پرسش از هوش مصنوعی پیرامون تقسیم بندی سه گانه اخلاقی قرآن : بر اساس متون کهن یهودی (تلمود) و شرح‌های بعدیِ آن (به خصوص کتاب تانیا)، این سهگانۀ اخلاقیِ «ظالم لنفسه، مقتصد و سابق بالخیرات» شباهت مفهومیِ عمیقی با سه سطح «راشا (Rasha)، بینونی (Beinoni) و صادیک (Tzaddik)» دارد. با این حال، در سنت یهود، این دسته‌بندی دقایق و ظرایف خاص خود را دارد که در ادامه به تفصیل توضیح داده می‌شود.📖 ریشه در تلمود: پنج دسته، نه سه دستهقبل از هر چیز باید توجه داشت که بحث در تلمود با پنج دسته شروع می‌شود که بر اساس ترکیب «عمل نیک/بد» و «پاداش/مجازات دنیوی» تعریف می‌شوند:دسته در تلمود شرح مفهومیصادیک که خوشبخت است (tzaddik v'tov lo) صادیک کامل (tzaddik gamur) که هم از نظر عمل و هم از نظر پاداش دنیوی در وضعیت مطلوبی است.صادیک که رنج می‌کشد (tzaddik v'ra lo) صادیک ناقص (tzaddik she'eno gamur) که عملش نیکوست اما در دنیا رنج می‌برد .راشا که خوشبخت است (rasha v'tov lo) شرور کامل (rasha gamur) که در دنیا بهره‌مند است.راشا که رنج می‌کشد (rasha v'ra lo) شرور ناقص (rasha she'eno gamur) که هم شرور است و هم رنج می‌برد.بینونی (Beinoni) فرد متوسط (مقتصد) که نه صادیک کامل است و نه شرور کامل .اما در تعریف «حقیقت وجودی» افراد (و نه صرفاً وضعیت ظاهری یا پاداش آنها)، این دسته‌بندی به سه سطح اصلی خلاصه می‌شود که شباهت قابل توجهی با تقسیم‌بندی سوره فاطر دارد.۱. «ظالم لنفسه» (Rasha - شرور) در تلمودمفهوم «راشا» در یهودیت به کسی گفته می‌شود که نفس حیوانی (نفس بهامیت) بر او غلبه دارد، یا دست‌کم در برخی مواقع بر اعمال، گفتار یا افکار او تسلط پیدا می‌کند .دو سطح برای «راشا» وجود دارد:· راشا کامل (rasha gamur): کسی که نفس حیوانی کاملاً بر او حاکم است و بدون هیچ پشیمانی گناه می‌کند .· راشا ناقص (rasha she'eno gamur): کسی که گاهی گناه می‌کند و گاهی توبه می‌کند، اما در مجموع، شر بر او غلبه دارد .نکته مهم: در نگاه تلمودی، کسی که مرتکب کوچک‌ترین گناهی شود، حتی اگر فقط یک بار باشد، در آن لحظه «راشا» نامیده می‌شود. به همین دلیل است که در ادبیات کهن، «بینونی» (مقتصد) کسی تعریف می‌شود که هرگز در تمام عمرش حتی یک گناه کوچک هم مرتکب نشده است .۲. «مقتصد» (Beinoni - میانه‌رو) در تلموداین سطح پیچیده‌ترین و دقیق‌ترین تعریف را دارد. بر اساس کتاب تانیا (که شرحی عمیق از این مفاهیم است)، «بینونی» کسی است که:· هرگز مرتکب هیچ گناهی (حتی در فکر) نمی‌شود .· افکار، گفتار و اعمال او همیشه تحت سلطه نفس الهی (نفس الوهیت) است .· اما در عمق قلب، نفس حیوانی همچنان قوی و فعال است و دائماً خواهش‌های دنیوی ایجاد می‌کند .به عبارت دیگر، بینونی کسی است که دائماً در حال «جهاد» با نفس خود است . او وسوسه‌ها را احساس می‌کند، اما با استفاده از قدرت عقل و تفکر در عظمت خداوند، هرگز اجازه نمی‌دهد این وسوسه‌ها به مرحله عمل یا گفتار برسند. در تلمود (رساله براخوت، ۶۱a) از ربّه نقل شده که می‌گوید: «من، برای مثال، یک بینونی هستم» . این نشان می‌دهد که «بینونی» در نظر حکیمان یهود، نه یک فرد معمولی، بلکه فردی در سطحی بسیار بالا است که دائماً در حال مبارزه با نفس خویش است.در این نگاه، «مقتصد» (بینونی) کسی نیست که حسنات و گناهانش مساوی باشد، بلکه کسی است که با وجود داشتن تمایلات نفسانی قوی، هرگز در عمل به گناه آلوده نمی‌شود و برای حفظ این حالت، دائماً در تلاش و مبارزه است .۳. «سابق بالخیرات» (Tzaddik - صادیک/صالح) در تلمود«صادیک» در تلمود دارای دو سطح است که با نگاه قرآنی «سابق بالخیرات» (پیشتاز در کارهای نیک) ارتباط دارد:· صادیک کامل (tzaddik gamur): کسی که نه تنها هرگز گناه نمی‌کند، بلکه نفس حیوانی (شر) را به طور کامل از خود ریشه‌کن کرده است. در وجود چنین شخصی، دیگر هیچ تمایل و کششی به سمت گناه باقی نمی‌ماند . او به جایی رسیده که قلبش از شر «خالی» شده است .· صادیک ناقص (tzaddik she'eno gamur): کسی که نفس حیوانی در او سرکوب شده و تابع نفس الهی است، اما هنوز به طور کامل از بین نرفته است .در تانیا، به ویژه بین «صادیک» و «عوود الهیم» (عابد خدا - کسی که در حال عبادت و تلاش است) تمایز جالبی گذاشته می‌شود: «عوود الهیم» همان بینونی است که دائماً در حال جنگ با نفس خود است و به همین دلیل به او «خدمت‌کننده خدا» می‌گویند، زیرا همواره در حال انجام «کارِ خدمت» است. اما «صادیک» به مقام «عبد خدا» (بنده خدا) نائل آمده، زیرا کارزار را به پایان رسانده و به مقام کامل‌تری دست یافته است .📊 جدول تطبیقی سه سطح اخلاقی در یهودیت