬 جلسه بعد:می‌رویم سراغ استنلی کوبریک؛ فیلمسازی که وسواسش روی تقارن، طراحی قاب، حرکت دوربین و هندسه تصویر باعث شد بسیاری از نماهایش حتی بدون دیدن نام فیلم هم قابل تشخیص باشند.در جلسه بعد بررسی می‌کنیم چرا بعضی قاب‌ها فقط «زیبا» نیستند، بلکه از نظر روان‌شناسی، مخاطب را تحت تأثیر قرار می‌دهند و چگونه می‌توان با تقارن و خطوط تصویر حس نظم، کنترل، اضطراب یا بیگانگی ایجاد کرد.