🔘 کشف دشت عظیمی از ساختارهای چندضلعی توسط مریخ‌نورد کیوریوسیتی ناسا🌌 مریخ‌نورد کیوریوسیتی ناسا این نمای نزدیک را ثبت کرد که بافت لانه زنبوری متمایزِ این شکاف‌های چندضلعی را آشکار می‌سازد. منبع: NASA/JPL-Caltech/MSSS¹★ سطح مریخ میزبان برخی از نفس‌گیرترین و شگفت‌انگیزترین مناظر در منظومه شمسی است. علت اصلی این موضوع آن است که سیاره سرخ فاقد چندین فرآیند بازسازی سطح است که زمین از آن‌ها بهره می‌برد؛ فرآیندهایی نظیر زمین‌ساخت ورقه‌ای (تکتونیک صفحه‌ای)، آتشفشان‌خیزی و جریان آب‌های سطحی.²★ اگرچه مریخ دارای طوفان‌های گرد و غبار است، اما این طوفان‌ها نقش چندانی در تغییر شکل سطح سیاره نداشته‌اند و سطح مریخ میلیاردها سال است که دست‌نخورده باقی مانده است. با این حال، این چشم‌انداز دست‌نخورده به دانشمندان امکان داده است تا در زمان به عقب بازگردند و به‌تدریج تکه‌های پازلِ گذشته‌های دور مریخ را کنار هم بچینند.³★ اکنون، مریخ‌نورد کیوریوسیتی ناسا اخیراً تصاویری از چشم‌اندازی با عوارض چندضلعی‌شکل به زمین مخابره کرده است. این چشم‌انداز منحصربه‌فرد در مناطق دیگر مریخ نیز دیده شده بود، اما این نخستین بار بود که این کاوشگر به اندازه خودرو آن را از روی سطح سیاره مشاهده می‌کرد⁴★ فرض بر این است که این عوارض چندضلعی به عنوان ترک‌های گل و لای (ترک‌های گلی) شکل گرفته‌اند؛ فرآیندی که در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ در مجله Nature مورد بحث قرار گرفت و در آن پژوهشگران بر اساس مشاهدات کیوریوسیتی در درون دهانه گیل (Gale Crater) فرض کردند که دوره‌های شدیدِ خیس و خشک شدن متناوب باعث ایجاد این عوارض شده است⁵★ آن مطالعه به این نتیجه رسید که این ترک‌های گلی می‌توانستند طی دوره‌ای موسوم به «گذار نوآکیان-هسپریان» (Noachian-Hesperian transition) ایجاد شده باشند؛ دوره‌ای که حدود ۳.۸ تا ۳.۶ میلیارد سال پیش رخ داد و پژوهشگران فرض می‌کنند زمان زیست‌پذیری مریخ و داشتن اقلیمی شبیه به زمین بوده است. با این حال، پژوهشگرانی که این عوارض چندضلعی جدید را بررسی می‌کنند معتقدند برای درک کامل فرآیندهای تشکیل آن‌ها به تحقیقات بیشتری نیاز است. ابعاد این عوارض حدود ۴ تا ۸ سانتی‌متر (۱.۵ تا ۳ اینچ) است⁶★ دکتر آشوین واساوادا (Ashwin Vasavada)، دانشمند مأموریت مریخ‌نورد کیوریوسیتی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) می‌گوید: «ما از چشم کیوریوسیتی مناظر شگفت‌انگیز زیادی دیده‌ایم، اما این دریای چندضلعی‌ها نفس ما را بند آورد. ما شکل و ترکیب شیمیایی آن‌ها را با دقت اندازه‌گیری کردیم و امیدواریم در این داده‌ها سرنخ‌هایی درباره نحوه تشکیل این عوارض وجود داشته باشد»🎥 مریخ‌نورد ناسا به‌تازگی دشتی از چندضلعی‌های عجیب را کشف کرده است. منبع: BRIGHT SIDE⁷★ همان‌طور که اشاره شد، عوارض چندضلعی در سراسر مریخ مشاهده شده‌اند. در حالی که فرض می‌شود این چندضلعی‌های اخیر به عنوان ترک‌های گلی ایجاد شده‌اند، چندضلعی‌ها در مناطق دیگر مریخ ممکن است ناشی از چرخه انجماد-ذوب یا فشارهای تکتونیکی و آتشفشانی باشند. اگرچه دهانه گیل تنها منطقه‌ای در مریخ نیست که ترک‌های گلی در آن دیده شده، اما تنها منطقه‌ای است که از سطح زمین توسط یک مریخ‌نورد بررسی شده است⁸★ عوارض چندضلعی سطحیِ دیگری نیز در سراسر مریخ توسط مدارگردها، به ویژه مدارگرد تصویربرداری با وضوح بالا (HiRISE) ناسا مشاهده شده‌اند. HiRISE از سال ۲۰۰۶ به دور مریخ می‌چرخد و برخی از چشم‌نوازترین تصاویر را ارائه داده است. تفاوت اصلی بین مشاهدات سطح زمین و مدارگردها در اندازه چندضلعی‌هاست: چندضلعی‌های روی سطح زمین ابعادی در حد چند سانتی‌متر دارند، اما چندضلعی‌های مشاهده‌شده توسط مدارگردها بسیار بزرگ‌تر بوده و قطر آن‌ها از ۱۵ تا بیش از ۳۵۰ متر (۵۰ تا بیش از ۱۰۰۰ فوت) متغیر است⁹★ نمونه‌هایی از مناطق مریخ که دارای چندضلعی‌های بزرگ هستند، در عوارضی موسوم به «چندضلعی‌های کف دهانه» (CFPs) دیده می‌شوند که سطوح بزرگِ ترک‌خورده‌ای را نشان می‌دهند و احتمالاً نشان‌دهنده وجود آب‌های ساکن و ایستاده در گذشته هستند. این مناطق شامل «هلاس پلانیتیا» (Hellas Planitia)، «نوآکیس ترّا» (Noachis Terra) و «مارگاریتیفر ترّا» (Margaritifer Terra) می‌شوند. هلاس پلانیتیا بزرگ‌ترین حوضه برخوردی مریخ است که قطری در حدود ۲,۳۰۰ کیلومتر (۱,۴۰۰ میل) دارد و عمق آن بیش از ۷,۰۰۰ متر (۲۳,۰۰۰ فوت) پایین‌تر از سطح مبنای مریخ است🎥 راهنمای دهانه گیل. منبع: آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL)¹⁰★ امروز، مریخ سیاره‌ای سرد و خشک است که سطح آن همچنان فرآیندهایی را نشان می‌دهد که ممکن است میلیاردها سال پیش در دوره‌های پیش‌نوآکیان، نوآکیان و احتمالاً هسپریان رخ داده باشند؛ دوره‌هایی که در مجموع بین ۴.۵ تا ۳.۰ میلیارد سال پیش را پوشش می‌دهند. دوره فعلی مریخ «دوره آمازونی» نام دارد