🔻تبیین جایگاه استراتژیک و تداوم سکونت در منطقه گناباد: واکاوی در متون باستانی، حماسی و شواهد باستان‌شناختی 🔻بخش اول نویسنده: حمیدرضا محمودی قوژدی پایگاه علمی-اجرایی: رئیس اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان گناباد / مدیر پایگاه میراث جهانی قنات…🔻 بخش دوماین تغییر در توصیفات، نشان‌دهنده گذار گناباد از یک پایگاه لجستیکی-نظامی در دوران ساسانی به یک قطب اقتصادی-کشاورزی در دوران اسلامی است. تأکید این متون بر دو محور کشاورزی پیشرفته و موقعیت تجاری در مسیر کاروان‌های شرق، نشان می‌دهد که زیرساخت‌های آبی (قنات‌ها) که در دوران باستان برای اهداف نظامی ساخته شده بود، اکنون به موتور محرک توسعه اقتصادی منطقه تبدیل شده‌اند (ابن‌حوقبل، کتاب‌های جغرافیایی).5. تحلیل تطبیقی: تداوم نام و جایگاهبا تطبیق داده‌های استخراج شده از سه منبع (باستان‌شناسی، حماسه و جغرافیا)، می‌توان یک مدل تداوم را برای گناباد ترسیم کرد:1. لایه اول (فیزیکی): قنات‌ها -> تایید تمدن مهندسی‌شده (دوران پیش از اسلام).2. لایه دوم (حماسی): کنابد -> تایید نقش نظامی و مرزی (دوران اشکانی/ساسانی).لایه سوم (مکتوب): گناباد در متون اسلامی -> تایید نقش اقتصادی و تجاری (دوران اسلامی).‌بررسی جایگاه گناباد در شبکه ارتباطات شرق ایرانگناباد در واقع بخشی از زنجیره ارتباطی میان مرکز ایران و مناطق باکتریا و پارثیا بود. این منطقه به دلیل داشتن منابع آبی پایدار، نقش ایستگاه بازپروری را برای کاروان‌ها و لشکریان ایفا می‌کرد. فقدان نام صریح در برخی نقشه‌های یونانی، به معنای نبود شهر نیست، بلکه نشان‌دهنده این است که گناباد در آن دوران، بیشتر به عنوان یک منطقه عملیاتی و لجستیکی شناخته می‌شد تا یک پایتخت سیاسی.‌نتیجه‌گیری و جمع‌بندیبررسی جامع و چندبعدی نشان می‌دهد که گناباد هرگز یک سکونتگاه گذرا نبوده است. روند شناسایی این منطقه در منابع تاریخی را می‌توان به این ترتیب جمع‌بندی کرد:دوران باستان: شناسایی از طریق شواهد مهندسی (قنات‌ها) به عنوان یک مرکز سازمان‌یافته.دوران ساسانی و پیش از آن: تثبیت به عنوان یک نقطه استراتژیک و نظامی در حافظه تاریخی (شاهنامه).دوران اسلامی: تبدیل به یک مرکز رسمی، آباد و تجاری که در کتب جغرافیای کلاسیک ثبت می‌گردد.‌منابع و مراجع (References)‌- ابن حوقل. کتاب صورة الارض. (متون جغرافیای کلاسیک اسلامی).- اصطخری. مسالک و ممالک. (منابع جغرافیای قرن 4 هجری).- فردوسی. شاهنامه (بخش جنگ دوازده رخ).- سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی. پژوهش‌های فنی و باستان‌شناختی در مورد قنات‌های گناباد.- Ptolemy, Claudius. Geography. (Ancient World Maps/Texts).🔸 روابط عمومی اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان گناباد @Gonapa