تجارت: مبتنی بر تفاوتها یا شباهتها؟!نویسنده: کورش بهشتی گرمیمدت مطالعه: ۱۰۵ ثانیهبر عکس اقتصاد کلان که توسعه مبانی نظری در آن، با محوریت بخش تقاضا آغاز شد؛ توسعه مبانی نظری در تجارت بین الملل مبتنی بر بخش عرضه آغاز شد. شاید همین تفاوت، باعث شد که نظریه های تجارت بین الملل از قرن هجدهم تا اواسط قرن بیستم دنبال این بودند که نشان دهند چه تفاوتهایی در بخش عرضه کشورها، و به طور خاص توابع تولید و هزینه آنها وجود دارد که باعث می شود تجارت بین المللی سودمند و توجیه پذیر باشد. اما مطالعات تجربی انجام شده پس از جنگ جهانی دوم و شواهد موجود در تجارت بین الملل نشان داد این مدلها و نظریه ها نمی توانند به اندازه کافی سودمند باشند. حجم تجارت بین الملل، بسیار بیشتر از حدی بود که نظریه های مبتنی بر تفاوت تولید، (نظیر مزیت نسبی، مزیت رقابتی و مزیت مطلق) پیش بینی می کردند. معمای لئونتیف و چرخه های تجاری در این چارچوب قابل توجیه نبودند. منطقه گرایی قابل درک در این چارچوب ها نبود و مهمتر از همه بر خلاف پیش بینی مدل های سنتی تجارت بین المللی بیشتر بین کشورهایی رخ می داد که با هم شباهت داشتند و نه تفاوت! ؟ شاید برای برخی که مبتنی بر تجربه و جمع آوری داده شخصی فکر می کنند این امر بدیهی باشد ولی برای متخصصین اقتصاد بین الملل که در چارچوب نظریه های سنتی فکر می کردند کاملاً شوکه آور بود. دلیل به طور شهودی کاملاً ساده است: سبد مصرفی و به تبع آن سبد تولیدی در بین کشورها، بر خلاف تصور مدل های سنتی یکسان نیست. رسیدن به سبد تولید و مصرف فعلی، طی زمان طولانی تطابق جغرافیایی و فرهنگی و ژنتیکی و فناوری حاصل شده است. مصرف نوشیدنی های الکلی نظیر آبجو، و گوشت خوک در کلیه کشورهای اروپایی مسیحی رواج دارد و طبیعی است که تجارت در این اقلام بین کشورهای اروپایی رایج باشد. تولید این اقلام نیز به دلایل مختلف در همین کشورها می تواند ارزانتر و با کیفیت تر باشد. از آن طرف، طبیعی است که مصرف و تولید خرما در بین کشور های اسلامی منطقه MENA بیشتر باشد و ارزانتر و با کیفیت تر و تنوع بیشتر در دسترس باشد. علاوه بر مسائل فرهنگی و جغرافیایی، شباهت متغیر های اقتصادی نیز می تواند در حجم تجارت و اقلام مربوطه موثر باشد. به عنوان نمونه، شواهد اقتصادی نشان می دهد که کشورهایی که درآمد سرانه و توزیع درآمد آنها با هم نزدیک است تجارت بیشتری با هم دارند. توضیح علت، در چارچوب نظریه های سنتی دشوار است اما وقتی از مدل های جدید از سری مدل های تجارت درون صنعتی و جاذبه استفاده می کنیم می بینیم این قبیل کشور ها ترجیحات و واکنش های مشابهی از لحاظ تنوع، کیفیت و قیمت دارند و طبیعی است که تجارت بین آنها بزرگتر باشد. شاید تا حدود ۳۰ سال پیش وقتی از مباحثی نظیر تجارت بین کشورهای مشابه نظیر همسایگان یا تجارت جنوب-جنوب و نظایر آن زده می شد بحث بیشتر سیاسی قلمداد می شد اما امروزه پشتوانه های نظری و تجربی مناسب در حوزه علم اقتصاد وجود دارد. https://t.me/eghtesadherfei