🔸تصاویری که تیتر را یاری نمی‌کنندمریم سلیمی (فردارسانه) – رسانه‌ها با اهداف مختلف از تصاویر بهره می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین این کاربردها، یاری‌رساندن به نوشتار برای فهم و درک بهتر، عینی‌سازی، مستندسازی و تقویت پیام است. معمولا از تصاویر انتظار می‌رود انطباق لازم را با نوشتار اعم از متن، تیتر و.. داشته باشند، مگر در مواقعی که در پی استفاده از یک تاکتیک خبری، تصویری به ظاهر غیرمرتبط ولی در نگاه موشکافه و دقیق‌تر، از ارتباطی عمیق با یک موضوع تاریخی یا دارای سابقه ذهنی نزد مخاطب و…. حکایت دارند. روزنامه‌های امروز (دوشنبه اول دی ۱۴۰۴) عموما تیتر اول خود را به بحث تهدید به استیضاح وزرا توسط رئیس مجلس شورای اسلامی اختصاص داده‌اند. گرچه تیترها از نوعی تقابل یا به قول روزنامه جهان صنعت از نوعی دوئل و تهدید حکایت دارند، ولی عکس‌ها انطباق لازم با این هدف را ندارند و عملا تیتر را یاری نمی‌کنند. عکس‌هایی که بعضا رد و نشانی از جدایی یا تقابل دولت و مجلس ندارند ولی تیترهایشان نگاهی متفاوت را پیگیری می‌کنند. مجاورتی که هدف نیست بر اساس اصل مجاورت (یکی از اصول گِشتالت)، مغز تمایل دارد عناصر یا اشیایی را که از نظر فیزیکی به یکدیگر نزدیک هستند در یک گروه قرار دهد. آنچه می‌تواند مرزهای شفافی را بین عناصر ایجاد کند روش‌هایی مانند فاصله‌گذاری و استفاده از فضای منفی یا سفید است. به این معنی که وقتی پزشکیان و قالیباف در مجاورت هم نشان داده شده‌اند، عملا در خدمت تیتر خود نیستند. چون مغز هنوز آنها را در مجاورت هم و در واقع در یک گروه دسته‌بندی می‌کند. این حس در عکس‌هایی که پزشکیان و قالیباف همگام حرکت کرده و یا لبخند می‌زنند، بیشتر تشدید می‌شود؛ در روزنامه‌های «مهد تمدن»، «آرمان ملی» و «جوان». تصاویری که بر خلاف تیتر، پیام «همراهی، همدلی یا عادی‌بودن رابطه» را منتقل می‌کند، دارای یک تناقض ارتباطی آشکار هستند. در چنین وضعیتی، تصویر نه‌تنها تیتر را یاری نمی‌کند بلکه عملا آن را خنثی یا تضعیف می‌کند. رو در رویی عناصر در این میان تقابل بین دولت و مجلس در روزنامه‌های «راه مردم» و «جهان صنعت»، بیشتر این تقابل را، هم با فاصله‌گذاری و هم رو در رویی عناصر نشان داده‌اند. عکس‌هایی که قالیباف را پشت تریبون مجلس یا مقابل و در مجاورت آن نشان داده‌اند و با تاکید بر زبان بدن مانند توقف و….، گرچه تلاش‌هایی داشته‌اند ولی بدون عناصر مقابل، روایت کامل را نشان نمی‌دهند؛ در روزنامه‌های «سازندگی»، «وطن امروز» و «خبر جنوب». روزنامه «شرق» نیز در اشاره به دو راهی ترمیم کابینه یا استیضاح، از عکسی بهره گرفته گرفته که طرف مقابل پزشکیان، فاقد چهره‌ای گویا و شفاف است که حسی از ابهام در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند ، کما اینکه زبان بدن پزشکیان نیز حس تقابل ندارد. تیترهایی که در روایت مذکور فقط به نوشتار بسنده کرده و از ظرفیت عکس یاری نگرفته‌اند، انتقال لازم را نداشته‌اند یا حداقل جلب توجه بصری کمتر را ایجاد می‌کنند. انتخابی متفاوت روزنامه «همشهری» راهی متفاوت و البته انتخابی آگاهانه کرده (عاری از بحث‌های سیاسی) و همه روسای قوا را هم سطح و مصمم برای رفع گرانی‌ها نشان می‌دهد، بدون نشان دادن هرگونه اختلاف، تقابل یا تهدیدی. تصاویری که علیه تیتر عمل می‌کنند آنچه مورد تاکید است این است که در انتخاب تصاویرِ مرتبط با تیترها و نوشتار دقت بیشتری شود و در انتخاب آنها به اصول گِشتالت، نکات فنی، زبان بدن، ملاحظات فرامتن و … توجه شود. چراکه جز این بدون انطباق تیتر و عکس، تیتر با نوشتار فاقد اثرگذاری لازم خواهد بود. مخاطب ضمن توجه به نقش جدی تصویر در درک پیام‌ها، وقتی بین تیتر و پیام تصویر تناقض وجود داشته باشد، به تصویر بیش از متن اعتماد می‌کند. وقتی نشانه‌هایی از مجاورت، همسویی، همراهی، لبخند و … در تصویر می‌بیند، مقابل تیتر تهدیدآمیز یا تقابلی، مقاومت ادراکی نشان می‌دهد. در نهایت، آنچه اهمیت دارد، انتخاب‌های حرفه‌ای‌تر و پرهیز از گسست میان نظام نوشتاری و نظام بصری است؛ چراکه تصویر، اگر همسو با تیتر نباشد، می‌تواند به‌جای تقویت پیام، علیه آن عمل کند. با وجود همه نکات مذکور، رسانه‌ها گاه برای کم کردن به اصطلاح «زهر» یک تیتر، تصاویری با قدرت تاثیر کمتری استفاده کرده یا حتی آن را بی‌تصویر منتشر می کنند که اکنون از این دست سیاست‌های رسانه‌ای چندان موضوع بحث ما نیست. 🔸دکتر مریم سلیمی مدرس سواد بصری در دانشگاه سوره استلینک گزارش در فردارسانه#سواد_بصری #عکس #تیتر #روزنامه💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson🆔 eitaa.com/medialesson