«جشن حافظ»در تابلوی «تبانی»، - اثر جیمز انسور، ۱۸۹۰- چند نفر کنار هم ایستاده‌اند. گویا مهمانی‌ای، جش

«جشن حافظ»در تابلوی «تبانی»، - اثر جیمز انسور، ۱۸۹۰- چند نفر کنار هم ایستاده‌اند. گویا مهمانی‌ای، جشنی، چیزی‌ست. چیزی شبیه «جشن حافظ در تهران». همگی بر صورت ماسک زده‌اند، ماسک‌هایشان اما به کار پنهان‌سازی نمی‌آید، افشاگر است. گویا بین خود به توافقی رسیده‌اند، خنده‌شان از شادی نمی‌آید، از حصول توافق زیرمیزی فی‌مابین طرفین امضا‌کننده‌ی شراکت در جرم می‌آید. در این نوع مهمانی‌ها وقتی همه با هم می‌خندند یعنی یک عده دارند حذف می‌شوند. شادی مدعوین از حذف دیگری‌ست. در «تبانی»، مسئله فقط «زشت بودن» چهره‌ها نیست. خشونتِ نرم است. هیچ‌کس چاقو دستش نیست، خون هم در صحنه نیست اما فضا، خفه‌کننده است. این آدم‌ها اگر خطری داشته باشند، خطرشان در همین لبخندهاست. لبخند به‌عنوان ابزار. لبخند برای معامله، حذف، تمسخر، بقا.ترکیب‌بندی تابلو، فشرده است. فاصله‌ای برای نفس کشیدن نگذاشته. چهره‌ها به هم چسبیده‌اند، مثل این‌که هویت فردی کاملاً حل شده باشد در یک توده‌ی اجتماعی متعفن. همه در ماهیت شبیه هم‌اند، همه راضی، همه هم‌دست. هیچ‌کس واقعاً نگاه نمی‌کند؛ چشم‌ها یا خالی‌اند یا به جایی خارج از معنا دوخته شده‌اند. نگاه‌ها ارتباط نمی‌سازند، فقط فضا را آلوده می‌کنند.ماسک‌ها نکته‌ی کلیدی‌اند، اما نه به معنای ساده‌ی «پنهان‌کاری». ماسک‌در «تبانی»، حقیقت را مثل لاشه‌ای گندیده عریان می‌کند. این‌ها اگر ماسک نداشتند، عادی و قابل‌تحمل بودند. ماسک اجازه می‌دهد آن چیزی که همیشه بوده‌اند، بالاخره دیده شود.انسور در «تبانی»، رنگ را برای زیبایی نخواسته. رنگ‌ها بیمارند، انگار نور سالمی به این آدم‌ها نخورده. صورتی‌ها بیش از حد گوشتی‌اند، سفیدها مرده‌اند، قرمزها به جای زندگی، نشانه پوسیدگی‌اند. این‌جا، مهمانی در نور شمع نیست؛ کالبدشکافی زیر نوری سرد است. جشن تمام می‌شود. بازیگران پولشان را گرفته‌اند و با حفظ سمت «دلقک»، از صحنه خارج می‌شوند. آن بیرون، لیلی مهدوی بر سر مزار پسرش نشسته است. اگر آن‌جا ننشسته باشد، دارد جایی در شهر راه می‌رود و به درخت‌ها روبان‌های قرمز می‌بندد.و حالا، تماشاگر: انسور فاصله‌ی امن «من دارم هنر تماشا می‌کنم» را از تماشاگر می‌گیرد. انگار این جمع دارد جای‌ات را خالی می‌کند. یک نفر کم است. لبخندها مستقیم و نامستقیم به سمت تواند. پرسش بی‌صدا این است: «تو بیرون این جمعی، یا فقط هنوز ماسک‌ات را نزده‌ای؟»