فقر، در یک نظام توتالیتر، فقط یک وضعیت اقتصادی نیست؛ یک‌طرفش چشم رو باز می‌کنه، یک‌طرفش دست‌وپا رو م

فقر، در یک نظام توتالیتر، فقط یک وضعیت اقتصادی نیست؛ یک‌طرفش چشم رو باز می‌کنه، یک‌طرفش دست‌وپا رو می‌بنده، و اگه از دستِ سازنده‌ش دربره، برمی‌گرده و رگِ خودِ نظام رو می‌زنه.وقتی فکر، رسانهٔ آزاد و حافظه رو از آدم می‌گیرن، فقط حس می‌مونه؛ و هیچ حسی سرسخت‌تر از گرسنگی نیست. گرسنگی سواد نمی‌خواد. شکم خالی خودش معلمه. تا وقتی شکم کمی سیره، جهل جاش امنه. می‌تونه تاریخ رو عوض کنه، خبر رو فیلتر کنه، سؤال رو خنثی کنه، آدم رو از مقایسه‌کردن بندازه، آزادی رو بی‌معنا جلوه بده، واقعیت رو جلوی چشمِ آدم پنهان کنه و زنجیر رو به اسمِ امنیت بفروشه. برای همینه که توی همچین جامعه‌ای، فقر گاهی جای آگاهی رو می‌گیره. نه اینکه فقر مردم رو آگاه‌تر کنه؛ بلکه وقتی هیچ راهی برای پرسیدن، مقایسه کردن و فهمیدن باقی نمونده، درد تبدیل می‌شه به تنها زنگ خطری که هنوز کار می‌کنه. فقر به‌عنوان تیغِ دولبه‌ای که فقط یه لبه‌ش کار می‌کنه اینجاست که تناقض شروع می‌شه. فقر، اول از همه، پرده رو کنار می‌زنه؛ چشم آدم رو باز می‌کنه. اما درست همون لحظه‌ای که چشم باز می‌شه، بدن داره از پا می‌افته. فقر آگاهی می‌ده، ولی توانِ عمل رو می‌گیره. مثل اینه که یکی رو توی یه اتاق تاریک بیدار کنی، چشم‌هاشو باز کنی و بعد دست‌وپاشو ببندی و بگی: «حالا برو بجنگ.» و درست همین‌جاست که سیستم وارد بازی می‌شه. اون‌ها فقر رو مهندسی می‌کنن که مردم رو خسته نگه دارن؛ یه فقرِ حساب‌شده. ذهنی که تمام روز درگیر اینه که چطور تا آخر ماه دوام بیاره، دیگه رمقی برای فکر کردن به فردا نداره. صف نان، پیدا کردن دارو، جور کردن اجاره، قرض گرفتن، دو شیفت کار کردن... تمام توان آدم صرف زنده موندن می‌شه. این خستگیِ مزمن، بهترین سانسوریه که هیچ ادارهٔ سانسوری نمی‌تونه بسازتش؛ چون این‌بار خودِ قربانی داره هزینهٔ سانسورِ خودش رو می‌ده و با دستِ خودش، دهنِ خودش رو می‌بنده. وقتی فقر از دروازهٔ قصر هم رد بشه هر نظام سرکوبگری، در واقع یه اقتصاد پنهان داره. حکومت‌کردن بر پایهٔ ترس، مجانی نیست؛ خرج داره. باید به نیروی انتظامی حقوق بدی که وفادار بمونه، به بسیج و لباس‌شخصی پاداش بدی که خیابون رو جارو کنه، به شبکهٔ امنیتی رشوه بدی، به قشری از جامعه امتیاز بدی که در ازاش برات سینه سپر کنه. این چرخهٔ رانته. حالا وقتی منبعِ این رانت ــ نفت، ارز، هرچی که باشه ــ می‌خشکه، وقتی تورم حتی جیبِ خودِ دستگاه رو خالی می‌کنه، اتفاق عجیبی می‌افته: سرکوبگر هم گرسنه می‌شه. و اینجا طنز تلخِ تاریخ خودشو نشون می‌ده ــ نظامی که سال‌ها بلد بود فقر رو روی مردم مدیریت کنه، حالا داره با تیغِ خودش زخمی می‌شه. چون سربازی که حقوقش عقب افتاده، دیگه با همون شوق شلیک نمی‌کنه؛ مأموری که رشوه‌هاش بی‌ارزش شده، دیگه به کی وفاداره؟ به شعار؟ شعار شکم رو سیر نمی‌کنه. این دقیقاً همون لحظه‌ایه که قراردادِ نانوشتهٔ «تو برام سرکوب کن، من بهت امتیاز بدم» می‌شکنه. چون در این نظام‌ها، پول و قدرت یه چیزِ واحدن، نه دو مقولهٔ جدا. وقتی خزانه خالی می‌شه، وفاداری هم خالی می‌شه.