⚖️ *عدالت؛ سهمی که هیچ‌کس نباید از آن محروم بماند*👤 *سید محمد علی ایازی*مجتهد، قرآن‌پژوه و عضو هیات علمی دانشگاه🌿 *عدالت*، از پرتکرارترین و بنیادی‌ترین مفاهیم قرآن است. کتابی که رسالت پیامبران را برپایی *قسط* در جامعه می‌داند، طبیعی است که عدالت را تنها یک فضیلت اخلاقی نبیند، بلکه آن را ستون زندگی اجتماعی معرفی کند.قرآن از انسان نمی‌خواهد تنها نیکوکار باشد؛ از او می‌خواهد *عادل* باشد، زیرا نیکی بدون عدالت، گاه به تبعیض و سلیقه‌گرایی می‌انجامد.📖 واژه *«قسط»* در زبان قرآن، بیش از آنکه مفهومی ذهنی باشد، ناظر به دادن سهم هر صاحب حقی است.عدالت یعنی هیچ انسانی به سبب تفاوت در عقیده، قومیت، دین یا موقعیت اجتماعی، از حقوق شایسته خود محروم نشود.عدالت، تقسیم منصفانه حقوق است، نه تقسیم محبت‌ها و علاقه‌ها.🌱 نکته تأمل‌برانگیز آن است که قرآن هرگز تعریفی پیچیده از عدالت ارائه نمی‌کند. گویی عدالت، حقیقتی است که *وجدان انسان* آن را می‌شناسد.اگر انسان توان تشخیص عدالت را نداشت، دعوت مکرر قرآن به برپایی قسط، تکلیفی فراتر از توان او بود. از همین رو، عدالت پیش از آنکه حکمی فقهی باشد، ندای فطرت و عقل انسان است.🤝 در آیه‌ای که مسلمانان را به نیکی و قسط نسبت به دگراندیشانی که دست به ستیز و تجاوز نزده‌اند فرا می‌خواند، سخن از ایمان یا کفر آنان نیست؛ سخن از *حق آنان* است.قرآن نمی‌گوید چون با شما هم‌عقیده نیستند، از حقوق اجتماعی محروم شوند؛ بلکه هشدار می‌دهد اختلاف در باور، مجوز بی‌عدالتی نیست.جامعه‌ای که عدالت را قربانی تعصب کند، پیش از آنکه به مخالفان آسیب برساند، بنیان اخلاقی خود را ویران کرده است.✨ از همین رو، آیه با جمله‌ای امیدبخش پایان می‌یابد:*﴿إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ﴾*«خداوند عدالت‌پیشگان را دوست دارد.»گویی معیار قرب الهی، تنها عبادت نیست؛ رعایت حق انسان‌ها نیز هست. شاید راز این تأکید آن باشد که عدالت، نخستین نشانه احترام به کرامت انسان و زیربنای هر جامعه سالم و انسانی است.⚖️ اهمیت این اصل آن‌گاه آشکارتر می‌شود که قرآن، عدالت را حتی در برابر *دشمنان* نیز از انسان مطالبه می‌کند. در جایی که احساس انتقام و خشم، بیش از هر زمان دیگری انسان را به بی‌انصافی می‌کشاند، قرآن هشدار می‌دهد:*﴿وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا، اعْدِلُوا﴾*«مبادا دشمنی با گروهی، شما را از مسیر عدالت بیرون ببرد؛ عدالت پیشه کنید.»عدالت، نباید قربانی نفرت شود. حتی در میدان نزاع نیز انسان حق ندارد به ستم روی آورد، حقوق بی‌گناهان را پایمال کند، خانواده و وابستگان دشمن را که نقشی در خصومت ندارند، هدف قرار دهد یا از مرز انصاف فراتر رود.🌸 ارزش عدالت دقیقاً در همین‌جاست؛ آنجا که انسان برخلاف میل و خشم خود، *حق* را بر احساساتش مقدم می‌دارد.اگر عدالت تنها در حق دوستان رعایت شود، فضیلتی بزرگ نیست؛ عظمت عدالت آن است که در برابر مخالف و دشمن نیز پابرجا بماند.از نگاه قرآن، عدالت نه تابع محبت است و نه اسیر دشمنی؛ بلکه معیار ثابت کرامت انسان و نشانه استواری اخلاق است.💭 *پرسش برای تأمل:* آیا هنگامی که با کسی اختلاف یا دشمنی داریم، همچنان می‌توانیم حق او را همان‌گونه که حق خود را می‌خواهیم، رعایت کنیم؟#مهارت‌های_زندگی_در_آیینه_قرآن (۱۱)🌴 کانال انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها*The Islamic Association of University Lecturers of Iran*ble.ir/join/A1yRMHAZsd