🛎️چرا مازوت‌سوزی در ایران رایج است؟مازوت (یا نفت کوره) یک سوخت سنگین و ارزان‌قیمت است که از باقی‌ما

🛎️چرا مازوت‌سوزی در ایران رایج است؟مازوت (یا نفت کوره) یک سوخت سنگین و ارزان‌قیمت است که از باقی‌مانده فرآیند پالایش نفت خام به دست می‌آید. در ایران، این سوخت عمدتاً در نیروگاه‌های حرارتی، صنایع سنگین و گاهی واحدهای صنعتی برای تولید برق و گرما استفاده می‌شود. سوزاندن آن به دلیل آلایندگی بالا (مانند انتشار دی‌اکسید گوگرد، ذرات معلق PM2.5 و PM10) یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا در کلان‌شهرها مانند تهران، اصفهان، اراک و تبریز است. طبق گزارش‌های رسمی و بین‌المللی، سالانه حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار نفر در ایران بر اثر آلودگی هوا (که بخش قابل توجهی از آن به مازوت برمی‌گردد) جان خود را از دست می دهند! اما چرا این سوخت آلاینده همچنان رایج است؟ دلایل اصلی آن را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:۱. کمبود گاز طبیعی و بحران انرژی - ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گاز طبیعی در جهان است، اما مصرف خانگی و صنعتی (به‌ویژه در زمستان) بسیار بالاست و تولید گاز با تقاضا همخوانی ندارد. این "ناترازی" (کمبود حدود ۱۰ درصدی) باعث می‌شود گاز به اولویت خانوارها و صنایع حیاتی اختصاص یابد و نیروگاه‌ها به سوخت جایگزین مانند مازوت روی آورند. - در زمستان ۲۰۲۴-۲۰۲۵، بیش از ۲۰ میلیون لیتر مازوت در روز در نیروگاه‌ها سوزانده شد تا از خاموشی‌های گسترده جلوگیری شود. بدون مازوت، قطع برق و گاز خانگی اجتناب‌ناپذیر می‌شود.۲. تحریم‌های بین‌المللی و مشکلات صادرات مازوت - ایران به دلیل تحریم‌های نفتی، نمی‌تواند مازوت تولیدی خود را به راحتی صادر کند. مازوت ایرانی حاوی گوگرد بالا (حدود ۳.۵ درصد، که ۷ برابر استانداردهای جهانی است) است و بازارهای بین‌المللی (مانند کشتی‌رانی) آن را نمی‌پذیرند. - پالایشگاه‌های ایران قدیمی هستند و حدود ۳۰ درصد نفت خام را به مازوت تبدیل می‌کنند (در حالی که میانگین جهانی ۴ درصد است). مازوت انباشته‌شده یا باید صادر شود یا سوزانده شود؛ تحریم‌ها گزینه اول را مسدود کرده‌اند.۳. اقتصادی و زیرساختی: ارزان‌بودن و عدم سرمایه‌گذاری - مازوت ارزان‌ترین سوخت برای نیروگاه‌هاست و ارزش حرارتی بالایی دارد، اما سوزاندن آن به جای گاز، از نظر اقتصادی هم توجیه‌پذیر نیست (چون گاز ارزان‌تر است). با این حال، زیرساخت‌های پالایشگاهی برای تبدیل مازوت به سوخت‌های سبک‌تر (مانند دیزل) کافی نیست.حدود ۱۴ نیروگاه بخاری در ایران (از ۱۴۰ نیروگاه کل) قابلیت سوزاندن مازوت دارند و عمدتاً در فصل سرد به آن روی می‌آورند. دولت‌ها (از جمله دولت پزشکیان) وعده توقف داده‌اند، اما به دلیل کمبود انرژی، این وعده‌ها عملی نشده است.