در دین عمیق باش!#محمد_موسوی_عقیقیچند وقت قبل به دیدن یکی از علمای محترم قم رفتم و دو جلد کتاب «فقه س

در دین عمیق باش!#محمد_موسوی_عقیقیچند وقت قبل به دیدن یکی از علمای محترم قم رفتم و دو جلد کتاب «فقه سنتی و حجاب جدید» و «پرونده‌ی سگ در فقه و شریعت» را برای مطالعه‌ی انتقادی به ایشان دادم. در حین صحبت‌های مختلف، از سابقه‌ی تحصیلی‌ام پرسید و من آن‌چه که بود و روزگار گذراندم بیان کردم.راست‌اش را بخواهید من در زمینه‌ی تحصیلی مشقت کشیدم. از ۱۶ که سالگی مداوم مشغول در درس خارج فقه و اصول شدم تا ۲۳ سالگی، تقریباً روزانه، بدون تعطیلی و با استفاده از تدریس اساتید مختلف، ۵-۶ ساعت چندین درس فقه و اصول را گوش می‌دادم و در یک دفتر رحلی نکات مهم را یادداشت می‌کردم. این گذراندن دروس، جدای از مطالعه‌ی آثار فقهی و اصولی بود. شاید اگر روزگاری این آثار را لیست کنم، از بُلندبالایی و البته تنوع آن در ذیل مکاتب مختلف شگفت‌زده شوید. در عین حال از ارتباط مداوم با اساتید سر باز نمی‌زدم.حتی همین الان که سالیانی است خودم را فارغ از گذراندن دروس خارج می‌دانم، هنوز به صورت پاره‌وقت ولی برنامه‌ریزی شده، دروس خارج را گوش می‌دهم. به عنوان مثال من برای نوشتن کتاب «بازنگری در اوامر و نواهی» حدود ۲۵۰ درس خارج اصول در بحث اوامر را از اساتید فارس‌زبان و عرب‌زبان گوش داده‌ام یا خوانده‌ام و نکته‌برداری کرده‌ام.اما توصیه‌ی آن استاد محترم چه بود؟ «عمق» و حال چگونه آن عمق دست‌یافتنی بود؟ شرکت در دروس حضوری. همین توصیه را چند سال پیش از یک روحانیِ نواندیش هم داشتم. با این حال من سبک سنتی دروس حوزوی را قبول نداشته و ندارم، به دو دلیل:(۱) فرسایشی بودن دروس حضوری؛ به عنوان مثال یک دوره درس خارج اصول در کم‌ترین حالت ۶-۷ سال طول می‌کشد و برخی اساتید دوره‌های ۱۰-۱۲ ساله و حتی ۲۵-۳۰ ساله هم دارند. رفت‌وآمد بر سر این دروس با توجه به مشغولیت‌های کنونی، وقت‌گیر و خسته‌کننده است. از همین رو خروجی دروس خارج، دیگر بازدهی حتی چند دهه‌ی گذشته را هم ندارد.(۲) درس حضوری نیازمند رفت‌وآمد، تقریرنویسی و سپس مباحثه است که این موضوعات در کنار اشتغالات یا نشدنی است یا فرصت مطالعه‌ی مکاتب فقهی و اصولی دیگر را می‌ستاند. در عین حال همه‌ی این موارد جایگزین دارند، رفت‌وآمد به دروس ضبطی، تقریرنویسی به پیاده‌سازی دروس و مباحثه به مطالعه‌ی شرح‌ها و حواشی بر متون متقدم یا اصلی، قابل جایگزینی‌اند.از آن سو، گذراندن دروس به صورت غیرحضوری مزایایی هم دارد: (۱) تعدد اساتیدی که مکاتب فقهی و اصولی متفاوتی دارند.(۱-۱) فرصت نکته‌برداری از دروس متنوع و تأمل برای ایجاد یک مبنای فکری و پژوهشی.(۱-۲) عدم تقدس و تشخص استاد در روند آموختن.(۲) امکان گوش فرا دادن به بیش از ۲ درس، بر اساس تجربه بین ۵-۶ درس در طول یک روز.(۳) فرصت مطالعات خارج از درس و فرصت کافی برای رجوع به حواشی و کتاب‌های شرح برای رفع اشکالات.به عنوان مثال من بحث کتاب النکاح را با آرشیو صوتی آیت‌الله یوسف صانعی گذراندم که ویژگی‌اش تفکر نوسنتی استاد بود و در کنار آن دروس مکتوب آیت‌الله موسی شبیری زنجانی را با آن نکته‌بینی و حواشی رجالی استاد خواندم و سپس آموخته‌ها را با مطالعه‌ی ۲۰ اثر در موضوع نکاح به صورت موضوعات کلی یا جزئی پیگیری کردم و در عین حال ده‌ها مقاله یا درس‌گفتار را با رویکرد نوین‌تری از حوزه، دنبال نمودم و همه‌ی این فرایند، کم‌تر از یک‌سال طول کشید. درحالی‌که بنا به رویه‌ی حوزه، اگر می‌خواستم دروس مکتوب شبیری زنجانی را حضوری بگذارنم، ۹ سال تمامِ تحصیلی وقت می‌گرفت.به عبارت دیگر شرکت حضوری به خودیِ خود، فکر را عمیق نمی‌کند؛ بلکه باید در کنار مباحثه‌های دقیق و با حوصله، با افراد اهل تأمل، تفکر و متخصص می‌تواند همراه شود. کافی است به جلسات حضوری بروید و می‌بینید در دروس چند صد نفره، کم نیستند افرادی که حضور مستمرِ بعضاً چند ساله‌ای دارند، اما هیچ عمقی در فهم‌شان دیده نمی‌شود و حتی بعضی‌شان سطحی یا با خطاهای واضحی مطالب را می‌فهمند.اما چطور می‌توان عمیق بودن یک شخص را متوجه شد؟هر دانش‌آموخته‌ای که خود را در تحصیل جدی می‌داند، باید آثاری برای قضاوت داشته باشد و این مکتوبات و دروس او باشد که جدیت او در تفکر کردن بر مسائل دینی را نشان دهد. غیر از این تعدد سال‌های تحصیل، اساتید متعدد ولی منحصر به یک مکتب فقهی و تدریس‌ها یا نوشته‌های عمدتاً تکراری و شرح بر شرح نوشتن و عدم مطالعه و خوانش انتقادی، چگونه می‌تواند نشان از عمیق بودن داشته باشد؟به عنوان مثال اگر کتاب‌های فقهی دوران متقدم، میانه و معاصر را نگاه کنید، پُر از تکرارِ مکررات، بازنویسی نظرات گذشتگان و شرح و توضیح آن‌ها است. آیا این بازنویسی‌های مداوم، دانش فقه برای دانش‌آموختگان را عمیق کرده یا صرفاً آن را وسیع می‌نماید و فرد یک وسعت بی‌انتها سردرگم می‌شود؟🌐 فکرک‌های‌من | موسوی عقیقی | شماره‌ی: ۱۱۳۹✅ http://t.me/fekr_rak📷 instagram.com/mousavi_aghighii