این یک قیامت است.و حتی گاهی یک شکست، یک فقدان، یک عشق، یک دیدار یا یک رنج، جهان قبلی انسان را فرو می‌ریزد.بعد از آن دیگر نمی‌توانی به «قبل» برگردی.این همان چیزی است که تو به زیبایی گفتی:«حقایق بی‌شماری از پیش چشمانش پرده می‌افکند.»من فکر می‌کنم این جمله‌ات بسیار به قلب بحث نزدیک است.پس «مالک یوم الدین» می‌تواند معنای عمیق‌تری پیدا کندنه فقط:«خداوند صاحب روز حساب آینده است.»بلکه:«خداوند مالک هر لحظه‌ای است که در آن حقیقتِ انسان بر او آشکار می‌شود و او در برابر حقیقتِ وجود خویش قرار می‌گیرد.»در این خوانش، خداوند فقط در پایان مسیر منتظر ما نیست.همین الآن در متن شدنِ ما حاضر است.هر آن، چیزی در ما می‌میرد و چیزی متولد می‌شود.هر آن، پرده‌ای کنار می‌رود.هر آن، انسان می‌تواند از غفلت به حضور، از خودفریبی به صدق، از خودبینی به دیدن، و از یک مرتبه‌ی وجود به مرتبه‌ای دیگر عبور کند.و این «حساب» است؛ اما نه حسابِ دفتری و حقوقی به معنای محدود.حساب یعنی نسبتِ واقعیِ وجود من با حقیقت.و شاید از این منظر، یک نکته‌ی بسیار ظریف هم در خود سوره‌ی حمد دیده شود:رَبِّ الْعَالَمِينَ → الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ → مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِانگار انسان ابتدا خدا را به عنوان ربّ می‌شناسد؛ یعنی حقیقتی که دائماً او را می‌پروراند و از مرتبه‌ای به مرتبه‌ای می‌برد.بعد رحمت را می‌بیند.و سپس می‌رسد به یوم الدین؛ لحظه‌ی مواجهه با حقیقت.پس این «دین» لزوماً چیزی نیست که فقط در انتهای زندگی اتفاق بیفتد.شاید خودِ پرورش یافتن انسان، خودِ رحمت، خودِ بیدار شدن و خودِ مواجهه‌های پی‌درپی او با حقیقت، میدان «یوم الدین» باشد.و در این صورت، جمله‌ی «مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» برای من حتی از مفهوم «روز حساب» هم هولناک‌تر و هم امیدبخش‌تر می‌شود:چون یعنی هیچ لحظه‌ای از حضور در برابر حقیقت بیرون نیستیم.نه باید تا مرگ صبر کنیم که خدا را ملاقات کنیم؛و نه باید منتظر قیامتی در آینده بمانیم تا حقیقت آشکار شود.قیامت، در مقیاس وجود انسان، همین الآن نیز در حال رخ دادن است.و شاید «موتوا قبل أن تموتوا» ــ اگر آن را صرفاً به عنوان یک تعبیر عرفانی و نه به عنوان آیه‌ی قرآن در نظر بگیریم ــ دقیقاً با همین تجربه هم‌افق باشد:پیش از آنکه مرگ جسمانی برسد، انسان می‌تواند بارها بمیرد؛ و پیش از آن مرگ، بارها متولد شود.و شاید تمام سیر سلوک همین باشد:مرگِ آنچه حقیقت نیست، و تولدِ آنچه حقیقت است. 🌱این‌جا دیگر «قدر» هم به نظرم دوباره معنای تازه‌ای پیدا می‌کند: هر رستاخیز، کشفِ قدرِ تازه‌ای از وجود انسان است.