چرا باید رمان و داستان کوتاه بخوانیم؟(ادبیات؛ هنرِ زندگی کردن در جانِ انسان‌های دیگر)✍️ #مصطفی_سلیما

چرا باید رمان و داستان کوتاه بخوانیم؟(ادبیات؛ هنرِ زندگی کردن در جانِ انسان‌های دیگر)✍️ #مصطفی_سلیمانی 🔻 اگر از کسی بپرسند چرا رمان می‌خوانی، احتمالاً می‌گوید برای سرگرمی، فرار از روزمرگی یا لذت بردن از یک قصه. اما این پاسخ فقط سطح ماجراست. حقیقت این است که انسان هزاران سال است داستان تعریف می‌کند، نه چون وقت اضافه داشته، بلکه چون بدون داستان، فهمیدن زندگی دشوار بوده است.◼ ما تنها موجودی هستیم که علاوه بر زندگی کردن، مدام درباره زندگی روایت می‌سازیم. گذشته‌مان را به شکل داستان به یاد می‌آوریم، آینده را در قالب داستان تصور می‌کنیم و حتی هویت خود را با داستانی که از خودمان تعریف می‌کنیم، می‌شناسیم. شاید به همین دلیل باشد که رمان و داستان کوتاه، فقط یک گونه ادبی نیستند؛ بلکه یکی از دقیق‌ترین ابزارهای شناخت انسان‌اند.◼ روان‌شناس و نویسنده کانادایی، کیت اوتلی، سال‌ها درباره تأثیر داستان بر ذهن پژوهش کرده است. او معتقد است داستان، نوعی «شبیه‌ساز پرواز» برای زندگی اجتماعی است. همان‌طور که خلبان پیش از پرواز واقعی، بارها در شبیه‌ساز تمرین می‌کند، ما نیز هنگام خواندن داستان، روابط انسانی، عشق، شکست، خیانت، ترس، امید و انتخاب را تمرین می‌کنیم؛ بی‌آنکه هزینه واقعی آن را بپردازیم. پژوهش‌های او نیز نشان داده‌اند کسانی که بیشتر داستان می‌خوانند، معمولاً در همدلی و درک احساسات دیگران توانمندترند.◼ اما ارزش داستان فقط در افزایش همدلی نیست.◼ خبرها به ما می‌گویند چه اتفاقی افتاده است؛ رمان‌ها نشان می‌دهند آن اتفاق چه حسی داشته است. تاریخ می‌گوید جنگ رخ داد؛ رمان کاری می‌کند که بوی خاک، صدای انفجار و لرزش دست کودکی را احساس کنیم. آمار از فقر حرف می‌زند؛ داستان، فقر را پشت میز شام یک خانواده می‌نشاند. علم، جهان را توضیح می‌دهد؛ ادبیات، جهان را تجربه‌پذیر می‌کند.◼ مارتا نوسبام، فیلسوف آمریکایی، معتقد است جامعه‌ای که نتواند از چشم دیگری به جهان نگاه کند، دیر یا زود توان گفت‌وگو را از دست می‌دهد. ادبیات، تمرین همین نگاه کردن است؛ تمرین بیرون آمدن از زندانِ «من».◼ از سوی دیگر، داستان فقط پنجره‌ای به زندگی دیگران نیست؛ آینه‌ای برای خود ما نیز هست. بارها پیش آمده هنگام خواندن رمانی، ناگهان احساس کرده‌ایم نویسنده دارد زندگی ما را روایت می‌کند؛ جمله‌ای که هرگز نتوانسته بودیم برای احساس خود پیدا کنیم، در دهان شخصیت داستان قرار گرفته است. انگار نویسنده سال‌ها در ذهن ما زندگی کرده باشد. این همان لحظه‌ای است که ادبیات، نامی بر تجربه‌های مبهم ما می‌گذارد و رنج‌های بی‌شکل را قابل فهم می‌کند.◼ اورسولا لوگویین می‌گفت نویسنده همواره در حال «زندگی کردن در وجود آدم‌های دیگر» است. شاید خواننده نیز دقیقاً همین کار را انجام می‌دهد. هر رمان، فرصتی است برای چند ساعت، شخص دیگری بودن؛ فرصتی برای دیدن جهان از زاویه‌ای که هرگز در زندگی واقعی نصیبمان نمی‌شود.◼ و این همان چیزی است که هیچ شبکه اجتماعی، هیچ ویدئوی یک‌دقیقه‌ای و هیچ خبر فوری نمی‌تواند جای آن را بگیرد. در دنیایی که همه‌چیز با سرعت مصرف می‌شود، داستان از ما می‌خواهد مکث کنیم، عجله نکنیم، قضاوت را عقب بیندازیم و به جای پاسخ‌های فوری، سؤال‌های عمیق‌تری پیدا کنیم.◼ شخصیت‌های خوب رمان‌ها معمولاً نه کاملاً خوب‌اند و نه کاملاً بد. آن‌ها پیچیده‌اند؛ درست مثل انسان‌های واقعی. شاید همین پیچیدگی است که ذهن ما را در برابر قضاوت‌های شتاب‌زده و ساده‌انگارانه واکسینه می‌کند.◼ داستان کوتاه نیز با وجود حجم اندکش، همین کار را انجام می‌دهد. گاهی تنها در چند صفحه، زخمی را نشان می‌دهد که یک رمان چندصدصفحه‌ای هم از بیانش عاجز است. داستان کوتاه ثابت می‌کند برای تکان دادن جهانِ درون انسان، همیشه به کلمات زیاد نیاز نیست؛ گاهی یک پایان خوب، سال‌ها در ذهن می‌ماند.◼ شاید مهم‌ترین دلیل خواندن رمان و داستان کوتاه این باشد که آن‌ها زندگی ما را طولانی‌تر می‌کنند؛ نه از نظر تعداد سال‌های عمر، بلکه از نظر تعداد زندگی‌هایی که تجربه می‌کنیم. کسی که فقط زندگی خودش را زیسته، یک زندگی دارد؛ اما کسی که صدها رمان خوانده، صدها بار عاشق شده، شکست خورده، مهاجرت کرده، بخشیده و از نو آغاز کرده است. شاید به همین دلیل است که بهترین کتاب‌ها، چیزی به دانسته‌های ما اضافه نمی‌کنند؛ آن‌ها ظرفیت انسان بودن را در ما بزرگ‌تر می‌کنند.❤️☘ https://t.me/anjoman_moozh