.🔔دوبیتی قالبی دیرپا و ابزاری کارآمد برای بیان عشق؛ عاطفه؛ درد و رنج؛ آرزو و آلام و مفاهیم والای ان

.🔔دوبیتی قالبی دیرپا و ابزاری کارآمد برای بیان عشق؛ عاطفه؛ درد و رنج؛ آرزو و آلام و مفاهیم والای انسانی و عرفانی✍#فرزاد_سیاهپوشدوبیتی به عنوان یکی از اصیل‌ترین و دیرپاترین قالب‌های شعری در قلمرو فرهنگی ایران، به ویژه زاگرس؛ پیوندی ناگسستنی با سنت‌های شفاهی و میراث زبانی دوران پیش از اسلام (فهلویات) دارد. برخلاف پندارهای رایج که این قالب را صرفاً گونه‌ای عامیانه می‌پندارند، دوبیتی دارای ساختاری وزنی و محتوایی متمایز است که از دل زبان‌های بومی و باستانی برآمده و با گذشت سده‌ها، توانسته است جایگاه خود را در ادبیات رسمی و بومی حفظ کند. در سنت ادبی ایران، دوبیتی نمادی از صراحت بیان، ایجاز و غلبه عاطفه بر تکلفات زبانی است. از منظر عروضی، دوبیتی عمدتاً در بحر «هزج مسدس محذوف» (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل) سروده می‌شود.ریشه‌های بنیادین دوبیتی را باید در میراث «فهلویات» (سروده‌های پهلوی‌تبار) جستجوی کرد. فهلویات، که در مناطق جغرافیایی «جبال» (عراق عجم) رواج داشت، زیربنای زبانی و عاطفی دوبیتی محسوب می‌شود. با ورود اسلام و تثبیت نظام عروضی، این سروده‌های بومی در قالب‌های موزون قرار گرفتند، اما جوهر زبان های بومی و پیوند آن با گویش‌های پهلوی، همواره در ساختار دوبیتی باقی ماند.باباطاهر، پیشوای بی‌بدیل دوبیتی‌سرایان، چهره‌ای است که اشعار او پیوندی عمیق با زبان‌های بومی دارد. به گمانم اولین مصححان نسخ اصلی و خطی آثار باباطاهر به دلیل عدم شناخت دقیق از زبان های بومی و نداشت تسلط کافی، اشعار او را به زبان رسمی نزدیک کرده‌اند، اما تحلیل‌های زبان‌شناختی نشان می‌دهد که ساختار دوبیتی‌های باباطاهر، ریشه در زبان های پهلوی‌تبار به ویژه لکی دارند.بایسته است که قدیمی ترین نسخ در اختیار خبرگانِ مسلط به زبان های بومی قرار گرفته تا با دقت و ظرافت بازنویسی شوند و اصالت آنها باز گردانده شود. نمونه‌هایی از اشعار باباطاهر:۱_دو زلفونت کَرم تار ربابمچه می‌خواهی از این حال خرابمتو که با ما سر یاری نداریچرا هر نیمه‌شو آیی به خوابم۲_مو‌ آن رندم که نامم بی قلندرنه خُون دیرم نه مُون دیرم نه لنگرچو روج آیو بگردم گرد گیتیچو شو آیو به خشتی وانهم سرفایز دشتستانی دوبیتی را از مرزهای بومی فراتر برد و به اوج پختگی بیانی در مضامین عاشقانه و اجتماعی رساند. اشعار او نمونه‌ای بارز از پیوند میان عشق؛ احساس و سوز و گداز با ظرافت‌های عروضی و شعر کلاسیک است.نمونه‌هایی از اشعار فایز:۱_دلم را با کسی کاری نماندهگلِ گلشن به گلزاری نماندهبه دشتِ خشکِ بی‌آبِ محبتبرایم هیچ غم‌خواری نمانده۲_به زیر پرده آن روی دل آرابود چون شمع در فانوس پیدادل فایز چو پروانه به دورشمدامش سوختن باشد تمنادر ادبیات معاصر، دوبیتی همچنان از قدرتمندترین ابزار برای بیان احساسات آنی و عمیق شاعر باقی مانده است. شاعران لک زبان قالب دوبیتی را ابزاری کارآمد برای بیان عشق؛ درد و رنج؛ عاطفه و آلام و آرزو ساخته اند. این سروده ها؛  نمونه‌هایی از زنده بودن این قالب دیرپا در زبان لکی هستند. عزیز بیرانوند:۱_گرین خم منم یخچال سردمسنگینه چوی دماون بار دردممگر الون بِنِن اَر سر شُترکویگِه شاید هُم ترازی بو و گردِم۲_نه منصورم نه دارت آرزومهخریوی‌کم دیارت آرزومهخمار و دردَ بارم ئِه خریویمِه گِه چیم خمارت آرزومهشوریده لرستانی:۱_فلک بوسا! ولاتت برده خواریهمیشه دشمنی ئو لادراریمذانی سرنوشت مه بیه چه؟ شوئونی بی مِز و حق نادیاری۲_زِني بوري حيا كه دێەر  ولم كَهسرت فن دامه كم دَس اِ ملم كَهمِه قيقولم تمومه هر تشيشماجل مَردي بَهه بوري كلم كَهحشمت آزادبخت:۱_ئِه کُوم باخِ گُلی اَر جا منینهکِه گیست جا هِل و میخک زمینه!وَ رِزگا برژنگل اَر خطِ چئمتمگر یَه مونگه یا میدونِ مینه؟!۲_مِه مِێ تا کِە نقاشی نو بکیشموَ کاسه حُشک و حالی زو بکیشمیکی تِر بی گَنِم حواردی وَ بی کِشمِه مِێ بارِ تقاص اَر شو بکیشم؟!فرزاد سیاهپوش:۱_مِه صد مَن مثنوی واتوره دیرمپِراپِر  دفتری  دلشوره  دیرمئِه بَن تَزبی خیال و خاطراتمهزاران دونه خَم خاپوره دیرم۲_تو‌ هر یِه تالِ زلفت لشگَری کَهوِلاتِ عقل و دین ویرون کَری کَهامان  اَژ  تالِ  تاتاریِ  زلفتگِه نیشابورِ دل یِه لا بَری کَه دوبیتی مسیری طولانی از «فهلویات» باستانی تا «ادبیات معاصر» را پیموده است. این قالب از یک فرم شفاهی و بومی، به یک گونه ادبی مستحکم تبدیل شده که توانسته همپای قالب‌های رسمی (مانند غزل و قصیده)، کارکردهای زیبایی‌شناختی و اجتماعی خود را حفظ کند. بقای دوبیتی در زبان‌های فارسی؛ لکی و کردی، گواهی بر اصالت و انعطاف‌پذیری ساختاری این قالب در مواجهه با تحولات زبانی؛ فرهنگی و اجتماعی است.کانال تلگرامی گلونی🌹🌹🌹🌹@Golvani_lak