«تقدم حق‌الناس بر حق‌الله در نگاه فرعونی»سید‌بن‌طاووس، عالم شیعی قرن هفتم، در کتاب «الملاحم و الفتن» نکته‌ی بسیار عجیبی را درباره‌ی فرعون بیان می‌دارد که از حیث حکومت‌داری و نگاه به اقتصاد و زندگی مردمش حائز اهمیت است.سید‌بن‌طاووس در باب نقل حدیثی می‌گوید: یکی از علل طولانی شدن سلطنت فرعون و تأخیر نفرین موسی و هارون علیهماالسلام، آن است که ما از بعضی از تفسیرها در ذیل این آیه که موسی و هارون علیهماالسلام می‌گویند: «رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ…یونس/٨٨» روایت کردیم که خدا به موسی و هارون وحی کرد: ما عمر فرعون را از این حیث طولانی کردیم که فرعون امنیت شهرها را حفظ می‌کند و با بندگان ما مدارا می‌نماید و انتقام از ظالم و فریادرسی را دوست می‌دارد، و اینکه ادعای رب بودن او ضرری به ما نمی‌رساند.دقت کنید: می‌گوید ادعای رب بودن فرعون در قبال خدماتی که فرعون برای مردمانش انجام داده است، ناچیز و بی‌مقدار است و از آنجایی که این ادعا به پروردگار ضرری نمی‌رساند، خداوند از او در می‌گذرد، زیرا هدف از فرمان‌راندن بر خلق خدا بر مبنای عدل اهمیت بیشتری نسبت به شرک به او دارد.سید‌بن‌طاووس در فصل ۹ از کتابش به نقل از یاقوت حموی در جلد هشتم کتاب «معجم البُلدان»می‌گوید: فرعون به هامان دستور داد که نهر سردوس را حفر کند، و هنگامی که هامان مشغول حفر جوی شد، اهالی قریه‌ها هر کدام می‌آمدند و مالی به هامان پرداخت می‌کردند که عبور آن نهر، از میان قریه‌ی آنها باشد. هامان گاهی آن نهر را به طرف مشرق و گاهی به سمت مغرب و گاهی به طرف قبله می‌برد و بدین وسیله از هر قریه‌ای مبلغی می‌گرفت تا اینکه صد هزار دینار جمع کرد و پول‌ها را نزد فرعون آورد و قضیه را برای فرعون شرح داد.فرعون گفت: وای بر تو! بر فرمانروا لازم است که بر بندگان خود ترحم کند و به آنها فیض برساند و طمع به مال آنها نکند. پس به هامان دستور داد، فوراً پول‌های مردم را به آنها برگرداند. گهامان هر چه از اهل قریه‌ها گرفته بود، به آنها رد کرد.و در مصر نهری از نهر سردوس بهتر نیست، زیرا که هامان در حفر آن خیلی زحمت کشید.ابن زولاق می‌گوید: وقتی هامان از حفر نهر سردوس فارغ شد، فرعون سؤال کرد: چقدر خرج آن شد؟ گفت: صد هزار دینار که آنها را اهل قریه‌ها به من دادند. فرعون گفت: چقدر لازم و واجب است که گردن تو را بزنند! تو از بندگان من پول می‌گیری که به نفع آنها کار کنی؟ فوراً اموال آنها را رد کن و هامان هم بالفور اطاعت کرد.بنابراین و از همین رو فرعون به عنوان یک انسان مؤمن از دنیا رفت. «آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ یونس/٩٠»«ایمان آوردم که خدایی جز آنکه بنی‌اسرائیل به او ایمان دارند نیست و من از تسلیم شدگانم.»دکتر مسعود کی‌منش@Tafakkor