📍چرا بعضی نویسنده‌ها وسط روایت زاویه‌دید را تغییر می‌دهند؟✍️ #مصطفی_سلیمانی 🔻سؤال🔲 در بعضی رمان‌ه

📍چرا بعضی نویسنده‌ها وسط روایت زاویه‌دید را تغییر می‌دهند؟✍️ #مصطفی_سلیمانی 🔻سؤال🔲 در بعضی رمان‌ها یا روایت‌ها می‌بینیم که نویسنده از اول‌شخص به سوم‌شخص یا برعکس تغییر زاویه‌دید می‌دهد. چرا این اتفاق می‌افتد؟ آیا این کار یک اشتباه است یا یک تکنیک روایی؟🔻پاسخ■ زاویه‌دید، فقط یک انتخاب دستوری نیست🔲 زاویه‌دید، صرفاً انتخاب بین «من»، «او» یا «تو» نیست؛ بلکه تعیین می‌کند خواننده جهان داستان را از کدام پنجره ببیند. وقتی داستان با اول‌شخص روایت می‌شود، خواننده داخل ذهن و احساسات شخصیت قرار می‌گیرد. همه‌چیز را از زاویه نگاه او تجربه می‌کند و به همان اندازه که شخصیت می‌داند، می‌بیند و می‌فهمد.🔲 در مقابل، سوم‌شخص فاصله بیشتری ایجاد می‌کند. این فاصله به نویسنده اجازه می‌دهد شخصیت را از بیرون هم نشان دهد، رفتارهایش را توصیف کند و گاهی اطلاعاتی را در اختیار خواننده بگذارد که خود شخصیت از آن‌ها خبر ندارد. بنابراین تغییر زاویه‌دید، در واقع تغییر جایگاه دوربین روایت است، نه صرفاً تغییر چند ضمیر.■ تغییر زاویه‌دید می‌تواند یک تکنیک باشد🔲 اگر نویسنده آگاهانه و با هدف مشخص زاویه‌دید را تغییر دهد، این کار یک تکنیک روایی محسوب می‌شود. اما مثل هر تکنیک دیگری، زمانی موفق است که ضرورتی در دل روایت داشته باشد. تغییر زاویه‌دید نباید فقط برای تنوع یا متفاوت بودن انجام شود؛ بلکه باید چیزی به روایت اضافه کند که با زاویه‌دید قبلی ممکن نبوده است.🔲 بسیاری از نویسندگان بزرگ، در بخش‌هایی از آثارشان این جابه‌جایی را انجام داده‌اند، اما خواننده معمولاً آن را به‌عنوان یک نقص احساس نمی‌کند؛ چون تغییر، کاملاً در خدمت روایت قرار گرفته است.■ فاصله گرفتن از «من»🔲 یکی از رایج‌ترین دلایل تغییر از اول‌شخص به سوم‌شخص، ایجاد فاصله میان شخصیت و تجربه‌ای است که روایت می‌کند. گاهی شخصیت با خاطره‌ای روبه‌روست که آن‌قدر دردناک، شرم‌آور یا تکان‌دهنده است که دیگر نمی‌تواند آن را با «من» تعریف کند. در چنین لحظه‌ای، روایت به «او» تغییر می‌کند؛ گویی شخصیت خودش را از بیرون تماشا می‌کند.🔲 این فاصله، فقط یک بازی زبانی نیست؛ بلکه می‌تواند تجربه‌ای روان‌شناختی را نیز منتقل کند. خواننده احساس می‌کند راوی دیگر درون آن واقعه نیست، بلکه به گذشته یا حتی به خودش از فاصله‌ای امن نگاه می‌کند.■ گسترش میدان دید روایت🔲 گاهی نویسنده می‌خواهد از محدوده آگاهی یک شخصیت خارج شود. اول‌شخص، ذاتاً محدود است؛ راوی فقط می‌تواند آنچه را دیده، شنیده یا احساس کرده روایت کند. اما شاید داستان نیاز داشته باشد که خواننده هم‌زمان از اتفاقات دیگری هم باخبر شود یا شخصیت را از زاویه‌ای بیرونی ببیند.🔲 در چنین شرایطی، تغییر زاویه‌دید می‌تواند افق روایت را گسترده‌تر کند و لایه‌هایی را آشکار کند که در روایت اول‌شخص دسترس‌پذیر نبودند.■ مرزبندی زمان‌ها و لایه‌های روایت🔲 بعضی روایت‌ها در چند زمان یا چند سطح مختلف حرکت می‌کنند؛ مثلاً میان کودکی و بزرگسالی، یا میان خاطره و اکنون. نویسنده گاهی برای اینکه این دو لایه را از هم جدا کند، زاویه‌دید را نیز تغییر می‌دهد.🔲 در این حالت، تغییر زاویه‌دید به خواننده کمک می‌کند بفهمد اکنون با تجربه مستقیم شخصیت روبه‌روست یا با نگاهِ سال‌ها بعد او به همان تجربه. این جابه‌جایی، اگر دقیق اجرا شود، نه‌تنها گیج‌کننده نیست، بلکه ساختار روایت را روشن‌تر می‌کند.■ چه زمانی این تغییر ناموفق است؟🔲 اگر تغییر زاویه‌دید هیچ دلیل روایی نداشته باشد، معمولاً باعث سردرگمی خواننده می‌شود. خواننده ناگهان احساس می‌کند جای دوربین عوض شده، بدون اینکه بداند چرا. در این وضعیت، تمرکز از داستان برداشته می‌شود و توجه مخاطب به شیوه روایت جلب می‌شود؛ اتفاقی که معمولاً به ضرر اثر است.🔲 بنابراین، اصل مهم این نیست که زاویه‌دید تغییر کرده یا نه؛ بلکه این است که آیا این تغییر، تجربه خواندن را عمیق‌تر کرده است یا فقط ساختار روایت را آشفته کرده است.■ جمع‌بندی🔲 تغییر زاویه‌دید نه ذاتاً درست است و نه ذاتاً غلط. این فقط یک ابزار روایی است. ارزش هر ابزار به نحوه استفاده از آن بستگی دارد. اگر تغییر زاویه‌دید باعث شود شخصیت بهتر شناخته شود، احساسات عمیق‌تر منتقل شوند یا ساختار روایت کامل‌تر شود، می‌توان آن را یک انتخاب حرفه‌ای دانست. اما اگر هیچ کارکردی نداشته باشد و صرفاً برای متفاوت به‌نظر رسیدن انجام شده باشد، احتمالاً به انسجام روایت آسیب خواهد زد.🔲 هنگام خواندن هر اثر، بهتر است به‌جای این سؤال که «چرا زاویه‌دید عوض شد؟» از خودمان بپرسیم: «این تغییر چه چیزی به روایت اضافه کرد که بدون آن ممکن نبود؟» پاسخ به این پرسش، معیار بهتری برای ارزیابی موفقیت یا شکست این تکنیک است.❤️☘ https://t.me/anjoman_moozh