"ایهام و تجربه‌ی آهان!"#دکتراحمدرضابهرامپورعمران التذاذِ هنری و ادبی گاه به‌تدریج و براثرِ استغراق د

"ایهام و تجربه‌ی آهان!"#دکتراحمدرضابهرامپورعمران التذاذِ هنری و ادبی گاه به‌تدریج و براثرِ استغراق در آثارِ هنری روی‌می‌دهد و گاه نیز بر اثرِ کشف و ناگهانگیِ پدیدارشدنِ زیبایی. زیبایی اغلب به "استریپ‌تیز" یا جلوه‌نمودن و پرهیز‌کردن، شباهت‌دارد اما گاه ناگهان پرده برمی‌افکند بر ما کشف یا برملامی‌شود.این درخششِ ناگهانیِ وجهی از زیبایی را شاید بتوان با "تجربه‌ی آهان!" Aha experience در روان‌شناسی گشتالت و آزمونِ روانیِ فرافکن یا همان "تستِ رورشاخ" سنجید. در این آزمون روان‌شناس یا روان‌درمان‌گر، خطوطِ درهم‌و‌برهم یا رنگی پاشیده بر بوم را به افراد ارائه‌می‌دهد و از آن‌ها می‌پرسد در این خطوط یا نقوش چه می‌بینید؟ و آن‌ها هرکدام بنابه تجربه‌های شخصی اغلب بناگاه تصویری را در صفحه یا بوم نمایان می‌بینند. و این دریافت‌های احتمالاً گوناگون از آن متنِ مبهم و مغشوش، مبتنی است بر بیم‌ها، امیدها و آرزوهای هر کسی. هرکسی در آیینه‌ی آن نقوشِ مغشوش، نقشِ خویش را می‌بیند.گرچه این دریافتِ ناگهانی، به کشفِ ناگهانیِ ارشمیدس و فریادِ "اورکا!" یا یافتم! یافتمِ! او بی‌شباهتی نیست اما در آزمون رورشاخ، به‌خلافِ تجربه‌ی ارشمیدس، فرد خالی‌الذّهن است و اساساً هیچ پرسشی در ذهن ندارد و روزها یا سال‌ها به آن نیندیشیده‌است. ازاین‌منظر، گویی کسی بی‌آن‌که قصدِ دانستنِ مساله‌ای یا کشفِ رازی را داشته‌باشد، ناگهان و آنی و بسیار غیرمنتظره پاسخِ مساله‌ای را می‌یابد یا رمزِ رازی را درمی‌یابد.به گمان‌ام تجربه‌ی یافتن ایهام یا شبکه‌ی ایهامات در شعر، بسیار به چنین تجربه‌ای شباهت‌دارد. ما هنگامِ خواندنِ غزلِ حافظ و غرقِ در موسیقی و تصاویر و مضامین شعرِ او، ناگهان و آنی درمی‌یابیم که "آهان!" فلان واژه بهمان معنی را نیز برمی‌تابد؛ یا این کلمه در پیوند با دیگر واژه‌ها، معنایی دیگر را نیز به ذهن متبادر می‌کند. تاکیدمی‌کنم این رویدادِ شگرف، "آنی" و "ناگهان" اتفاق‌می‌افتد و ازهمین‌رو با "تجربه‌ی آهان!" در روان‌شناسیِ گشتالت سنجیدنی است.مثلاً در حالِ خواندنِ این بیتِ حافظ:دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بخستاز لبِ خود به شفاخانه‌ی تریاک اندازباتوجه‌ به دیگر واژه‌ها، ناگهان در می‌یابیم "شِفاخانه" جز معنای معهودش، "شِفاه" (جمعِ مکسّرِ "شفه" لب) را نیز به ذهن متبادرمی‌کند. ضمناً در قرآن به شفابخشیِ "عسل" نیز اشاره‌شده. در منابعِ طبی نیز عسل در درمان‌ِ مسمومیّت‌های ناشی از گزیدگی‌های مار، مفید دانسته‌شده‌است.یا در این بیت:به مامنی رو و فرصت‌شمر غنیمتِ وقتکه در کمین‌گهِ عمر اند قاطعانِ طریقناگهان درمی‌یابید و می‌گویید "آهان!" این‌جا "کمین‌گه" جز معنای متعارف‌اش یعنی محلّ کمین (مَکمَن)، در تناظر یا تناسبِ با "فرصت‌‌شمر" و "غنیمت وقت" و حتی "عمر"، "فرصتِ کم" یا "زمانِ اندک" را نیز به ذهن متبادرمی‌کند. گویی با این کشفِ ناگهانی، شاعر باتاکیدِ بیش‌تری به ما هشدار می‌دهد "زمان را دریابید".🌸🌸‌‌‌‌‌‌‌‌Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─