نگاهی به شعر طهرون از احسان افشاری✍️حمید چشم آورطهرون؛ روایتی از تاریخ و هویت مشترک چند نسل“طهرون” پ

نگاهی به شعر طهرون از احسان افشاری✍️حمید چشم آورطهرون؛ روایتی از تاریخ و هویت مشترک چند نسل“طهرون” پس از “شناسنامه” و “خشخاش” سومین اثری‌ست که در قالب دکلمه با زبان عامیانه از احسان افشاری منتشر شده. مثنوی عامیانه‌ای که در  نُه‌توی تعابیر و عبارت‌های زبانی  در جستجوی سرزمین‌های نوستالژیک فولک است. پیش از این او با شعر شناسنامه نشان داده بود که گستره‌ی زبان فولکوریک را به خوبی می‌شناسد و به درستی به سراغ کلماتی می‌رود که درد و رنج زمان (تاریخ) در این جغرافیا را به گرده می‌کشند و شاید همین امر است که سطر به سطر این اثر مخاطب را با برانگیختن حس همذات‌پنداری ناشی از نوستالژی‌های مشترک مشعوف می‌کند.“طهرون” راوی دردها و رنج‌ها و تاریخ و هویت مشترک چند نسل است، که به این سبب هر شنونده‌ای به قدر درک و فهم تاریخی و سیاسی خود از آن توشه‌ای بر‌می‌دارد.“طهرون” افشاری به روایت تاریخی و سیاسی اجتماعی بسنده نکرده و با نیم‌نگاهی هوشمندانه به ادبیات فولکوریک از ظرفیت‌های زبانی آن به خوبی بهره برده و در کنار روایتی صادقانه و شاعرانه از سرگذشت پرحادثه‌ی پایتختِ سه حکومت پرماجرای تاریخ توانسته با انواع لفظ‌ها و ترکیب‌های تهرانیزه که زاییده‌ی زیست چندگانه‌ی زبان فارسی در این شهر است، این اثر را مزین کند و علاوه بر یادآوری‌های تاریخی، سیاسی و فرهنگی، به یادآوری‌های زبانی نیز بکوشد، که کم‌ترین حاصل این کُنش زبانی صمیمیت این متن تمام‌ادبی‌ست، که می‌تواند برای تمام اقشار جامعه، با هر سطح فرهنگی و ادبی قابل فهم باشد و البته قابل تامل.در ادامه در چهار ویژگی بارز این شعر تامل می‌کنیم و به اختصار به ذکر شاهد‌مثال‌هایی اکتفا.۱_ اصطلاحات و ترکیب‌های عامیانهبسامد بالای واژگان و ترکیب‌های عامیانه که در کنار هم هارمونی زبان فولک را در گوش مخاطب زمزمه می‌کند یکی از انتخاب‌های هوشمندانه شاعر برای ایجاد موقعیت زبانی متناسب با محتوای این شعر است.البته که هر یک از این واژگان و الفاظ می‌تواند به تنهایی در متنی حضور یابد و آنچنان هم به نظر نیاید، اما در کنار هم قرار گرفتن این تعداد از متعلقات گویش عامیانه‌‌ی طهرونی و بسامد بالای آن در یک اثر بیانگر توجه عامدانه‌ی مولف و ایضاً شناخت عمیق او از این زبان شیرین و بدقلق است، که اگر به طرز ناشیانه‌ در متنی مورد استفاده قرار بگیرد، شعر را به نازل‌ترین حد ممکن سخیف و دم دستی می‌کند، اما هنر افشاری در شناخت و استفاده‌ی درست او از این ظرفیت‌هاست که ذره‌ای از ادبیت متن نکاسته و از قضا به اهرم قدرت آن نیز بدل شده. درست مثل آن‌چه در شعر “پریا”ی شاملو  پیش از این مشاهده کرده‌ایم.به کلمات و ترکیب‌های زیر که از متن شعر طهرون استخراج شده توجه کنید:لوطی‌کش، عرق‌خور، نفس‌کش، سگ‌مست، شازده، خاتون، باج و خراج، لات مفت‌بر، لولی ملولی، پاچه‌ورکشیده، مرده‌خور، خاله خان‌باجی، بدمست، وراجی، چِل‌گیس، لولی‌های دوره‌گرد، بَلکَم(بلکه هم)، پیچ و واپیچ، صبح خروس‌خون، بوق سگ، بی‌خط و ربط، عیش و عشرت، ایول، عشقه، کفترپرون، دغل‌باز، باس(بایست)، دو آتیشه، تیکه بزرگم، کوچه فاطی، مفت چنگ، و….۲_ارجاعات بیرونیارجاعات بیرون‌متنی که درست نقطه‌ی مقابل نظریه شعر “زبانیت” رضابراهنی‌ست، که در مقاله‌ی “چرا دیگر من شاعر نیمیایی نیستم” در کتاب “خطاب به پروانه‌ها” هرگونه ارجاع بیرون‌متنی را مردود می‌شمارد و شعر را حاصل اتفاقات زبانی در موقعیت “جهان_متن” تعریف می‌کند و با همین حکم بارها شاملو را متهم به کج فهمی شعر روزگار خود می‌داند و شعر را فقط در قبال زبان و فقط در چهارچوب آن اثر قابل ارزیابی می‌داند و ارجاع به هر واقعه‌ی تاریخی و سیاسی و… را دست‌آویزی بی حاصل می‌پندارد و در زمره‌ی شاعری برنمی‌شمارد و آن را روایت‌گری می‌نامد. با احترام به رضا براهنی عزیز، تاریخ ادبیات ثابت کرده که نمی‌توان بر چنین باوری تکیه زد، چرا که شعر حافظ بدون محتسب و ساقی و شیخ و صوفی و زاهد و واعظ و رند و پیرمغان و… که همگی شخصیت‌های مثبت و منفی موجود در زمانه‌ی اوست لطفی ندارد و نمی‌شود  شعر را به وظایف زبانی محدود دانست و در این صورت چیزی جز بازی‌های زبانی باقی نمی‌ماند، و ایضاً نادیده گرفتن وظایف تاریخی و سیاسی اجتماعی مولف نیز خود نوعی کم لطفی‌ست.