برای نظامی سیاسی گرفتار در بحران مشروعیت و ناتوان در انجام ساده‌ترین کارها، چه موهبتی بالاتر از آنکه جامعه چنان مستغرق در نفرت پراکنی و انگ‌زنی شود که هر نوع امکان کنش یا حتی فکر جمعی را زایل کند؟ چنین نظامی که تضعیف و کنترل جامعه را همواره در دستور کار داشته، بسان چیزی مخل امنیت، مسرور است از آنکه بخش زیادی از کنترل به خود جامعه واگذار شده تا مگر همچون ارگانیسمی بیمار هر ریشه یا جوانه‌ای را در خود ببلعد و از بین برد. جامعه‌ دارد شبیه حکومت می‌شود؛ اگر حکومت در تذبذبی ویرانگر توان تصمیم را از دست داده، جامعه نیز به سلبیتی محض مبتلا گشته و به جای ترسیم قلمروهای مشترک یا پروراندن ایده‌های بدیع و دموکراتیک گرفتار در ژدانف‌بازی شده و در کار حذف این و آن است. حالا پیشینه همه اشخاص یا گروه‌ها از «حافظه‌ای تاریخی» بیرون کشیده می‌شود به قصد رسوایی: که ای مردم اگر دلخوش به این شخص و گروهید بنگرید گذشته‌اش را: «او هم مسلم نبود». اما همه این آرشیوبازی‌ها در کنار روشنگری‌هایی چند، اصلی ساده را نادیده می‌گیرد: تغییر. آنکه روزی مرتجعی تنگ نظر بود امروز شاید جهان را دیگرگون می‌بیند؛ آنکه روزگاری در دهه چهل و پنجاه، در دوره‌ای موسوم به «جهان سوم گرایی» و مبارزات ضداستعماری ضد غرب بود، امروز شاید این ضدیت را در انکار یا کناره‌گیری کین توزانه نمی‌جوید. آنکه حقی برای زنان قائل نبود امروز شاید روشن می‌اندیشد. ریاکاری سیاسی همیشه هست، و آدم‌ها در برابر هر کنش و گفته‌ خود مسئولند، اما پرونده بازی و سیرکردن در آرشیوها به قصد رسواسازی همان تاکتیک حکومت‌هاست. اما برحذر باید بود از خطر دیگری که عواقبش کم از این نیست. طلب همرنگی و یکانگی اجتماعی محض، حتی با نیکوترین مقاصد خود آفت بسیار دارد. در پیش بودن هدفی بزرگ و در ظاهر مشترک نباید به انکار یا حتی تعلیق تفاوت‌ها منجر شود. اتحادهایی از این دست بعدها به عمیق‌ترین و خطرناک‌ترین تضادها و انتقام‌ها منجر می‌شوند. تفاوت را نمی‌توان از بین برد. این شرط حیات دموکراتیک است. مهم ریشه دواندن فرهنگ یا چارچوبی نهادین است که در آن در عین حفظ تفاوت‌های گاه عمیق به بازی ادامه داد، بی آنکه به حذف گروه‌ها یا افکاری خاص منجر شود، بی آنکه حقوق اقلیت‌ها انکار شود، یا استبداد اکثریت حاکم شود. خطاست اگر آنچه بر ایران امروز می‌گذرد را، این آشوب را، با چیزهایی مثل «تضارب آرا» یکی گرفت. پای نوعی نبرد کور در میان است. گروه‌های مختلف در سنگرهایی استقرار پیدا کرده‌اند و به رگبار می‌بندند هر آنچه را پیش رویشان باشد. مباحثه‌ای جدی درباره گذشته و حال و آینده در کار نیست، حتی در درون خود؛ گفتگویی با دیگران هم نه؛ و نه متنی برآمده از تفکر و تحلیل که شاید به نقشه راهی بینجامد. اینجا و آنجا کیش شخصیتی دیده می‌شود حول چهره‌هایی که اثبات چندین باره بی کفایتی‌شان گویا خللی در جلالشان ایجاد نکرده. زیر این رگبار نفرت و افترا، جامعه هیاهویی شده است نامفهوم از اصواتی بلند بی آنکه چیزی شنیدنی در کار باشد. این گروه‌ها در ظاهر قصد تدارک فردایی دارند متفاوت از امروز، اما در فردای آن‌ها همه باید خودی باشند؛ انگار از تاریخ انقلاب‌ها درسی گرفته‌اند و آن اینکه حذف دیگران را نباید به فردای انقلاب موکول کرد. این هدف بر همه چیز سایه افکنده. و انگار تا آن زمان هر چیز دیگری از این زندگیِ از پیش به یغمارفته باید تعلیق شود تا مگر این بزنگاه آلوده به چیزهای دیگر نشود. محمد هدایتیhttps://t.me/fusionofhorizons/963