از شاعران ادیب تا ادبای شاعر  (۱) #دکترمحمدرضاروزبه شعر و شاعران دانشگاهی، مقوله‌ای درخور طرح و تحلیل در ساحت شعر امروز است شعر شاعران ادیب (در اینجا ادیب، توسعاً یا تسامحاً به معنای "ادبیات‌خوانده" است، اعم از استاد، معلم یا حتی دانشجوی ادبیات) وجوه مثبت…از شاعران ادیب تا ادبای شاعر  (۲)#دکترمحمدرضاروزبه در مقابل شاعران ادیب، پدیده‌ای نیز وجود دارد با عنوان "ادبای شاعر" . استاد بهاء‌الدین خرمشاهی در "حافظ‌نامه" می‌نویسد: مولوی، عارف شاعر است و حافظ، شاعر عارف. بر همین قیاس می‌توان گفت که: شاعران ادیب،  شخصیت شاعریشان مقدّم بر شخصیت ادیبانه‌ی آن‌هاست و در مقابل، ادبای شاعر آنهایند که شخصیت ادیبانه‌شان مقدّم و مستولی بر شاعری آنهاست. در اینجا  نگاهی آسیب‌شناسانه به شعر و شاعری ادبای شاعر ضروری به نظر می‌رسد.اساسا یکی از جنبه‌های آسیب‌زای ادیب بودن، آن است که فرد ادیب (استاد، معلم یا دانشجوی ادبیات) بر این باور است که به صِرف ادبیاتی بودن حتماً باید شعر هم بگوید یا داستان هم بنویسد، حتی اگر فاقد ذوق و قریحه‌ی شاعری یا داستان‌نویسی باشد. تلقی چنین الزام و اجباری، فرد ادیب را به تولید و تکثیر شبه‌شعر یا شبه‌داستان وامی‌دارد.  قاطبه‌ی مردم هم غالباً در مواجهه با یک استاد، معلم یا دانشجوی ادبیات توقع دارند که او باید شاعر یا نویسنده هم باشد یعنی جبراً شاعری و نویسندگی را جزو ملزومات ادبیاتی بودن می‌پندارند و همین تلقی و توقع نادرست، این حس را در فرد ادیب (یا ادبیا‌ت‌خوانده) برمی‌انگیزد که نمی‌توان ادبیاتی بود و شاعر نبود، داستان نویس نبود. پس نباید از دیگران جا ماند. باید این خلآ را نیز پر کرد  و لاجرم باید ردای شاعری یا قبای نویسندگی را نیز بر تن کرد. این تلقی و توقع آیا به راستی نادرست است؟ بلی و خیرخیر، چون در وضعیتی ایده‌آل، آنانی که فطرتاً شاعر، نویسنده یا به هر شکلی عاشق ادبیاتند باید ادبیات را به طور  حرفه‌ای و آکادمیک  بخوانند، نه هر کس که از بد حادثه یا در طلب مدرک و مسند به این رشته و رسته پناه می‌آورد.  و بلی، تلقی و توقع نادرستی است زیرا هر دانشجو، معلم یا استاد ادبیاتی ذاتاً ذوق و قریحه‌ی شاعری و نویسندگی ندارد و دانشکده‌های ادبیات لزوماً کارخانه‌ی شاعرسازی و نویسنده‌پروری نیستند. باری، این تلقی و توقع جمعی از یک طرف و حس خودشاعرپنداری هر اهل ادبیاتی از طرف دیگر، طی سال‌های متمادی موجب ظهور انبوه ادبای شاعر و حتی متشاعر شده است. در اینجا نیش قلم من، متوجه انبوه دانشجویان یا معلمان معمولی ادبیات نیست که دچار خودشاعرپنداری‌اند. آنها چندان اثرگذار و ماندگار نیستند و عرصه‌ی جلوه و جولانشان وسیع نیست. کانون ایراد و اشکال من طیفی از استادان قدیم و جدید ادبیات است که به پیروی از قاعده‌ای نانوشته خود را موظف به شاعری هم دانسته و با وجود دلربایی در ساحات دیگر، این پیرایه  را نیز به خود بسته‌اند. ادبایی که ذاتاً شاعر نیستند اما شعر هم می‌سرایند. البته واقفم که استغراق در آفاق شعر قدیم و جدید، و شور عاطفی حاصل از آن هم گاهی ادبا را دچار وسوسه‌ی شاعری می‌کند ولی این نکته، توجیه‌گر آن نیست که کسی (چه ادیب باشد چه غیر ادیب)  بی‌بهره از جان و جَنم شاعری، به هر قیمتی خود را به عالم شاعری تحمیل کند.باری،  "میان‌مایگی" ویژگی مشترک شعر و شاعری اغلب این ادیب - شاعران‌ است. اشعار اینان نه تنها چیزی به میراث عظیم شعر امروز نمی‌افزاید بلکه از فرّ و فروغ آن نیز می‌کاهد زیرا جایگاه فرهنگی و علمی این استادان، به شعر یا شعر‌واره‌های آنها نیز وجاهت می‌بخشد و  بدتر اینکه شخصیت کاریزماتیک آنها موجب می‌شود که سروده‌هایشان در نگاه دانشجویان و ادب‌دوستان ساده و نابلد، حد و رسم  شاعری یا حتی ملاک و معیار "شعر برتر" محسوب شود. بسیار دانشجویان خام و  خالی‌الذهن را دیده‌ام که استاد ادبیاتِ ناشاعرِ و نویسنده‌نمای خود را مثَل اعلای شاعر یا نویسنده می‌پندارند.  و اما باید شاکر باشیم که در طی این سده، بسیار بوده‌‌اند  ادبای متذوّق که میل به شاعری یا چاپ شعرواره‌هایشان داشته‌اند ولی به دلایل مختلف از جمله کاهلی، وسواس یا... کامروا نگشته‌اند. به قول حزین لاهیجی:از عدل خداست اینکه سلطان نان دارد و اشتها ندارد باری، از ادبای شاعر و کم‌و‌کیف اشعارشان گفتم ولی اجازه بدهید در این مقام از کسی نام نبرم چون برخی از استادان بزرگ ادبیات این‌روزگار نیز از این زمره‌اند.اعتراف می‌کنم: حجاب معاصرت (و نه معاشرت) رخصت نمی‌دهد که به نام سترگ این بزرگواران اشاره کنم که اگرچه شاگرد کلاس‌هایشان نبوده‌ام، از خرمن بلند دانش آنها توشه‌ها برگرفته‌ام و حفظ حرمت و بزرگی آنها را بر خود واجب می‌شمارم. اما ناگزیر، همان‌گونه که اکنون، شعرهایشان نه مخاطبی دارد، نه بر دلی می‌نشیند و نه در حافظه‌ای می‌ماند، آینده و آیندگان نیز فارغ از این ملاحظات، آثارشان را - چه شعر باشد  و چه ناشعر - بی‌رحمانه به زیر ضرب نقد خواهند برد. 🌸🌸‌‌‌‌‌‌‌‌Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─