🔹مقاله‌ی ساکنان عیلام به همراه موقعیت و تطبیق منطقه هلیلان با شهر بیت بوناکی آشوری:✍️نگارش و گردآور

🔹مقاله‌ی ساکنان عیلام به همراه موقعیت و تطبیق منطقه هلیلان با شهر بیت بوناکی آشوری:✍️نگارش و گردآوری : مسلم مرادی قدیمی‌ترین اقوام ساکن عیلام کاسیت‌ها، آریانی‌ها، اوملیاس، ایلامیان، پارسیان، حلولان، مادها و هپارتیپ‌ها بوده‌اند. بیش از ورود آریاییان و استقرارشان در ایران، نژادهای بومی در این سرزمین می‌زیسته‌اند «۱».طایفه حلولان یا حلیلان، در کوهستان‌های جنوب شرقی کرمانشاه و قسمت علیای رود کرخه سکونت داشته، از راه گله‌داری امرار معاش می‌کرده‌اند «۲».حلولان یا هلیلانی‌ها از اقوام کوچ‌نشین و دامدار نواحی شمالی لرستان و شمال شرق ایلام در دره‌های زاگرس بوده‌اند و امروزه هم قسمتی از این منطقه به همین نام شناخته می‌شود. قلمرو‌ی آنان در سرشاخه های رود سیمره و اطراف این رود قرار داشت و ایل‌راه‌های آنان در کناره‌های این رود بزرگ عبور می‌نمود. برخی اقوام لک (لروندها)* موجود در این منطقه را بازمانده‌ی حلولان می‌دانند و محتمل نیز چنین است «۳». وهناك رأي آخر يقول أن حلوان مدينة بناها الآشوريون ([221]) أيام حكمهم البلاد.ـ ويحتمل جداً أن تكون التسمية نسبة إلى إحدى القبائل الكوردية القديمة القاطنة في هذه المناطق فقد ذكر ايرج أفشار ([222]) طائفة حلولان أو حليلان ضمن الطوائف العيلامية القديمة وقال كانت تسكن جبال كرمنشاه «۴».🔹 ارتباط جغرافیای هلیلان و شهر آشوری پیت بوناکی را در دو سطح «تاریخی-باستانی» و «جغرافیایی-امروزی» بررسی می‌کنیم:1_ تحلیل از منظر تاریخی و باستان‌شناسی (ارتباط با آشور)در دوران باستان، سرزمین عیلام (که بخشی از آن را هلیلان امروزی شامل می‌شود) همواره در تقابل یا تعامل با امپراتوری‌های بزرگ، از جمله آشوری‌ها بوده است.• منطقه استراتژیک: هلیلان و نواحی اطراف آن (مانند سرزمین‌های کوهستانی عیلام) به دلیل موقعیت میان دشت‌های مرکزی و کوه‌های زاگرس، همواره مسیرهای تجاری و نظامی مهمی بودند. آشوری‌ها برای کنترل مسیرهای رسیدن به فلات ایران و تضعیف قدرت‌های محلی (مانند عیلامیان)، بارها به این مناطق حمله‌ور شده بودند.۲. تحلیل جغرافیایی و ساختار شهرستانی (هلیلان امروزی)در ساختار اداری و جغرافیایی امروز:• هلیلان: مرکز شهرستان هلیلان در استان ایلام است. این منطقه دارای پیشینه تاریخی بسیار کهن است و در لایه‌های زیرین خود، آثار تمدن‌های مختلف (عیلامی، مادی، پارتی و…) را در خود جای داده است.«بیت بوناکی» نامِ هویت باستانی و آشوری این منطقه است، در حالی که «حلولان/حلیلان» نام قومی و جغرافیایی عیلامی باستان و مدرن آن است «۴».ذکر این نام‌ها (بیت بوناکی/حلولان/حلیلان) کلید اصلی برای درک پیوند میان «نام منطقه»، «نام قوم» و «جغرافیا» است و به یک پدیده در تاریخ که به آن «تطابق قوم و سرزمین» (Ethnonym vs. Toponym) می‌گوییم، اشاره می‌کند. با توجه به اینکه «حلولان» نام یکی از اقوام عیلام باستان است که در این منطقه ساکن بوده‌اند، می‌توانیم این معادله تاریخی را بازسازی کنیم:۱ـ معادله هویت: قوم ⬅️ مرکز ⬅️ منطقهفرآیند تکامل هویت در این منطقه به این صورت بوده است:• مرحله قومیت: گروهی از مردم (قوم حلیلان/حلولان) در این منطقه ساکن شده‌اند «۵».• مرحله مرکزیت (بیت بوناکی): این قوم، مرکز استقرار یا شهر اصلی خود را در نقطه‌ای (احتمالاً بیت بوناکی) بنا کرده‌اند.• مرحله منطقه‌ای شدن: با گذشت زمان، نام این قوم (حلولان/حلیلان) بر کل منطقه و جغرافیای اطراف اثر گذاشته و بعدها به نام «هلیلان» تبدیل شده است. بنابراین: وقتی منابع علمی و دانشگاهی می‌گویند «بیت بوناکی با هلیلان منطبق است»، در واقع می‌گویند: «مرکز سکونتی که قوم حلولانی در آن بودند (بیت بوناکی)، همان جایی است که امروزه هلیلان نامیده می‌شود» «۶».۲ـ تحلیل ارتباط با «آشوری» بر اساس این داده‌هاحالا که مشخص شد هلیلان نام یک قوم ایلامی است، ارتباط آن با «آشوری» بسیار جدی‌تر و حساس‌تر می‌شود. در تاریخ باستان، برخورد بین «امپراتوری‌های عیلام و آشور» یکی از محورهای اصلی تنش‌های سیاسی در ایران باستان بوده است:• تضاد قدرت (عیلامی در برابر آشوری): اگر قوم حلولان از اقوام ایلامی بودند، یعنی در منطقه‌ای (هلیلان/بیت بوناکی) قرار داشتند که از نظر استراتژیک بین قلمرو نفوذ عیلام و آشور قرار داشته است.• شهر آشوری در منطقه: عبارت «شهر آشوری» می‌تواند به دو معنا باشد:۱ـ شهر اشغال‌شده: شهری که توسط آشوری‌ها فتح شده و به‌عنوان یک شهر تحت مدیریت آشوری (Provincial City) بازسازی یا اداره می‌شده است «۷».۲ـ شهرِ متعلق به قوم آشوری: سکونتگاه‌هایی که در جریان فتوحات آشوری، توسط نیروها یا ساکنان آشوری در قلب سرزمین عیلامی (هلیلان) بنا شده‌اند «۷».کانال تلگرامی گلونی🌹🌹🌹🌹@Golvani_lak