مرگ بر آمریکا؛ خطاب به چه کسی؟پیش از آنکه درباره درست یا نادرست بودن شعار «مرگ بر آمریکا» داوری کنیم، باید نخست روشن کنیم که این شعار دقیقاً متوجه چه کسی یا چه کسانی است. آیا «آمریکا» در این شعار به معنای دولت و حاکمان آمریکاست؟ یا مردم آمریکا؟ یا مجموعه دولت و ملت؟اگر مقصود، دولت آمریکا و سیاست‌های خصمانه و سلطه‌طلبانه آن باشد، مسئله تا حدودی متفاوت است؛ زیرا می‌توان یک حکومت، سیاست یا عملکرد سیاسی را به‌شدت محکوم کرد، بدون آنکه مردم یک کشور را به سبب ملیتشان محکوم بدانیم. اما مشکل از آنجا آغاز می‌شود که در زبان عمومی، «آمریکا» فقط نام یک دولت نیست؛ بلکه نام یک کشور و در نتیجه در ذهن بسیاری از مردم، شامل مردم آن کشور نیز می‌شود. از همین رو، چنین شعاری—even اگر نیت گوینده فقط حکومت آمریکا باشد—می‌تواند برای بخشی از مخاطبان این معنا را ایجاد کند که مردم آمریکا نیز موضوع نفرت و دشمنی هستند.برای فهم بهتر مسئله، می‌توان آن را معکوس کرد. اگر در کشوری دیگر، گروهی شعار «مرگ بر ایران» سر دهند، آیا ایرانیان این سخن را صرفاً متوجه دولت ایران تلقی خواهند کرد؟ آیا مردم ایران، حتی کسانی که با نظام سیاسی کشور خود مخالف‌اند، از شنیدن چنین شعاری احساس خوبی خواهند داشت؟ احتمالاً نه. بسیاری از آنان آن را توهین به کشور و ملت خود خواهند دانست و همین احساس می‌تواند آنان را در برابر شعاردهندگان موضع‌گیر کند.اینجا یک اصل مهم اخلاقی و دینی مطرح می‌شود: انسان باید همان چیزی را که برای خود می‌پسندد برای دیگران نیز بپسندد و چیزی را که برای خود روا نمی‌دارد، برای دیگران روا ندارد. اگر ما نمی‌پذیریم که یک ملت را به سبب رفتار حکومتش با حکومت آن ملت یکی بدانند، باید در داوری درباره ملت‌های دیگر نیز همین تفکیک را رعایت کنیم.بنابراین حتی اگر کسی «مرگ بر آمریکا» را از نظر نیت، متوجه دولت و سیاست‌های دولت آمریکا بداند، باز باید درباره پیامد اجتماعی و ارتباطی این تعبیر تأمل کند. آیا این شعار مردم عادی آمریکا را که هیچ نقشی در تصمیمات دولتشان ندارند، به سوی ما نزدیک می‌کند یا آنان را نسبت به ما بدبین‌تر می‌سازد؟ آیا به مخالفان سیاست‌های دولت آمریکا امکان همدلی با ما می‌دهد یا آنان را نیز در موضع دفاع از هویت ملی خود قرار می‌دهد؟تفاوت میان محکوم کردن ظلم و دشمنی با انسان‌هادر اینجا لازم است میان دو موضوع تفاوت بگذاریم: محکوم کردن ظلم و نفرت‌پراکنی علیه انسان‌ها.ممکن است دولت یک کشور مرتکب تجاوز، ظلم، تحریم، دخالت یا جنایت شود و محکوم کردن این رفتار کاملاً ضروری باشد. اما از این امر نمی‌توان نتیجه گرفت که همه شهروندان آن کشور نیز مستحق نفرت یا دشمنی‌اند. همان‌گونه که نمی‌توان حکومت ایران و مردم ایران را یکسان دانست، نمی‌توان حکومت آمریکا و همه مردم آمریکا را نیز یکی دانست.اتفاقاً اگر هدف ما مقابله با سیاست‌های نادرست یک دولت است، یکی از عاقلانه‌ترین راه‌ها این است که میان حکومت و ملت تفکیک کنیم. زیرا در هر جامعه‌ای گروه‌هایی وجود دارند که با سیاست‌های دولت خود مخالف‌اند. اگر آنان را نیز با حکومتشان یکی بدانیم، عملاً امکان ارتباط و همدلی با آنان را از بین می‌بریم.مسئله مهم‌تر: شعار در شرایط مذاکرهمسئله زمانی حساس‌تر می‌شود که چنین شعاری در شرایط مذاکره و گفت‌وگو مطرح شود.مذاکره به معنای فراموش کردن ظلم، تسلیم شدن یا چشم‌پوشی از حقوق نیست. مذاکره یکی از ابزارهای حل اختلاف و تأمین منافع است. کسی می‌تواند در عین آنکه جنایت و تجاوز طرف مقابل را محکوم می‌کند، با همان طرف مذاکره کند. حتی گاهی مذاکره دقیقاً به این دلیل ضرورت پیدا می‌کند که اختلاف عمیق است و ادامه تقابل هزینه‌های سنگینی برای دو طرف دارد.در چنین شرایطی باید پرسید: یک شعار چه کمکی به هدف مذاکره می‌کند؟ اگر شعار «مرگ بر آمریکا» در زمانی سر داده شود که دو طرف در حال گفت‌وگو برای حل یک اختلاف هستند، آیا به تقویت فضای اعتماد و امکان توافق کمک می‌کند یا فضای بی‌اعتمادی و خصومت را بیشتر می‌سازد؟البته ممکن است گوینده بگوید منظور من از «مرگ بر آمریکا»، مردم آمریکا نیستند، بلکه سیاست‌های ظالمانه دولت آمریکاست. اما در عرصه ارتباطات سیاسی، فقط نیت گوینده اهمیت ندارد؛ برداشت مخاطب و نتیجه عملی پیام نیز اهمیت دارد. اگر یک عبارت به گونه‌ای باشد که طرف مقابل آن را تحقیر یا تهدید علیه موجودیت خود تلقی کند، نمی‌توان صرفاً با استناد به نیت گوینده از آثار آن چشم پوشید.سیره پیامبر(ص)؛ دشمنی با ظلم، اما استفاده از گفت‌وگودر سیره پیامبر اسلام(ص) نیز باید میان دشمنی با ظلم و دشمنی با انسان‌ها تفاوت گذاشت. پیامبر(ص) با دشمنان اسلام مبارزه کرد، اما این مبارزه مانع از آن نبود که در زمان مناسب با آنان گفت‌وگو کند، پیمان ببندد و حتی برای رسیدن به صلح، از برخی خواسته‌های خود در شکل و نحوه بیان آن‌ها صرف‌نظر کند.