أَشْبَاهَ الرِّجَالِاما بعد، جهاد، درى است از درهاى بهشت كه خدا به روى گزيده دوستان خود گشوده است، و جامه تقوى است، كه بر تن آنان پوشيده است. زره استوار الهى است كه آسيب نبيند، و سپر محكم اوست كه تير در آن ننشيند. هر كه جهاد را واگذارد و ناخوشايند داند، خدا جامه خوارى بر تن او پوشاند و فوج بلا بر سرش كشاند، و در زبونى و فرومايگى بماند. دل او در پرده‌هاى گمراهى نهان، و حق از او روى گردان. به خوارى محكوم و از عدالت محروم.من شبان و روزان، آشكارا و نهان، شما را به رزم اين مردم تيره روان خواندم و گفتم: با آنان بستيزيد، پيش از آن كه بر شما حمله برند، و بگريزند. به خدا سوگند با مردمى در آستانه خانه نكوشيدند، جز كه جامه خوارى بر آنان پوشيدند. اما هيچ يك از شما خود را براى جهاد آماده نساخت و از خوارمايگى، هر كس كار را به گردن ديگرى انداخت، تا آن كه از هر سو بر شما تاخت آوردند و شهرها را يكى پس از ديگرى از دستتان برون كردند.شنيده‌ام مهاجم به خانه‌هاى مسلمانان، و كسانى كه در پناه اسلامند درآمده، گردنبند و دستبند و گوشواره و خلخال از گردن و دست و پاى زنان به در مى‌كرده است، حالى كه آن ستمديدگان برابر آن متجاوزان، جز زارى و رحمت خواستن سلاحى نداشته‌اند. سپس غارتگران، پشتواره‌ها از مال مسلمانان بسته، نه كشته‌اى بر جاى نهاده و نه خسته، به شهر خود بازگشته‌اند. اگر از اين پس مرد مسلمانى از غم چنين حادثه بميرد، چه جاى ملامت است، كه در ديده من شايسته چنين كرامت است.شگفتا! به خدا كه هماهنگى اين مردم در باطل خويش، و پراكندگى شما در حقّ خود، دل را مى‌ميراند، و اندوه را تازه مى‌گرداند. زشت باديد و از اندوه برون نياييد كه آماج تير بلاييد، بر شما غارت مى‌برند و ننگى نداريد. با شما پيكار مى‌كنند و به جنگى دست نمى‌گشاييد. خدا را نافرمانى مى‌كنند و خشنودى مى‌نماييد. اگر در تابستان شما را بخوانم، گوييد هوا سخت گرم است، مهلتى ده تا گرما كمتر شود. اگر در زمستان فرمان دهم، گوييد سخت سرد است، فرصتى ده تا سرما از بلاد ما به در شود. شما كه از گرما و سرما چنين مى‌گريزيد، با شمشير آخته كجا مى‌ستيزيد.اى نه مردان صورت مرد! اى كم خردان نازپرورد! كاش شما را نديده بودم و نمى‌شناختم كه به خدا، پايان اين آشنايى ندامت بود و دستاورد آن اندوه و حسرت. خدايتان بمیراناد كه دلم از دست شما پر خون است و سينه‌ام مالامال خشم شما مردم دون، كه پياپى جرعه اندوه به كامم مى‌ريزيد، و با نافرمانى و فروگذارى جانبم، كار را بهم درمى‌آميزيد. (خطبه ۲۷)شما افروختن آتش جنگ کجا توانید؟ که فریب می‌خورید و فریب دادن نمی‌دانید. پیاپی سرزمین‌های‌تان را می‌گیرند و پروا ندارید. دیده‌ها بر شما دوخته‌اند و از خواب غفلت سر برنمی‌دارید. به خدا، مغلوب و خوارند، آنان که یکدیگر را فرو گذارند. (خطبه ۳۴)اى مردم كه به تن حاضرند و به خرد ناپيدا، يك سر و گونه گونها سودا، فرماندهان به آنان مبتلا. امام شما خدا را فرمان مى‌برد و شما نافرمانى او مى‌كنيد، حاكم شما خدا را معصيت مى‌كند، و شاميان فرمان او را مى‌برند. به خدا دوست داشتم معاويه شما را چون دينار و درهم با من سودا كند، ده تن از شما بگيرد و يك تن از مردم خود به من دهد. (خطبه ۹۷)خدا را سپاس مى‌گويم بر آنچه -در علم او- گذشته است، و بر هر كارى كه مقدّر داشته است، و بر اين گرفتارى كه با شما دارم -گروهى كه از رفتارشان بيزارم-. اى مردمى كه اگر امر كنم فرمان نمى‌بريد، و اگر -بخوانم‌تان- پاسخ نمى‌دهيد، اگر فرصت يابيد -در گفتار بيهوده- فرو مى‌مانيد، و اگر با شما بستيزند، سست و ناتوانيد. اگر مردم بر امامى فراهم آيند، سرزنش مى‌كنيد، و اگر ناچار به كارى دشوار در شويد، پاى پس مى‌نهيد. بى‌حميّت مردم انتظار چه مى‌بريد چرا براى يارى برنمى‌خيزيد، و براى گرفتن حقّتان نمى‌ستيزيد. مرگتان رساد، يا خوارى بر شما باد به خدا، اگر مرگ من بيايد -و به سر وقتم خواهد آمد- ميان من و شما جدايى مى‌اندازد، حالى كه همنشينى‌تان را خوش نمى‌دارم، و با شما بودن چنان است كه گويى ياورى ندارم. (خطبه ۱۸۰)نهج‌البلاغه، ترجمه مرحوم علامه جعفر شهیدی@GhadiriNetwork